Gruczoły potowe (łac. glandulae sudoriferae) są wyspecjalizowanymi strukturami skóry odpowiedzialnymi za wytwarzanie i wydzielanie potu, odgrywającego kluczową rolę w termoregulacji organizmu, utrzymaniu równowagi wodno-elektrolitowej oraz ochronie skóry. U człowieka występuje od około 1,5 do nawet 5 milionów gruczołów potowych, rozmieszczonych nierównomiernie na powierzchni ciała, ze szczególnym zagęszczeniem w obrębie dłoni, stóp, pach i czoła. W zależności od budowy i mechanizmu wydzielania wyróżnia się dwa podstawowe typy gruczołów potowych, które produkują różne rodzaje potu i pełnią odmienne funkcje fizjologiczne. Zaburzenia ich pracy, zwłaszcza nadmierna aktywność, mogą prowadzić do nadpotliwości. To dolegliwość istotnie wpływająca na komfort życia, samoocenę oraz funkcjonowanie społeczne pacjenta. W wielu przypadkach wymaga ukierunkowanej diagnostyki i odpowiedniego postępowania leczniczego.
Gruczoły potowe u człowieka
Gruczoły potowe zalicza się do gruczołów cewkowych prostych, z charakterystycznym, kłębkowato zwiniętym odcinkiem wydzielniczym zlokalizowanym w skórze właściwej. Ich przewody wyprowadzające przebiegają przez skórę właściwą oraz naskórek i w zależności od typu gruczołu uchodzą bezpośrednio na powierzchnię skóry lub do mieszka włosowego. Z tego względu gruczoły potowe klasyfikuje się jako gruczoły wydzielania zewnętrznego. Wytwarzany przez nie pot składa się w około 98% z wody, a pozostałą część stanowią substancje takie jak chlorek sodu, mocznik, kwas moczowy oraz amoniak. Ich stężenie może zmieniać się w zależności od warunków fizjologicznych i środowiskowych.
Gruczoły potowe – rodzaje
Wyróżniamy 2 podstawowe rodzaje gruczołów potowych:
- gruczoły ekrynowe;
- gruczoły apokrynowe.
Gruczoły ekrynowe
Pierwszym rodzajem są gruczoły ekrynowe, aktywne już od momentu narodzin. Występują one na niemal całej powierzchni ciała, z wyjątkiem zewnętrznego kanału słuchowego, warg, łechtaczki oraz warg sromowych mniejszych. Szczególnie licznie lokalizują się na dłoniach, podeszwach stóp i czole. Do ich charakterystycznych cech należą:
- mała średnica (około 0,05–1 mm);
- umiejscowienie części wydzielniczej w głębokich warstwach skóry właściwej;
- cewka wydzielnicza zbudowana z pojedynczej warstwy komórek nabłonkowych, otoczona komórkami mioepitelialnymi (inaczej: komórkami nabłonkowo-mięśniowymi);
- przewód wyprowadzający uchodzący bezpośrednio na powierzchnię skóry.
Gruczoły ekrynowe wytwarzają wodnistą, hipotoniczną i bezzapachową wydzielinę, kluczową dla procesów termoregulacji. W jej skład wchodzą między innymi sód, chlorki, potas, mocznik, mleczany, aminokwasy, wodorowęglany oraz wapń. Produkcja potu przez te gruczoły ma charakter ciągły, ale jej intensywność jest osobniczo zmienna i zależna od bodźców środowiskowych oraz stanu fizjologicznego organizmu.
Gruczoły apokrynowe
Drugim rodzajem są gruczoły apokrynowe, obecne w organizmie już od urodzenia, lecz osiągające pełną aktywność czynnościową dopiero w okresie dojrzewania. Najliczniej występują w obrębie dołów pachowych, okolic odbytu i narządów płciowych, wokół pępka, na brodawkach sutkowych, a niekiedy także w obrębie twarzy. Do ich cech charakterystycznych należą:
- większa średnica, wynosząca około 2-3 mm;
- część wydzielnicza zbudowana z pojedynczej warstwy komórek nabłonkowych otoczonych komórkami mioepitelialnymi;
- uchodzenie przewodu wyprowadzającego do mieszka włosowego, powyżej ujścia gruczołu łojowego, a nie bezpośrednio na powierzchnię skóry, jak ma to miejsce w przypadku gruczołów ekrynowych.
Mimo swojej nazwy, gruczoły apokrynowe u człowieka wydzielają swoją substancję na drodze sekrecji merokrynowej (ekrynowy). Produkują one niewielkie ilości sterylnej, początkowo bezwonnej, lepkiej i mętnej wydzieliny o białawym zabarwieniu, zawierającej między innymi białka, węglowodany, lipidy, amoniak oraz jony żelaza. Charakterystyczny zapach potu apokrynowego pojawia się dopiero w wyniku jego rozkładu przez bakterie bytujące na powierzchni skóry. Funkcja tego typu potu u ludzi nie jest do końca poznana i pozostaje przedmiotem badań.
Gruczoły potowe – funkcje
Funkcje gruczołów potowych można przedstawić następująco:
- udział w procesach termoregulacji – w sytuacji wzrostu temperatury ciała gruczoły potowe zwiększają wydzielanie potu. Jego parowanie z powierzchni skóry prowadzi do obniżenia temperatury organizmu;
- ochrona skóry – pot ma lekko kwaśny odczyn, co sprzyja hamowaniu rozwoju bakterii i grzybów oraz wspiera utrzymanie naturalnej bariery ochronnej skóry;
- usuwanie produktów przemiany materii – wraz z potem wydalane są m.in. mocznik, kwas moczowy i amoniak. Gruczoły potowe pełnią więc pewną rolę detoksykacyjną.
Dodatkowo należy podkreślić, że aktywność gruczołów apokrynowych może wzrastać pod wpływem stresu czy silnych emocji. Ma to znaczenie kliniczne m.in. w kontekście nadpotliwości i nieprzyjemnego zapachu potu.
Polecane produkty:
|
Spirulina + Chlorella – naturalne oczyszczanie organizmu
Spirulina i Chlorella to naturalny produkt, który dostarcza witaminy, minerały, a także inne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania składniki odżywcze. Dodatkowo skutecznie wspomaga oczyszczanie organizmu, regulację metabolizmu i wzmacnianie układu … Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Sazanów-Lubelski J., Ocena wyników leczenia pierwotnej nadpotliwości dołów pachowych przy użyciu radiofrekwencji mikroigłowej, Katowice 2021.
- Silverthorn D., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
