Ostroga piętowa (łac. calcar calcanei) określana jest jako wyrośl kostna (osteofit) powstająca na skutek procesu zapalnego w okolicy przyczepu początkowego rozcięgna podeszwowego. To jedna z najczęstszych przyczyn przewlekłego bólu pięty, która znacząco ogranicza komfort chodzenia, aktywność fizyczną oraz codzienne funkcjonowanie pacjenta. Zmiana ta rozwija się stopniowo jako efekt długotrwałych przeciążeń, mikrourazów oraz przewlekłego procesu zapalno-przeciążeniowego tkanek miękkich stopy. Dolegliwości bólowe związane są przede wszystkim z przeciążeniem i degeneracją struktur podporowych stopy, w tym rozcięgna podeszwowego, a także zaburzeniami biomechaniki chodu. Proces chorobowy obejmuje okolice entezy, czyli miejsca przyczepu tkanek miękkich do kości, co prowadzi do stopniowych zmian przeciążeniowych i wtórnego kostnienia. Z tego powodu ostroga piętowa jest obecnie traktowana nie tylko jako problem ortopedyczny, ale również funkcjonalny. Wymaga właściwej diagnostyki oraz ukierunkowanego postępowania fizjoterapeutycznego.
Ostroga piętowa – objawy
Obraz kliniczny ostrogi piętowej jest charakterystyczny i pozwala na wstępne rozpoznanie już na podstawie wywiadu oraz badania funkcjonalnego. Najczęściej pacjent zgłasza ból o charakterze palącym, kłującym, tępym lub ostrym. Jest on zlokalizowany w dolno-przyśrodkowej części pięty, w okolicy przyczepu rozcięgna podeszwowego do kości piętowej.
W początkowym okresie dolegliwości pojawiają się głównie po przeciążeniu stopy lub podczas palpacji bolesnego miejsca oraz wzdłuż przebiegu rozcięgna podeszwowego. Wraz z upływem czasu i postępem zmian, ból może występować również podczas codziennych aktywności. Zauważalne jest to szczególnie pod koniec dnia, przy dłuższym chodzeniu, wchodzeniu po schodach, staniu na palcach oraz podczas biegania lub poruszania się po twardym podłożu.
Zobacz również: Ból kolana.
Ostroga piętowa – przyczyny
Dokładny mechanizm powstawania ostrogi piętowej nie został w pełni wyjaśniony. Jednak obecna wiedza wskazuje, że jest ona następstwem długotrwałych przeciążeń działających na struktury podporowe stopy, szczególnie w obrębie przyczepu rozcięgna podeszwowego. Powtarzające się mikrourazy oraz przewlekłe napięcie tkanek prowadzą do przeciążeń i stanów zapalnych, a w dalszym etapie do wtórnych procesów kostnienia w obrębie guza piętowego.
Zobacz również: Entezopatia.
Na przestrzeni lat udało się wyszczególnić szereg czynników ryzyka. Do najważniejszych zalicza się m.in.
- wiek;
- nadmierną masę ciała;
- pracę wymagającą długotrwałego stania lub chodzenia;
- zaburzenia biomechaniki stopy (takie jak np. płaskostopie);
- noszenie niewłaściwie dobranego obuwia;
- zmniejszony zakres zgięcia grzbietowego w stawie skokowo-goleniowym;
- przebyte urazy okolicy pięty.
Zmiany te częściej obserwuje się u osób aktywnych fizycznie. Dotyczą zwłaszcza biegaczy narażonych na powtarzalne obciążenia, a także kobiet w wieku średnim. Wiąże się to zarówno z czynnikami biomechanicznymi, jak i zmianami degeneracyjnymi zachodzącymi wraz z wiekiem.
Diagnostyka ostrogi piętowej
Rozpoznanie ostrogi piętowej opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie, badaniu klinicznym oraz diagnostyce obrazowej. Zmiana kostna może być z dużą dokładnością uwidoczniona w badaniu RTG. Wykonanie zdjęcia rentgenowskiego w odpowiedniej projekcji pozwala ocenić obecność osteofitu, jego lokalizację, wielkość oraz kształt. Należy jednak podkreślić, że sama obecność ostrogi piętowej w badaniu obrazowym nie zawsze wiąże się z nasileniem dolegliwości bólowych. Z tego względu wynik powinien być interpretowany w połączeniu z objawami klinicznymi pacjenta.
Wykonanie USG lub rezonansu magnetycznego (MRI) umożliwia szczegółową ocenę tkanek miękkich, w tym rozcięgna podeszwowego i okolicznych struktur. Tego rodzaju badania pozwalają różnicować inne przyczyny bólu w pięcie, takie jak zapalenie rozcięgna podeszwowego, tendinopatie, zmiany zwyrodnieniowe, podrażnienia nerwów, torbiele czy złamania zmęczeniowe. Badania te zwykle nie stanowią diagnostyki pierwszego wyboru i wykonywane są w sytuacjach niejednoznacznych. Ma to najczęściej miejsce w przypadku utrzymujących się dolegliwości mimo leczenia zachowawczego, nasilaniu się bólu lub w przy podejrzeniu urazu.
