Adiponektyna

Adiponektyna to bardzo ważny hormon białkowy syntezowany głównie przez komórki tkanki tłuszczowej (adipocyty). Odgrywa istotną rolę w regulacji metabolizmu, wrażliwości na insulinę i w procesach zapalnych. Jej niskie stężenie jest markerem ryzyka otyłości, insulinooporności, cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych, Z tego względu adiponektyna stanowi nie tylko przedmiot badań diagnostycznych, ale także potencjalny punkt odniesienia w planowaniu działań profilaktycznych i terapeutycznych.

Adiponektyna – co to jest?

Adiponektyna jest hormonem białkowym o masie cząsteczkowej około 30 kDa, zbudowanym z 247 aminokwasów. Związek ten syntetyzowany jest głównie przez komórki tkanki tłuszczowej podskórnej, a jego struktura wykazuje podobieństwo do kolagenu typu VIII i X oraz do białka dopełniacza C1q. Warto podkreślić, że tkanka tłuszczowa trzewna stanowi znikome źródło adiponektyny, a jej nadmierna ilość sprzyja rozwojowi insulinooporności oraz zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.

Adiponektyna stanowi około 0,01% wszystkich białek osocza i charakteryzuje się stosunkowo długim okresem półtrwania. Jej stężenie we krwi uznawane jest za stabilne i relatywnie wysokie w porównaniu z innymi hormonami – mieści się w zakresie od 1 do 30 µg/ml. U kobiet obserwuje się wyższe stężenia adiponektyny niż u mężczyzn. Co istotne, poziom tego hormonu pozostaje w odwrotnej zależności od wskaźnika masy ciała, stężenia insuliny oraz trójglicerydów, natomiast wykazuje dodatnią korelację ze stężeniem cholesterolu frakcji HDL.

Choć adiponektyna produkowana jest przede wszystkim przez adipocyty, w niewielkich ilościach może być syntetyzowana również przez osteoblasty, tkanki łożyska, miocyty oraz komórki miąższu wątroby. Źródła te mają jednak marginalne znaczenie fizjologiczne i nie wpływają istotnie na ogólnoustrojowe stężenie adiponektyny.

Adiponektyna – działanie (funkcje)

Adiponektyna odgrywa kluczową rolę w regulacji metabolizmu energetycznego organizmu. Wpływa na gospodarkę węglowodanową i lipidową, zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę oraz uczestniczy w modulowaniu procesów zapalnych. Jej działanie obejmuje m.in. nasilanie utleniania kwasów tłuszczowych, poprawę wykorzystania glukozy przez mięśnie oraz ograniczanie nadmiernej produkcji glukozy w wątrobie, co sprzyja utrzymaniu prawidłowej homeostazy metabolicznej.

Coraz więcej uwagi poświęca się również znaczeniu adiponektyny w kontekście wpływu tkanki tłuszczowej na patogenezę chorób układu ruchu. Zaburzenia wydzielania adipokin mogą uczestniczyć w rozwoju przewlekłego stanu zapalnego, który obserwuje się m.in. w chorobie zwyrodnieniowej stawów oraz w reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS). W tym ujęciu adiponektyna stanowi ważne ogniwo łączące metabolizm z procesami zapalnymi i funkcjonowaniem aparatu ruchu.

Stężenie adiponektyny jest wyraźnie obniżone u osób z otyłością brzuszną, co sprzyja rozwojowi insulinooporności i zaburzeń metabolicznych. Hormon ten oddziałuje także na układ immunologiczny, jednak charakter tego wpływu zależy od izoformy adiponektyny. Izoforma HMW wykazuje właściwości potencjalnie prozapalne, natomiast izoforma LMW związana jest głównie z działaniem przeciwzapalnym, co dodatkowo podkreśla złożoność biologicznego działania tego hormonu.

Hipoadiponektymia – co to jest?

