Metatarsalgia

Metatarsalgia (łac. metatarsalgia) to zespół dolegliwości bólowych zlokalizowanych w obrębie przodostopia, najczęściej w okolicy głów kości śródstopia. Choć bywa potocznie utożsamiana z płaskostopiem poprzecznym, pojęcie to nie jest w pełni tożsame. Metatarsalgia stanowi raczej objaw przeciążeniowy, który może współwystępować z różnymi deformacjami i zaburzeniami biomechaniki stopy. W jej przebiegu dochodzi do nadmiernego obciążenia struktur przodostopia, co prowadzi do bólu nasilającego się podczas chodzenia, stania czy aktywności fizycznej.

Problem ten dotyczy zarówno osób aktywnych, jak i prowadzących siedzący tryb życia, a jego przyczyną mogą być m.in. nieprawidłowe ustawienie stopy, niewłaściwe obuwie czy przeciążenia treningowe. Nieleczona metatarsalgia może prowadzić do pogłębiania się dysfunkcji oraz wtórnych zmian w obrębie całej kończyny dolnej. Dlatego kluczowe znaczenie ma wczesna diagnostyka oraz wdrożenie odpowiedniego postępowania obejmującego zarówno leczenie zachowawcze, jak i indywidualnie dobraną fizjoterapię.

Metatarsalgia – objawy

Metatarsalgia to przede wszystkim dolegliwości bólowe zlokalizowane w obrębie przodostopia, najczęściej w okolicy głów kości śródstopia. W ujęciu klinicznym nie jest to odrębna jednostka chorobowa, lecz objaw wynikający z przeciążenia struktur tej części stopy o podłożu anatomicznym i/lub biomechanicznym. Przodostopie, obejmujące obszar między stawami śródstopno-paliczkowymi, a stawami stępowo-śródstopnymi (Staw Lisfranca), stanowi jedno z najczęstszych miejsc występowania bólu w obrębie stopy. Dotyczy to zwłaszcza osób narażonych na długotrwałe obciążenia statyczne i dynamiczne.

Obraz kliniczny metatarsalgii jest zróżnicowany i ściśle zależy od przyczyny dolegliwości. Ból może mieć charakter punktowy lub rozlany, nasilać się podczas chodzenia, stania czy noszenia nieodpowiedniego obuwia. Często towarzyszy mu uczucie pieczenia, palenia lub wrażenie chodzenia po twardym podłożu. W przebiegu niektórych schorzeń, takich jak deformacje palucha (np. paluch koślawy tzw. haluks), dolegliwości współistnieją ze zmianami ustawienia stopy. Z kolei przy zaburzeniach o podłożu nerwowym mogą pojawiać się również objawy promieniowania bólu czy parestezje. Długotrwałe przeciążenia sprzyjają powstawaniu zmian skórnych, m.in. modzele i odciski, które dodatkowo nasilają dyskomfort i utrudniają prawidłowe obciążanie stopy.

Metatarsalgia – przyczyny

Do metatarsalgii mogą prowadzić różnorodne schorzenia i problemy zdrowotne, w szczególności:

• płaskostopie podłużne i płaskostopie poprzeczne (najczęściej nabyte) – wynikające z niewydolności struktur więzadłowych stopy oraz osłabienia mięśnia piszczelowego tylnego, co zaburza prawidłowy rozkład obciążeń;
• osteofity i wyrośla kostne w obrębie stopy – prowadzą do konfliktu z obuwiem, przewlekłego ucisku oraz wtórnych zmian skórnych;
• jałowe martwice kości – w tym najczęściej choroba Freiberga (martwica głowy II kości śródstopia) oraz choroba Köhlera (martwica kości łódkowatej);
• zapalenie rozcięgna podeszwowego – zwykle z bólem w okolicy guza piętowego, rozwijające się na tle przeciążeń i zaburzeń biomechaniki stopy;
• złamania zmęczeniowe kości śródstopia – najczęściej obejmujące II i III kość śródstopia oraz kość łódkowatą, powstające w wyniku kumulacji mikrourazów;
• choroba zwyrodnieniowa stawów – szczególnie w obrębie I stawu śródstopno-paliczkowego, ponieważ wpływa na zmianę wzorca obciążania przodostopia.

