Zwyrodnienia stawów

Zwyrodnienia stawów to przewlekła choroba narządu ruchu, w przebiegu której dochodzi do stopniowego uszkodzenia chrząstki stawowej. Zmiany mogą również obejmować pozostałe struktury stawu, w tym kość podchrzęstną, więzadła i błonę maziową. Schorzenie to stanowi jedną z najczęstszych przyczyn bólu i ograniczenia sprawności ruchowej u osób starszych. Coraz częściej jednak zwyrodnienia stawów rozpoznawane są również u ludzi w młodszym wieku. Najczęściej dotyczą stawów kolanowych, stawów biodrowych, stawów kręgosłupa oraz drobnych stawów rąk. Choć proces zwyrodnieniowy ma charakter nieodwracalny, to jego rozwój można w znacznym stopniu spowolnić. Zaleca się właściwie dobraną aktywność fizyczną, utrzymanie prawidłowej masy ciała, właściwą dietę, wczesne wdrożenie działań profilaktycznych oraz odpowiednie postępowanie fizjoterapeutyczne. Dlatego tak ważne jest nie tylko leczenie istniejących zmian zwyrodnieniowych, ale również podejmowanie działań zmniejszających ryzyko ich wystąpienia.

Czym są zwyrodnienia stawów?

Zmiany zwyrodnieniowe stawów należą do najczęściej występujących schorzeń narządu ruchu, a ich częstotliwość występowania wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem. Pojawienie się choroby, stopień nasilenia objawów oraz tempo progresji zmian zależą od zaburzenia równowagi pomiędzy procesami degradacji i naprawy chrząstki stawowej, błony maziowej oraz tkanki kostnej. Jednym z najważniejszych czynników zaburzających prawidłową funkcję chrząstki są urazy stawu. Dotyczy to zarówno jednorazowych urazów o dużym nasileniu, jak i mikrourazów przeciążeniowych kumulujących się przez wiele lat.

W odpowiedzi na uszkodzenie chrząstki stawowej chondrocyty zwiększają produkcję cytokin prozapalnych oraz enzymów proteolitycznych uczestniczących w procesie jej przebudowy i degradacji. We wczesnym etapie choroby zwyrodnieniowej dochodzi do obrzęku chrząstki, który jest związany ze zwiększoną syntezą proteoglikanów przez pobudzone chondrocyty oraz gromadzeniem wody w jej strukturze. W miarę postępu choroby chrząstka stawowa stopniowo ulega ścieńczeniu i traci swoje właściwości amortyzujące. W warstwie podchrzęstnej kości mogą pojawiać się torbiele kostne oraz obszary sklerotyzacji, czyli patologicznego zagęszczenia tkanki kostnej. Charakterystycznym elementem choroby zwyrodnieniowej są także osteofity, będące efektem nasilonych procesów naprawczych zachodzących na granicy chrząstki i kości.

Warto podkreślić, że choroba zwyrodnieniowa nie dotyczy wyłącznie chrząstki stawowej i kości. Proces patologiczny obejmuje również błonę maziową, torebkę stawową oraz więzadła, które z czasem tracą swoją elastyczność i prawidłowe właściwości biomechaniczne.

Zwyrodnienia stawów – przyczyny

Rozwój zmian zwyrodnieniowych w stawach najczęściej jest efektem współwystępowania wielu czynników ryzyka. Zalicza się do nich:

• wiek – ryzyko wystąpienia zmian zwyrodnieniowych stopniowo wzrasta wraz z wiekiem, szczególnie po 50. roku życia;
• płeć – u kobiet choroba zwyrodnieniowa stawów występuje częściej niż u mężczyzn, a jej przebieg zazwyczaj jest bardziej nasilony, co może mieć związek m.in. ze zmianami hormonalnymi;
• otyłość i nadwagę – zwiększają obciążenie stawów, zwłaszcza kończyn dolnych;
• czynniki mechaniczne związane z przeciążeniem stawów;
• powtarzające się mikrourazy – prowadzącą z czasem do zmian degeneracyjnych;
• przebyte urazy stawów;
• zabiegi operacyjne;
• wrodzone lub nabyte zaburzenia osi kończyn i biomechaniki stawów;
• niektóre choroby przewlekłe – takie jak cukrzyca, zespół Cushinga, hemofilia z nawracającymi krwawieniami dostawowymi (hemartroza) oraz wybrane choroby reumatyczne.

