Lizyna to aminokwas egzogenny należący do grupy aminokwasów białkowych, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania ustroju człowieka. Oznacza to, że organizm nie potrafi jej samodzielnie syntetyzować, dlatego musi być regularnie dostarczana wraz z dietą lub w formie suplementów diety. Z punktu widzenia fizjologii, lizyna odgrywa istotną rolę w procesach budowy i regeneracji tkanek. Uczestniczy w syntezie białek strukturalnych, w tym kolagenu, który warunkuje prawidłową kondycję skóry, ścięgien, więzadeł stawów oraz układu kostnego.
Aminokwas ten wpływa również na gospodarkę wapniową organizmu, wspomagając jego wchłanianie i ograniczając nadmierną utratę z moczem. Ma to szczególne znaczenie dla utrzymania prawidłowej mineralizacji kości. Z tego względu lizyna jest bardzo istotna w okresach intensywnego wzrostu, rekonwalescencji, zwiększonej aktywności fizycznej, a także w trakcie regeneracji po urazach i przeciążeniach narządu ruchu. Coraz częściej zwraca się także uwagę na jej znaczenie w kontekście odporności oraz procesów gojenia. To sprawia, że stanowi ważny element profilaktyki zdrowotnej i wsparcia terapii uzupełniającej.
Lizyna – charakterystyka
Mianem lizyny określa się organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C6H14N2O2 i masie molowej 146,19 g/mol. Po wyizolowaniu przyjmuje postać białego ciała stałego. Pod względem chemicznym należy do aminokwasów zasadowych, ponieważ ma dodatkową grupę aminową w łańcuchu bocznym. Można wręcz powiedzieć, że jest ona jednym z najbardziej zasadowych aminokwasów, tuż obok argininy.
Lizyna bierze udział w powstawaniu wiązania krzyżowego aldoiminowego w kolagenie i elastynie – to podstawa wytrzymałości tkanek łącznych. Określa się ją również jako aminokwas polarny, hydrofilowy, bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie. Ciekawostką jest, że w białkach występuje wyłącznie L-lizyna. Istnieje też D-lizyna, ale nie jest wykorzystywana przez organizm człowieka.
Lizyna w diecie
Lizyna występuje powszechnie w ogólnodostępnych produktach spożywczych. Jej największe ilości znajdziemy w mięsie (zwłaszcza czerwonym, ale i w drobiu), rybach i owocach morza, jajkach oraz nabiale. Produkty te cechują się wysoką biodostępnością lizyny. Oznacza to, że organizm stosunkowo łatwo ją wchłania i wykorzystuje w procesach metabolicznych. Mniejszą biodostępnością charakteryzują się natomiast źródła roślinne, do których należą przede wszystkim rośliny strączkowe (m.in. groch, fasola, soja, tofu, ciecierzyca, soczewica), wysokobiałkowe zboża (np. amarantus, gryka) oraz orzechy i nasiona.
W praktyce jednak codzienna dieta nie zawsze pokrywa zapotrzebowanie organizmu na lizynę. Dotyczy to szczególnie osób aktywnych fizycznie, w okresie rekonwalescencji, zwiększonego stresu metabolicznego, gojenia tkanek czy intensywnej regeneracji układu ruchu. Dotyczy to również osób ograniczających spożycie produktów odzwierzęcych, u których podaż tego aminokwasu jest niższa. W takich sytuacjach, uzupełnienie diety odpowiednio dobraną suplementacją stanowić wartościowe wsparcie, zwłaszcza gdy lizyna występuje w połączeniu ze składnikami uczestniczącymi w odbudowie tkanek, takimi jak kolagen. Tego rodzaju połączenie jest szczególnie korzystne w kontekście regeneracji ścięgien, więzadeł oraz struktur stawowych, gdzie zapotrzebowanie na aminokwasy budulcowe naturalnie wzrasta.
Funkcje lizyny w organizmie człowieka
Podstawowe funkcje lizyny można przedstawić następująco:
- tworzenie kolagenu – odgrywa kluczową rolę w stabilizacji włókien kolagenowych, powstawaniu wiązań krzyżowych między włóknami, jak również w procesie gojenia się ran;
- tworzenie białek – jest podstawowym składnikiem budulcowym przy produkcji zarówno białek strukturalnych, jak i enzymatycznych;
- poprawa wchłaniania wapnia i wzmacnianie kości – zwiększa wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego oraz obniża jego wydalanie z moczem. Tym samym wspiera mineralizację kości, co ma bardzo duże znaczenie wśród pacjentów z osteoporozą i osteopenią;
- produkcja karnityny – lizyna wykorzystywana jest przez organizm w produkcji karnityny, czyli związku wpływającego na metabolizm tłuszczów, produkcję energii i transport kwasów tłuszczowych do mitochondriów;
- regulacja gospodarki hormonalnej i enzymatycznej.
Warto podkreślić, że lizyna pomaga też utrzymać równowagę azotową, co jest kluczowe dla budowy mięśni, regeneracji organizmu po wysiłku oraz ogólnego metabolizmu białek. Z tego względu jest bardzo popularnym i lubianym suplementem diety wśród sportowców czy osób aktywnych fizycznie.
Wskazania do dodatkowej suplementacji lizyny mogą obejmować również problemy zdrowotne takie jak:
- opryszczka;
- opryszczka narządów płciowych;
- półpasiec;
- osteoporoza;
- miażdżyca naczyń krwionośnych;
- wypadanie włosów;
- regeneracja mięśni (powysiłkowo i pourazowo);
- regeneracja tkanek (także pooperacyjnie).
Istnieją badania potwierdzające korzyści ze stosowania lizyny w tych problemach.
Lizyna w medycynie
Lizyna nie jest wyłącznie aminokwasem istotnym dla funkcjonowania organizmu człowieka. W medycynie i mikrobiologii termin ten odnosi się również do tzw. lizyn fagowych. Są to enzymy produkowane przez bakteriofagi, czyli wirusy atakujące bakterie. W końcowej fazie cyklu litycznego bakteriofagi wykorzystują te enzymy do rozkładu ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do jej rozpadu i uwolnienia nowych cząstek wirusowych. Mechanizm działania polega na degradacji peptydoglikanu, a więc kluczowego elementu bakteryjnej ściany komórkowej.
Badania naukowe wykazały, że lizyny fagowe mogą być skuteczne wobec wielu groźnych patogenów bakteryjnych, w tym MRSA, Listeria monocytogenes, szczepów Staphylococcus oraz Pseudomonas aeruginosa. Wykazano również ich działanie synergistyczne z wybranymi antybiotykami. Oznacza to możliwość zwiększenia skuteczności terapii przeciwbakteryjnej, szczególnie w przypadku zakażeń (zobacz: Infekcja) opornych na leczenie.
Polecane produkty:
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
|
Kolagen naturalny w kapsułkach
Skład produktu to wyłącznie naturalny, rybi kolagen. Dzięki temu jest on aktywny biologicznie, a także bardzo wysokiej wchłanialności. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/602842-pl.pdf.
- Gołąbczak J., Biochemiczne, genetyczne i technologiczne podstawy biosyntezy L-lizyny, Biotechnologia, 1/2008.
- Ferrier D., Biochemia, Wydawnictwo Urban&Partner, Wrocław 2018.
