Adipokiny (inaczej: adipocytokiny) to bioaktywne cząsteczki, obejmujące m.in. hormony i cytokiny. Syntezowane są głównie przez tkankę tłuszczową i wywierają istotny wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Obecnie wiadomo, że tkanka tłuszczowa nie pełni wyłącznie roli magazynu energii, lecz jest aktywnym narządem endokrynnym i immunologicznym. Adipokiny zostały dobrze poznane, a zainteresowanie nimi utrzymuje się ze względu na ich wielokierunkowe działanie. Uczestniczą one w regulacji procesów metabolicznych, gospodarki węglowodanowej i lipidowej oraz reakcji zapalnych, odgrywając istotną rolę w kształtowaniu wrażliwości tkanek na insulinę i rozwoju chorób metabolicznych.
Co to jest tkanka tłuszczowa?
Tkanka tłuszczowa jest jedną z podstawowych tkanek budujących organizm każdego człowieka. Choć kojarzona jest negatywnie przez fakt, że jej nadmiar prowadzi do otyłości i wielu związanych z tym poważnych konsekwencji zdrowotnych, pełni ona również bardzo znaczące funkcje. Tkanka tłuszczowa jest zróżnicowana zarówno pod względem budowy, jak i pełnionej funkcji. Na jej strukturę składają się głównie:
- dojrzałe komórki tłuszczowe (adipocyty);
- zrąb łącznotkankowy;
- komórki podścieliska;
- naczynia krwionośne i naczynia limfatyczne;
- komórki układu immunologicznego i układu nerwowego;
- komórki macierzyste.
Wszystkie elementy tej tkanki współdziałają ze sobą, co sprawia, że stanowi ona nie tylko magazyn energii, ale także swoisty narząd, biorący udział w przemianach metabolicznych ustroju. Jak wykazały liczne badania, w tkance tłuszczowej zachodzą m.in. reakcje:
- glikolizy;
- cyklu Krebsa;
- cyklu pentozowego;
- syntezy kwasów tłuszczowych i trójglicerydów (lipogenezy);
- rozkładu trójglicerydów (lipolizy);
- utleniania kwasów tłuszczowych;
- syntezy białek.
Adipokiny
Adipokiny to hormony wydzielane przez tkankę tłuszczową, które między innymi regulują metabolizm, wpływają na procesy zapalne, oddziałują na układ sercowo‑naczyniowy, jak również łączą otyłość z wieloma chorobami przewlekłymi. Jest to ogólna nazwa dla wielu różnych związków chemicznych, a najczęściej omawianymi adipokinami są:
- leptyna – pierwsza poznana adipokina należąca do rodziny helikalnych cytokin klasy I. Wydzielana jest prawie wyłącznie przez dojrzałe adipocyty, znajdujące się w największych ilościach w tłuszczu podskórnym. Jej stężenie we krwi dodatnio koreluje z masą tkanki tłuszczowej oraz objętością adipocytów. Niewielkie ilości leptyny (niespełna 5% całkowitej produkcji) są syntetyzowane w żołądku, mięśniach, łożysku, gruczole piersiowym kobiet i w mózgu. Hormon ten odpowiada za hamowanie apetytu, zwiększanie wydatkowania energii poprzez aktywację układu współczulnego oraz uczestnictwo w regulacji gospodarki hormonalnej oraz odporności;
- adiponektyna – białkowy hormon produkowany głównie przez drobne, różnicujące się adipocyty tkanki podskórnej, a w niewielkich ilościach także przez komórki mięśniowe, w tym miocyty serca, komórki nabłonkowe, osteoblasty oraz przez łożysko. W przypadku zdrowych osób dorosłych stężenie związku we krwi jest stosunkowo wysokie i waha się w granicach 2-30 µg/ml, co stanowi 0,01-0,05% wszystkich białek osocza. Odpowiada on głównie za zwiększanie wrażliwości na insulinę, poprawę metabolizmu glukozy, regulację metabolizmu kwasów tłuszczowych oraz działanie przeciwzapalne i przeciwmiażdżycowe;
- rezystyna – o działaniu antagonistycznym do insuliny. Należy ona do rodziny białek prozapalnych, określanych terminem RELMs. Mechanizm działania tego związku u ludzi nie jest do końca jasny. Uważa się, że obniża ona wrażliwość tkanek na insulinę, zwiększa stany zapalne w organizmie oraz może odgrywać pewną rolę w rozwoju miażdżycy i chorób metabolicznych.