Istotnym czynnikiem ryzyka jest również siedzący tryb życia. Prowadzi on do osłabienia mięśni stabilizujących stawy, pogorszenia kontroli nerwowo-mięśniowej oraz zmniejszenia zakresu ruchomości. Dodatkowo ogranicza naturalne procesy odżywiania chrząstki stawowej, które zachodzą m.in. dzięki naprzemiennemu obciążaniu i odciążaniu stawu podczas aktywności fizycznej.

Zwyrodnienia stawów – objawy

Objawy choroby zwyrodnieniowej stawów rozwijają się stopniowo i początkowo mogą być mało nasilone. Najbardziej charakterystycznym symptomem jest ból stawu związany z jego obciążaniem i aktywnością fizyczną.

W początkowym okresie choroby często występuje również tzw. ból startowy, pojawiający się po rozpoczęciu ruchu po dłuższym okresie spoczynku i zmniejszający się po rozruszaniu stawu. Wraz z postępem choroby pojawia się sztywność stawu po okresie bezruchu, która zazwyczaj trwa krócej niż 30 minut. Chorzy mogą także odczuwać ograniczenie ruchomości, trzeszczenia podczas ruchu oraz stopniowe pogorszenie sprawności. W bardziej zaawansowanych stadiach dochodzi do ścieńczenia i uszkodzenia chrząstki stawowej, zmian w kości podchrzęstnej oraz tworzenia osteofitów. Może to nasilać dolegliwości bólowe i prowadzić do deformacji stawu.

Zobacz również: Leczenie chrząstki stawowej.

Zwyrodnienia stawów – diagnostyka

Diagnostyka choroby zwyrodnieniowej stawów opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie, badaniu klinicznym oraz badaniach obrazowych. Podstawowym badaniem wykorzystywanym do oceny stopnia zaawansowania zmian jest RTG. Pozwala ono uwidocznić zwężenie szpary stawowej, osteofity, sklerotyzację kości podchrzęstnej oraz torbiele kostne.

W wybranych przypadkach lekarz może zlecić rezonans magnetyczny, który umożliwia dokładniejszą ocenę chrząstki stawowej, łąkotek, więzadeł oraz innych tkanek miękkich. Wczesne rozpoznanie choroby zwyrodnieniowej stwarza większe możliwości spowolnienia jej postępu i ograniczenia dolegliwości bólowych. Z tego względu nie należy bagatelizować pierwszych objawów.

Zwyrodnienia stawów – leczenie

Choroba zwyrodnieniowa stawów ma charakter przewlekły i nieodwracalny. Dlatego leczenie koncentruje się przede wszystkim na zmniejszaniu dolegliwości bólowych, poprawie funkcji stawu oraz spowalnianiu progresji zmian. Podstawę postępowania stanowi odpowiednio dobrana fizjoterapia oraz modyfikacja stylu życia, która obejmuje:

• regularną aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości pacjenta;
• utrzymanie prawidłowej masy ciała;
• zdrową i zbilansowaną dietę;
• leczenie oraz kontrolę chorób współistniejących;
• suplementację składników wspierających prawidłowe funkcjonowanie narządu ruchu, takich jak witamina D, witamina C, kolagen czy kwas hialuronowy.

Farmakoterapia ma charakter objawowy i jest stosowana głównie w celu ograniczenia bólu oraz poprawy komfortu życia. W zależności od nasilenia dolegliwości lekarz może zalecić niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), paracetamol lub inne preparaty przeciwbólowe. U części pacjentów stosuje się również iniekcje dostawowe, takie jak kwas hialuronowy, osocze bogatopłytkowe (PRP) czy glikokortykosteroidy.

Zobacz również: Wstrzykiwanie kwasu hialuronowego w stawy.

W przypadku zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych skuteczność leczenia zachowawczego może być niewystarczająca. W takich sytuacjach rozważa się leczenie operacyjne, w tym endoprotezoplastykę stawu.

	Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej...
	Kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy Wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów i ich płynność ruchu. Dodatkowo pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i powierzchni oka. Wpływa także na elastyczność i właściwe uwodnienie tkanek. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Leczyński P., Pawlak-Buś K., Choroba zwyrodnieniowa stawów – epidemia XXI wieku, Farmacja Współczesna, 1/2008.
2. Romanowski W., Zdanowska A., Romanowski M., Choroba zwyrodnieniowa stawów — aktualne standardy leczenia, Forum Reumatol. 2016, tom 2, nr 2, 52–57.