Elastyna to kluczowe białko strukturalne tkanki łącznej, syntetyzowane głównie przez fibroblasty, które odpowiada za elastyczność, sprężystość oraz zdolność tkanek do powrotu do pierwotnego kształtu po rozciągnięciu. Występuje w największym stężeniu w skórze oraz ścianach naczyń krwionośnych, gdzie umożliwia im adaptację do zmieniających się obciążeń mechanicznych, ale obecna jest również m.in. w płucach, więzadłach i ścięgnach. Z wiekiem naturalna synteza elastyny ulega ograniczeniu, a istniejące włókna stopniowo tracą swoją funkcjonalność. Sprzyja to utracie jędrności skóry, powstawaniu zmarszczek oraz zmniejszeniu elastyczności naczyń krwionośnych, co może wpływać na rozwój zaburzeń ze strony układu sercowo-naczyniowego. Świadome dbanie o struktury zawierające elastynę ma istotne znaczenie zarówno dla zachowania zdrowia, jak i spowolnienia procesów starzenia się organizmu.
Elastyna – charakterystyka
Elastyna to białko strukturalne o budowie fibrylarnej, należące do grona skleroprotein. Powszechnie występuje w obrębie tkanki łącznej człowieka. Jest głównym składnikiem między innymi ścięgien, więzadeł, tkanki płucnej, ścian dużych naczyń krwionośnych. To właśnie przez wzgląd na obecność elastyny, tkanki, w których się ona znajduje, po ściśnięciu lub znacznym rozciągnięciu łatwo odzyskują swój pierwotny kształt i wielkość, co ma miejsce przykładowo w przypadku skóry.
Pod względem budowy elastyna składa się z około 750 reszt aminokwasowych. Podobnie, jak ma to miejsce w przypadku kolagenu, tymi aminokwasami są głównie prolina i glicyna. Jednak w przeciwieństwie do kolagenu bardzo mało jest w niej hydroksyproliny i praktycznie brak jest hydroksylizyny. Za wewnątrzustrojową produkcję elastyny odpowiadają w największym stopniu fibroblasty, które syntezują ją obficie do przestrzeni międzykomórkowych w formie tropoelastyny (niedojrzała, nieusieciowana forma tego związku). Dopiero w późniejszym czasie cząsteczki tropoelastyny łączą się ze sobą za pomocą wiązań występującymi między resztami lizyny. Cząsteczki elastyny są hydrofobowe, a geny kodujące to białko lokalizują się na chromosomie 7 w locus 7q11.1-21.1.
Synteza elastyny
Elastynę produkują głównie fibroblasty i komórki mięśni gładkich. Synteza tego białka zachodzi niemal wyłącznie w okresie prenatalnym i we wczesnym dzieciństwie, a czas półtrwania tego białka wynosi 40-70 lat. Wyjątkiem od tej reguły zdaje się być tworzenie blaszki miażdżycowej.
Ogólny zarys produkcji elastyny można przedstawić w następujący sposób:
- transkrypcja i translacja genu elastyny – powstawanie tropoelastyny;
- wiązanie tropoelastyny z białkiem wiążącym elastynę;
- transport powstałych cząsteczek do macierzy zewnątrzkomórkowej;
- wiązanie się tropoelastyny do białek fibuliny 4 i fibuliny 5;
- dołączanie do powstałego kompleksu fibryliny 1 i 2 (stabilizacja tropoelastyny);
- katalizowanie przez oksydazę lizynową powstawania wiązań poprzecznych między cząsteczkami tropoelastyny;
- asocjacja utworzonych cząsteczek w mikrofibryle i włókna elastynowe.
Na zahamowanie syntezy elastyny wpływać może wiele czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Są to m.in. niektóre choroby ogólnoustrojowe, palenie papierosów, ekspozycja skóry na promieniowanie UV.
Znaczenie elastyny w organizmie człowieka
Elastyna dzięki swoim właściwościom elastycznym, determinowanym przez obecność desmozyny i izodesmozyny, po rozciągnięciu wraca do pierwotnego stanu. Odpowiada więc przede wszystkim za jędrność i elastyczność tkanek (stąd jej nazwa). Poza tym spełnia wiele innych funkcji, takich jak np. regulacja adhezji, migracji, proliferacji i organizacji cytoszkieletu komórek mięśni gładkich. Ponadto angażuje się w różnorodne mechanizmy antyaterogenne, w tym w ograniczanie działania prozapalnego leukocytów, hamowanie migracji i proliferacji komórek mięśni gładkich.
Warto podkreślić, że odgrywa pewną rolę w patologicznych zmianach w obrębie naczyń krwionośnych, uczestnicząc w kalcyfikacji (zwapnienie) tętnic, a także podlegając glikacji, co wyraźnie usztywnia tkankę. Zwłaszcza naturalne procesy starzenia się organizmu oraz nadciśnienie tętnicze wpływają na strukturę i ilość elastyny, co ma konsekwencje w usztywnieniu tkanki i upośledzeniu funkcjonowania tętnic. Długoterminowym skutkiem tego stanu jest niewydolność układu krążeniowego.
Elastyna – suplementacja
Bezpośrednia suplementacja elastyny nie prowadzi do jej wbudowywania w struktury tkanek, ponieważ elastyna jest białkiem syntetyzowanym niemal wyłącznie w okresie prenatalnym i wczesnodziecięcym, a jej odnowa w wieku dorosłym jest bardzo ograniczona.
Z tego względu działania suplementacyjne koncentrują się nie na dostarczaniu samej elastyny, lecz na wspieraniu środowiska sprzyjającego prawidłowemu funkcjonowaniu tkanki łącznej oraz ochronie istniejących włókien elastynowych przed degradacją. W tym kontekście istotną rolę odgrywa kolagen, który stanowi podstawowy komponent macierzy zewnątrzkomórkowej i zapewnia rusztowanie strukturalne dla włókien elastynowych, a także kwas hialuronowy, odpowiadający za właściwe nawodnienie, lepkość i elastyczność tkanek. Ich suplementacja wspiera kondycję skóry, stawów i naczyń krwionośnych, pośrednio wpływając na właściwości biomechaniczne tkanek zawierających elastynę.
Takie podejście znajduje zastosowanie zarówno w profilaktyce zmian związanych z wiekiem, jak i w procesach regeneracyjnych istotnych z punktu widzenia fizjoterapii.
Polecane produkty:
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
|
Kwas hialuronowy na stawy i skórę
Kwas hialuronowy zapewnia mazi stawowej właściwości lepko-sprężyste, przez co zmniejsza ból w stawach. Dodatkowo wypełnia przestrzenie w naskórku redukując zmarszczki. Sprawia, że skóra wygląda młodziej i polepsza się jej odcień, dając też efekt ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Kuzan A., Elastyna w tętnicach – rola fizjologii i patologii, Postępy Biologii Komórki, 2/2018.
- Silverthorn D., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
