Ból stawu kolanowego to jedna z najczęstszych dolegliwości narządu ruchu, z którą pacjenci zgłaszają się do ortopedy i fizjoterapeuty. Kolano jako największy staw w ciele człowieka przenosi znaczne obciążenia podczas chodzenia, biegania, pracy zawodowej czy aktywności sportowej. Z tego względu jest szczególnie narażone na urazy, przeciążenia oraz zmiany zwyrodnieniowe. Dolegliwości bólowe mogą pojawić się nagle po skręceniu stawu lub upadku, ale często też narastają stopniowo w wyniku przewlekłych przeciążeń i zaburzeń biomechaniki. Kluczowe znaczenie ma prawidłowa diagnostyka oparta na szczegółowym wywiadzie, testach funkcjonalnych oraz (w razie potrzeby) badaniach obrazowych. Leczenie powinno być ukierunkowane nie tylko na redukcję bólu, ale przede wszystkim na usunięcie jego przyczyny. Odpowiednio zaplanowana fizjoterapia w wielu przypadkach pozwala skutecznie zmniejszyć objawy, poprawić funkcję stawu i uniknąć interwencji chirurgicznej.
Ból stawu kolanowego – przyczyny
Ból kolana może wynikać z różnych czynników. Bardzo często są to urazy i kontuzje, zwłaszcza takie jak:
- skręcenie kolana;
- uszkodzenie łąkotek;
- naderwanie lub zerwanie więzadeł (w szczególności zerwanie więzadła krzyżowego przedniego);
- pourazowe ukruszenia powierzchni stawowych;
- złamania rzepki
i wiele innych.
Takie dolegliwości bólowe z reguły są proste do wyleczenia, nierzadko za pomocą samej fizjoterapii, choć niekiedy niezbędny jest zabieg chirurgiczny. U osób starszych najczęstszą przyczyną bólu kolana jest choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego (gonartroza), w przebiegu której dochodzi do cieńczenia i niszczenia powierzchni stawowej, wskutek czego kość zaczyna trzeć o kość bez żadnej amortyzacji. Powoduje to ubytki również w tkance kostnej, co generuje znaczne dolegliwości bólowe, sztywność i obrzęk stawu. Często przyczyną bólu stawu kolanowego jest również chondromalacja rzepki, czyli rozmiękczanie jej powierzchni stawowej.
U młodszych osób, zwłaszcza u dziewcząt do 18 roku życia, spotkać się można z przerostem błony fałdu maziowego. To powiększenie naturalnego fałdu błony maziowej znajdującej się w stawie kolanowym, co może prowadzić do przewlekłych dolegliwości bólowych i innych nieprzyjemnych objawów. U chłopców natomiast w młodym wieku częściej spotyka się z chorobą Osgood-Schlattera, której mianem określa się przeciążeniowe zapalenie guzowatości kości piszczelowej.
Zobacz również: Przeciążenie stawów.
Inne możliwe przyczyny bólu stawu kolanowego to:
- choroby reumatyczne (na przykład RZS, łuszczycowe zapalenie stawów, dna moczanowa);
- boczne przyparcie rzepki;
- kolano biegacza;
- kolano skoczka (entezopatia więzadła rzepki);
- zapalenie gęsiej stopki.
Skrajnie rzadko przyczyną dolegliwości mogą być przerzuty nowotworowe do kości w obrębie stawu kolanowego lub zapalenie stawu kolanowego w przebiegu boreliozy.
Ból stawu kolanowego – objawy
Ból stawu kolanowego może manifestować się na wiele sposobów, a wszystko zależy od tego, co jest jego przyczyną. Może to prezentować się następująco:
- uszkodzenie łąkotek – ból po stronie bocznej lub przyśrodkowej stawu kolanowego, uczucie blokowania i klikania w kolanie, opuchlizna i zaczerwienienie, nasilanie się dolegliwości przy próbach kucania;
- zerwanie więzadła krzyżowego przedniego (ACL) – opuchlizna i zaczerwienienie, ból dotyczący całego kolana (który mija po ustąpieniu stanu ostrego), uczucie niestabilności kolana;
- choroba Osgood-Schlattera – ból nasilający się przy napinaniu mięśnia czworogłowego uda, zlokalizowany głównie na guzowatości piszczeli, czyli w górnej części podudzia tuż pod rzepką;
- chondromalacja rzepki – objawia się głównie bólem przedniej części kolana, szczególnie przy schodzeniu lub wchodzeniu po schodach i kucaniu oraz trzeszczeniem.