Adipokin jest jednak w organizmie człowieka znacznie więcej. Innymi związkami zaliczanymi do nich są ponadto: TNF α, IL 6 (interleukina 6 – cytokiny prozapalne) bądź wistfatyna i omentyna.
Adipokiny – podsumowanie
Adipokiny (adipocytokiny) to białkowe substancje bioaktywne, wytwarzane przez adipocyty, komórki zrębu naczyniowego, komórki śródbłonka, pericyty, komórki prekursorowe tkanki tłuszczowej czy komórki układu odpornościowego. To grupa blisko 600 bioaktywnych substancji pełniących w tkance tłuszczowej rolę podobną jak hormony: działając na drodze auto-, para- i endokrynnej modulują funkcje immunologiczne organizmu oraz przemiany metaboliczne.
Znaczenie adipokin w fizjoterapii
Adipokiny mają istotne znaczenie także w praktyce fizjoterapeutycznej. Zrozumienie roli tkanki tłuszczowej jako aktywnego narządu endokrynnego i immunologicznego pozwala lepiej interpretować procesy zachodzące w organizmie pacjenta podczas rehabilitacji oraz racjonalnie planować postępowanie terapeutyczne.
Stan zapalny
Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej sprzyja zwiększonemu wydzielaniu adipokin o działaniu prozapalnym, takich jak TNF α czy interleukina 6, co może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego o niskim nasileniu. Taki stan może opóźniać regenerację tkanek, pogarszać proces gojenia oraz obniżać skuteczność terapii po urazach i zabiegach ortopedycznych.
Metabolizm i aktywność fizyczna
Znajomość mechanizmów działania adipokin pomaga fizjoterapeucie zrozumieć, dlaczego regularna aktywność fizyczna i praca mięśni szkieletowych odgrywają kluczową rolę w terapii pacjentów z chorobami metabolicznymi. Wysiłek fizyczny sprzyja korzystnej modulacji profilu adipokin, poprawie wrażliwości tkanek na insulinę, ograniczeniu procesów zapalnych oraz wzmocnieniu efektów prowadzonej rehabilitacji.
Polecane produkty:
|
Olej z czarnuszki siewnej w płynie
Naturalny, nierafinowany, tłoczony na zimno olej otrzymywany z nasion czarnuszki siewnej pochodzących z ekologicznych upraw. Wykorzystuje się go przy różnego rodzaju problemach skórnych, alergiach, ... Zobacz więcej... |
|
Czarnuszka (Nigella Sativa) w kapsułkach
Czarnuszka siewna to roślina, z której pozyskuje się olej o właściwościach potwierdzonych badaniami. W składzie zawiera m.in. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), czyli takie, których organizm nie jest w stanie sam wytwarzać i musimy dostarczać Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Buczkowska M., Buczkowski K., Głogowska-Gruszka A., Duda S., Dyaczyński M., Nowak P. Tkanka tłuszczowa – budowa i funkcje, ze szczególnym uwzględnieniem charakterystyki wybranych adipokin i ich wpływu na organizm. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2019, Tom 25, Nr 3, 162–169.
- Waluga E., Komosińska-Vassev K., Szczepański J., Olczyk P., Omentyna – nowy biomarker w medycynie? Część 1., Farm Pol, 2018, 74(9): 535-541.
