Hormony kalciotropowe stanowią kluczową grupę hormonów odpowiedzialnych za regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, a tym samym za prawidłowe funkcjonowanie układu kostnego, układu mięśniowego i układu nerwowego. Zaburzenia w ich działaniu mogą prowadzić do osłabienia kości, dolegliwości nerwowo-mięśniowych czy problemów ogólnoustrojowych. Hormony kalciotropowe działają w ścisłej współpracy, tworząc mechanizm umożliwiający utrzymanie stabilnego poziomu wapnia i fosforu w organizmie. Ich niedobór lub nadmiar często rozwija się stopniowo i przez długi czas może pozostawać niezauważony. Dlatego istotne znaczenie ma wczesna diagnostyka oraz odpowiednie postępowanie prowadzone przez lekarza endokrynologa, uzupełnione świadomą profilaktyką żywieniową, a w niektórych przypadkach suplementacją.
Hormony kalciotropowe
Wyróżniamy trzy podstawowe związki należące do tego hormonów kalciotropowych. Pełnią one odmienne, lecz wzajemnie uzupełniające się funkcje w regulacji metabolizmu wapnia i fosforu. Są to:
- parathormon;
- kalcytriol;
- kalcytonina.
Parathormon
Parathormon (PTH) jest polipeptydowym hormonem syntezowanym przez przytarczyce. Jego zasadnicze działanie wiąże się z regulacją gospodarki wapniowo-fosforanowej. Degradacja i uwalnianie tego związku uwarunkowane jest stężeniem jonów wapnia w surowicy krwi, którego obniżenie powoduje zwiększony wyrzut parathormonu. Narządami docelowymi działania omawianego hormonu są kości oraz nerki. W kościach pod wpływem parathormonu wzrasta uwalnianie wapnia, jako że receptory dla niego lokalizują się na powierzchni osteoblastów, które pobudzają osteoklastogenezę. Z kolei w obrębie nerek zwiększa resorpcję wapnia, co zmniejsza jego wydalanie z moczem. Utrzymuje prawidłowy poziom wapnia i fosforanów, co jest niezbędne dla utrzymania wysokiego zdrowia kości, komórek nerwowych (neuronów), komórek mięśniowych oraz krzepnięcia krwi.
Niedobór tego hormonu może prowadzić między innymi do:
- skurczów mięśni i drgawek, parestezji (mrowienie, drętwienie) wokół ust;
- objawów neurologicznych takich jak drażliwość, zaburzenia koncentracji, napady drgawkowe;
- dolegliwości ze strony układu sercowo-naczyniowego – obserwuje się zwłaszcza zaburzenia rytmu serca;
- zaburzeń układu kostno-mięśniowego – osłabienie mięśni, bóle mięśniowe, osteomalacja (rozmiękczenie kości);
- zmian skórnych – typowa jest sucha skóra, łamliwość paznokci, nadmierne wypadanie włosów;
- zaburzeń żołądkowo-jelitowych – nudności, wymioty, zaparcia (rzadziej).
Poziom parathormonu można z łatwością sprawdzić za pomocą badań krwi. Norma tego hormonu została ustalona na 10 do 60 pg/ml, jednak wartości te mogą się różnić w zależności od laboratorium.
Kalcytriol
Kalcytriol to biologicznie aktywna forma witaminy D3, pełniąca funkcję hormonu steroidowego. Powstaje w wyniku dwuetapowej przemiany cholekalcyferolu. Najpierw w wątrobie dochodzi do jego hydroksylacji do 25-hydroksywitaminy D (kalcydiolu), a następnie w nerkach (pod wpływem enzymu 1α-hydroksylazy) do kalcytriolu. Synteza witaminy D3 rozpoczyna się w skórze pod wpływem promieniowania UVB. Z kolei sam kalcytriol może być również stosowany farmakologicznie jako lek, m.in. w leczeniu zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz wybranych chorób metabolicznych kości.