Hipoadiponektymia (obniżone stężenie adiponektyny w surowicy krwi) obserwowana jest najczęściej u osób z otyłością, szczególnie w przypadku otyłości brzusznej. Stan ten występuje również u pacjentów z chorobami metabolicznymi silnie powiązanymi z nadmierną masą ciała, takimi jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca oraz zespół metaboliczny. Niskie stężenie adiponektyny uznawane jest za jeden z istotnych czynników sprzyjających rozwojowi insulinooporności i zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Fizjologicznie adiponektyna hamuje procesy glukoneogenezy i glikogenolizy zachodzące w wątrobie, ograniczając tym samym nadmierną produkcję glukozy. Mechanizm ten związany jest m.in. ze zmniejszeniem ekspresji genów kodujących enzymy uczestniczące w szlakach glukoneogenezy. W warunkach hipoadiponektymii działanie to ulega osłabieniu, co sprzyja utrzymywaniu się podwyższonego stężenia glukozy we krwi i pogłębianiu zaburzeń metabolicznych.

Adiponektyna w medycynie

Adiponektyna odgrywa istotną rolę w diagnostyce i ocenie ryzyka chorób metabolicznych we współczesnej medycynie. Obniżone stężenie tego hormonu uznawane jest za niezależny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2, a liczne analizy naukowe wskazują na jego przydatność jako biomarkera insulinooporności. Oznaczenie poziomu adiponektyny może wspierać ocenę zaburzeń gospodarki węglowodanowej, szczególnie u osób z nadmierną masą ciała i zespołem metabolicznym.

Adiponektyna wykazuje również działanie przeciwmiażdżycowe i ochronne wobec układu sercowo-naczyniowego. Jej niskie stężenie koreluje ze zwiększonym ryzykiem choroby wieńcowej i innych schorzeń serca. To sprawia, że w wybranych przypadkach klinicznych wykorzystuje się oznaczanie adiponektyny jako element diagnostyki uzupełniającej. Badanie wykonywane jest z krwi żylnej i nie wymaga szczególnych przygotowań, w tym pozostawania na czczo. Nie ustalono jednej, uniwersalnej normy dla adiponektyny. Jednak w praktyce klinicznej wyższe jej stężenia uznawane są za korzystniejsze metabolicznie.

Pomimo istotnego znaczenia fizjologicznego adiponektyny, obecnie nie istnieją leki zawierające ten hormon jako substancję czynną. Wynika to z jego złożonej struktury białkowej, wielokierunkowego działania oraz trudności w utrzymaniu stabilnego stężenia we krwi po podaniu zewnętrznym. Z tego względu współczesna medycyna nie stosuje adiponektyny w formie gotowego preparatu. Koncentrują się raczej na strategiach pośrednich, które mają na celu modulowanie jej endogennego wydzielania.

Ciekawostka

Adiponektyna stanowi interesujący przykład tzw. paradoksu tkanki tłuszczowej. Mimo że jest produkowana przez adipocyty (komórki tkanki tłuszczowej), jej stężenie we krwi spada wraz ze wzrostem masy ciała, zwłaszcza w przebiegu otyłości. Jest to zależność odwrotna niż w przypadku większości innych hormonów tłuszczowych (adipokin), takich jak leptyna, której poziom zwykle wzrasta wraz z ilością tkanki tłuszczowej.

Koenzym Q10 kapsułki Koenzym Q10 to jeden z najważniejszych antyoksydantów. Nie tylko tylko chroni organizm przed wolnymi rodnikami. Bierze on również udział w każdej, podstawowej funkcji komórki ... Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Skalska U., Kontny E., Wpływ leptyny i adiponektyny na procesy chondrogenezy i osteoblastogenezy. Znaczenie w patogenezie reumatoidalnego zapalenia stawów, Reumatologia 2011; 49, 2: 126–131.
2. Buczkowska M., Buczkowski K., Głogowska-Gruszka A., Duda S., Dyaczyński M., Nowak P. Tkanka tłuszczowa – budowa i funkcje, ze szczególnym uwzględnieniem charakterystyki wybranych adipokin i ich wpływu na organizm. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2019, Tom 25, Nr 3, 162–169.
3. Dąbrowska M., Szydlarska D., Bar-Andziak E. Adiponektyna a insulinooporność i miażdżyca, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2011, tom 7, nr 3.