Należy podkreślić, że powyższe przyczyny stanowią jedynie część możliwych źródeł dolegliwości. Sama obecność metatarsalgii nie jest rozpoznaniem, lecz sygnałem wymagającym pogłębionej diagnostyki. Kluczowe znaczenie ma kompleksowa ocena budowy i funkcji stopy, a także analiza chodu. W razie potrzeby wykonuje się badania obrazowe (np. USG, RTG). Ważny jest również szczegółowy wywiad kliniczny, który po analizie wyników obrazowania pozwalają ustalić rzeczywistą przyczynę problemu i wdrożyć celowane postępowanie terapeutyczne.

Diagnostyka metatarsalgii

Diagnostyka metatarsalgii opiera się przede wszystkim na dokładnej ocenie klinicznej oraz analizie biomechaniki stopy. Istotnym elementem jest badanie na platformach podobarograficznych, które pozwala ocenić rozkład nacisków na podeszwowej stronie stopy. Dzięki temu możliwe jest precyzyjne zlokalizowanie obszarów przeciążenia, zarówno w warunkach statycznych (w pozycji stojącej), jak i dynamicznych (podczas chodu). Badanie to stanowi cenne uzupełnienie diagnostyki funkcjonalnej, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami wzorca obciążania stopy.

Ze względu na wieloczynnikowy charakter dolegliwości w obrębie przodostopia, przed wdrożeniem leczenia (zwłaszcza w przypadku utrzymujących się objawów) zaleca się wykonanie podstawowych badań obrazowych, przede wszystkim RTG. Umożliwia ono ocenę struktur kostnych, wykluczenie zmian zwyrodnieniowych, deformacji czy złamań przeciążeniowych.

W bardziej złożonych przypadkach, gdy obraz kliniczny nie jest jednoznaczny lub dolegliwości nie ustępują pomimo wdrożonego leczenia, konieczne może być rozszerzenie diagnostyki. Wówczas wykorzystuje się rezonans magnetyczny (MRI), tomografia komputerowa (TK) czy badania oceniające czynność układu nerwowego (EMG, ENG). Pozwalają one na dokładniejszą ocenę tkanek miękkich, struktur nerwowych oraz wykrycie mniej oczywistych przyczyn bólu.

Metatarsalgia – leczenie

Leczenie metatarsalgii powinno mieć charakter przyczynowy i być dostosowane do konkretnego mechanizmu powstawania dolegliwości. W większości przypadków podstawę postępowania stanowi leczenie zachowawcze, które obejmuje:

• zmianę obuwia – na wygodne, dobrze dopasowane do kształtu stopy, z odpowiednio szerokim przodostopiem i amortyzującą podeszwą, ograniczające nadmierne przeciążenia;
• zastosowanie indywidualnie dobranych wkładek ortopedycznych – poprawiających rozkład sił nacisku i odciążających newralgiczne obszary przodostopia;
• czasowe ograniczenie aktywności oraz odciążenie stopy – w okresie zaostrzenia objawów;
• fizjoterapię – w jej skład wchodzą ćwiczenia wzmacniające i poprawiające kontrolę mięśniową stopy, terapia manualna oraz praca nad prawidłową biomechaniką chodu.

W przypadkach bardziej zaawansowanych lub opornych na leczenie zachowawcze, konieczne może być wdrożenie leczenia specjalistycznego. W zależności od wskazań obejmuje ono m.in. iniekcje przeciwzapalne (np. z użyciem glikokortykosteroidów), terapie regeneracyjne, takie jak osocze bogatopłytkowe, a także leczenie operacyjne (szczególnie w obecności utrwalonych deformacji anatomicznych).

	Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej...
	Kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy Wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów i ich płynność ruchu. Dodatkowo pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i powierzchni oka. Wpływa także na elastyczność i właściwe uwodnienie tkanek. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Jastrzębski P., Kaczor T., Żłobiński T., Stolecka-Warzecha A., Błońska-Fajfrowska B., Metatarsalgia jako kostno-stawowa przyczyna zaburzenia funkcji stopy, Ann. Acad. Med. Siles. (online) 2019; 73: 134–143.
2. https://www.operacjestopy.pl/wp-content/uploads/Leczenie-operacyjne-plaskostopie-poprzeczne-Metatarsalgia.pdf.