Ostroga piętowa – leczenie
W leczeniu ostrogi piętowej wykorzystuje się najczęściej zabiegi fizykalne, kinezyterapię i terapię manualną. Proces leczenia jest zachowawczy i ukierunkowany głównie na zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz poprawę komfortu życia pacjenta. Spośród zabiegów fizykalnych najczęściej stosuje się falę uderzeniową bezpośrednio na ostrogę piętową, jak również na całe rozcięgno podeszwowe. Nie powinna być to jednak jedyna opcja lecznicza. Liczy się kompleksowe podejście do problemu.
Wizyta u fizjoterapeuty przy ostrodze piętowej powinna odbywać się raz w tygodniu. Na nich fizjoterapeuta powinien wykonać wspomnianą falę uderzeniową, ale również całościowe rozluźnianie łydki (terapia mięśniowo-powięziowa), którego przykład możemy zobaczyć na poniższym filmie:
Należy również opracować ścięgno Achillesa i rozcięgno podeszwowe. Jeśli jest to konieczne, może wdrożyć też różne techniki terapii manualnej ukierunkowane np. na zwiększenie zakresu ruchomości w stawie skokowo-goleniowym. Pacjent powinien zostać poinformowany o konieczności zmiany obuwia czy normalizacji masy ciała. Co jednak najważniejsze, powinien otrzymać zestaw ćwiczeń do domu, który musi być wykonywany codziennie (niekiedy nawet 2 razy dziennie) aż do kolejnej wizyty. Ćwiczenia skupiają się na rozciąganiu i rolowaniu podeszwy stopy i łydki oraz na tzw. protokole Alfredsona.
Jeżeli pomimo systematycznie prowadzonej fizjoterapii oraz regularnego wykonywania zaleconych ćwiczeń przez okres około 2-3 miesięcy nie obserwuje się wyraźnej poprawy, można rozważyć leczenie wspomagające w postaci iniekcji osocza bogatopłytkowego (PRP). Metoda ta ma na celu stymulację procesów regeneracyjnych oraz ograniczenie przewlekłego stanu zapalnego w obrębie przyczepu rozcięgna podeszwowego.
W leczeniu przewlekłych dolegliwości bólowych stosowane bywają również miejscowe iniekcje kortykosteroidami, niesterydowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) lub toksyną botulinową. Należy jednak podkreślić, że kwalifikacja do tego typu procedur zawsze pozostaje decyzją lekarza ortopedy. Podejmuje on ją zawsze indywidualnie na podstawie obrazu klinicznego pacjenta.
Ostroga piętowa – suplementacja
Odpowiednio dobrana suplementacja może stanowić wartościowe uzupełnienie zachowawczego leczenia ostrogi piętowej. Jest to szczególnie widoczne w przypadku przewlekłych przeciążeń i spowolnionej regeneracji tkanek miękkich. Jej celem jest przede wszystkim wsparcie procesów naprawczych w obrębie rozcięgna podeszwowego oraz poprawa jakości struktur tkanki łącznej. W praktyce klinicznej często wykorzystuje się preparaty takie jak kolagen, który dostarcza aminokwasów niezbędnych do odbudowy włókien kolagenowych oraz wspiera regenerację przeciążonych przyczepów ścięgnistych.
Istotną rolę odgrywa również kwas hialuronowy, wpływający na nawodnienie i elastyczność tkanek oraz wspomagający prawidłowe właściwości biomechaniczne struktur stopy. Dodatkowo w suplementacji zaleca się składniki wspierające układ kostno-stawowy i procesy przeciwzapalne, takie jak witamina D, witamina C (ważna również w syntezie kolagenu) czy kwasy Omega 3.
Polecane produkty:
|
Kwas hialuronowy na stawy i skórę
Kwas hialuronowy zapewnia mazi stawowej właściwości lepko-sprężyste, przez co zmniejsza ból w stawach. Dodatkowo wypełnia przestrzenie w naskórku redukując zmarszczki. Sprawia, że skóra wygląda młodziej i polepsza się jej odcień, dając też efekt ... Zobacz więcej... |
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Straburzyńska-Lupa A., Kornacka A., Zastosowanie ultradźwięków w leczeniu tzw. „ostrogi piętowej” w świetle badań własnych, Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja Vol. 7, Nr 1, 2005, 79-86.
- Uczciwek M., Metody fizjoterapeutyczne w leczeniu ostrogi piętowej i zapalenia rozcięgna podeszwowego – przegląd piśmiennictwa, Journal of Education, Health and Sport. 2017;7(6):408-418.
- Król T., Mędrak A., Dąbrowska-Galas M., Rutkowska M., Michalik P., Michalski T., Występowanie dolegliwości bólowych w ostrodze piętowej, Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu 2 (55) 2018.