Do najważniejszych funkcji kalcytriolu należą:
- zwiększanie wchłaniania wapnia i fosforu w jelitach;
- regulacja mineralizacji kości;
- wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego;
- udział w procesach różnicowania i dojrzewania komórek różnych tkanek.
Niedobór aktywnej formy witaminy D może prowadzić do następujących problemów zdrowotnych:
- osłabienie siły mięśniowej;
- bóle stawów;
- bóle kości;
- słaba odporność;
- przewlekłe zmęczenie;
- wahania nastroju, w tym objawy depresyjne.
W praktyce klinicznej rutynowo ocenia się stężenie 25-hydroksywitaminy D w surowicy krwi, a za wartości optymalne uznaje się zakres 30–50 ng/ml (75–125 nmol/l). W przypadku niedoborów zaleca się suplementację witaminy D, często w połączeniu z witaminą K2. W polskich warunkach klimatycznych jest to rekomendowane dużej części populacji.
Kalcytonina
Kalcytonina (CT) jest hormonem wydzielanym głównie przez komórki C tarczycy, która zlokalizowana jest na przedniej powierzchni szyi. Jej podstawową funkcją jest udział w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej poprzez obniżanie stężenia wapnia we krwi. W niewielkich ilościach hormon ten może być syntetyzowany także w innych tkankach, takich jak płuca, jelito cienkie, grasica czy wątroba. Jednak ich znaczenie fizjologiczne jest marginalne.
Hormon kalcytonina działa antagonistycznie w stosunku do parathormonu, hamując aktywność osteoklastów odpowiedzialnych za resorpcję kości oraz sprzyjając zwiększonemu wydalaniu wapnia przez nerki. Mechanizm ten ma znaczenie głównie w stanach przejściowych, takich jak okres intensywnego wzrostu, ciąża czy laktacja. U osób dorosłych rola kalcytoniny w utrzymaniu masy kostnej jest ograniczona, a jej niedobór zazwyczaj nie prowadzi do wyraźnych objawów klinicznych.
Niedobór kalcytoniny zwykle nie powoduje jednoznacznych dolegliwości i nie jest bezpośrednią przyczyną osteoporozy. Czasami opisywane są niespecyficzne objawy takie jak zaburzenia pracy przewodu pokarmowego. Jednak ich związek kliniczny z niskim stężeniem kalcytoniny pozostaje niewielki.
W praktyce klinicznej oznaczanie stężenia kalcytoniny we krwi wykorzystuje się głównie jako marker diagnostyczny w chorobach tarczycy. Dotyczy to szczególnie rozpoznawania i monitorowania nowotworu rdzeniastego tarczycy. Zakresy wartości referencyjnych zależą od metody laboratoryjnej oraz płci, przy czym fizjologicznie wyższe stężenia obserwuje się u mężczyzn niż u kobiet. Wartości prawidłowe stężenia kalcytoniny we krwi powinny być niższe od 2,9 pmol/l (poniżej 10 ng/l).
Polecane produkty:
|
Spirulina + Chlorella – naturalne oczyszczanie organizmu
Spirulina i Chlorella to naturalny produkt, który dostarcza witaminy, minerały, a także inne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania składniki odżywcze. Dodatkowo skutecznie wspomaga oczyszczanie organizmu, regulację metabolizmu i wzmacnianie układu … Zobacz więcej... |
|
Spirulina 100% naturalna
Spirulina platensis - alga o niebiesko-zielonej barwie. Dostarcza kompleks niezwykle ważnych składników odżywczych takich jak m.in. białko, witaminy, minerały, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wspomaga regulację metabolizmu … Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Kruszyńska A., Słowińska-Srzednicka J., Parathormon i aldosteron a ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, Postępy Nauk Medycznych, t. XXVIII, nr 12, 2015.
- Silverthorn D., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
- Rogala A., Hofman A., Rzymski K., Wietrzyk D., Owecki M., Kalcytonina – interpretacja, wyniki graniczne i fałszywie dodatnie, znaczenie – przegląd literatury, Postępy Biologii Komórki, 3/2024.