Na podstawie starannie przeprowadzonego wywiadu zdrowotnego z pacjentem specjalista niejednokrotnie może ustalić trafne wstępne rozpoznanie. Mimo tego, dla lepszej diagnostyki niezbędne są indywidualnie dobrane badania.
Diagnostyka bólu stawu kolanowego
Po urazach i kontuzjach podstawą diagnostyki jest rezonans magnetyczny oraz badanie RTG, aby uwidocznić wszystkie struktury tego stawu. Samo badanie RTG nie wystarczy, ponieważ ukazuje wyłącznie kości i nie widać na nim łąkotek, więzadeł, powierzchni stawowych, które tak często są uszkodzone w trakcie urazu. Złotym standardem medycznym, bez względu na przyczynę bólu kolana, pozostaje jednak rezonans magnetyczny, w szczególności jeśli jest to ból przewlekły.
Fizjoterapeuta w gabinecie fizjoterapeutycznym powinien również przeprowadzić szereg testów funkcjonalnych, w tym ocenę siły mięśniowej i inhibicji mięśniowych (hamowanie zwrotne). Przykładowym testem stosowanym po zerwaniu ACL jest test szuflady przedniej, który możemy zobaczyć na poniższym filmie:
W przypadku uszkodzenia łąkotek, zastosowanie znajduje np. test Aplaya. Jego przebieg został pokazany na poniższym filmie:
W przypadku bólu stawu kolanowego podczas wizyty u fizjoterapeuty wykorzystuje się jeszcze inne testy funkcjonalne. Sprawdza się ponadto zakresy ruchów w stawach (zgięcie wraz z wyprostem i przeprostem kolana) oraz testy neurologiczne, jeśli jest to potrzebne.
Ból stawu kolanowego – leczenia
Dokładne postępowanie terapeutyczne zależy głównie od tego, co spowodowało ból kolana. Często pierwszym rzutem po urazach jest leczenie ortopedyczne, a więc zabieg chirurgiczny (np. szycie łąkotki, rekonstrukcja więzadeł stawu kolanowego, usunięcie ciał wolnych w stawie), po którym jednak zawsze niezbędnie należy wprowadzić fizjoterapię ruchową.
Przy stanach przewlekłych oraz większości dolegliwości okresu dziecięcego w zupełności wystarczy fizjoterapia składająca się m.in. z terapii manualnej i indywidualnie dobranych ćwiczeń do domu pacjenta. Formy uzupełniające leczenie takie jak ostrzyknięcia osoczem bogatopłytkowym czy kwasem hialuronowym są dobierane indywidualnie.
Suplementacja
W celu uzupełnienia leczenia bólu stawu kolanowego stosuje się odpowiednio dobraną suplementację, szczególnie w przypadku zmian przeciążeniowych, zmian zwyrodnieniowych lub obniżonej jakości chrząstki stawowej. Stanowi wartościowy element wspierający proces regeneracji i poprawy funkcji stawu.
W praktyce klinicznej najczęściej zwraca się uwagę na kolagen, będący podstawowym białkiem budulcowym chrząstki stawowej, więzadeł i ścięgien. Suplementacja hydrolizatem kolagenu lub kolagenem typu II wspiera metabolizm chrząstki i sprzyja zmniejszeniu dolegliwości bólowych u pacjentów, szczególnie przy regularnym, długotrwałym stosowaniu.
Drugim często omawianym suplementem diety jest kwas hialuronowy, naturalnie występujący w mazi stawowej. Odpowiada on za jej lepkość i właściwości amortyzujące. Doustna suplementacja kwasu hialuronowego wspiera nawilżenie i elastyczność struktur stawowych, stanowiąc element terapii wspomagającej.
Decyzja o włączeniu suplementacji powinna być przemyślana i dostosowana do wieku, poziomu aktywności oraz charakteru problemu. Warto wybierać preparaty wysokiej jakości o sprawdzonym, prostym składzie i odpowiedniej dawce substancji aktywnych. Powinny one stanowić część kompleksowego podejścia obejmującego ruch, terapię manualną oraz modyfikację obciążeń.
Polecane produkty:
|
Kwas hialuronowy na stawy i skórę
Kwas hialuronowy zapewnia mazi stawowej właściwości lepko-sprężyste, przez co zmniejsza ból w stawach. Dodatkowo wypełnia przestrzenie w naskórku redukując zmarszczki. Sprawia, że skóra wygląda młodziej i polepsza się jej odcień, dając też efekt ... Zobacz więcej... |
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Kruczyński J., Wiktora Degi Ortopedia i rehabilitacja, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023.
- Białoszewski D., Fizjoterapia w ortopedii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.
