Zespół pieczenia jamy ustnej to przewlekła dolegliwość bólowa objawiająca się pieczeniem, paleniem lub uczuciem oparzenia błony śluzowej, mimo braku widocznych zmian w jamie ustnej. Objawy najczęściej dotyczą języka, warg, podniebienia lub dziąseł i mogą współwystępować z mrowieniem, drętwieniem, suchością w ustach oraz zaburzeniami smaku. Rozpoznanie wymaga wykluczenia miejscowych i ogólnoustrojowych przyczyn dolegliwości, ponieważ od wyniku diagnostyki zależy dalszy sposób leczenia.
Zespół pieczenia jamy ustnej – przyczyny
Zespół pieczenia jamy ustnej zdecydowanie częściej dotyczy kobiet, a częstość jego występowania wzrasta wraz z wiekiem. Najczęściej rozpoznaje się go u kobiet w okresie okołomenopauzalnym (perimenopauza) i po menopauzie. Etiologia problemu nie została w pełni wyjaśniona. Uważa się jednak, że może mieć charakter wieloczynnikowy i obejmować mechanizmy neurologiczne oraz czynniki ogólnoustrojowe, miejscowe i psychologiczne. Szczególne znaczenie przypisuje się zaburzeniom funkcjonowania układu nerwowego, w tym nieprawidłowemu przetwarzaniu bodźców czuciowych. Obszar objęty dolegliwościami bólowymi w znacznej mierze pokrywa się bowiem z zakresem unerwienia czuciowego nerwu trójdzielnego.
Do możliwych przyczyn i czynników związanych z występowaniem pieczenia jamy ustnej zalicza się:
- suchość jamy ustnej – np. jako skutek stosowania niektórych leków, odwodnienia lub zaburzeń wydzielania śliny, występujących m.in. w przebiegu zespołu Sjögrena;
- niedobory pokarmowe – przede wszystkim niedobór żelaza, niedobór witaminy B12, niedobór kwasu foliowego i niedobór cynku;
- zaburzenia hormonalne – szczególnie zmiany występujące w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie;
- cukrzycę i inne zaburzenia metaboliczne;
- infekcje jamy ustnej – np. kandydozę;
- choroba refluksowa;
- choroby lub uszkodzenia nerwów odpowiedzialnych za czucie w obrębie jamy ustnej;
- przewlekły stres, zaburzenia lękowe, depresję i zaburzenia snu.
Jeżeli pieczenie jamy ustnej wynika z określonej choroby, niedoborów składników odżywczych lub czynnika miejscowego, dolegliwości określa się jako wtórne. Natomiast właściwy, pierwotny zespół pieczenia jamy ustnej rozpoznaje się po wykluczeniu uchwytnych przyczyn miejscowych i ogólnoustrojowych. Uznaje się wówczas, że ma on charakter idiopatyczny (o nieznanej lub niejasnej przyczynie), przy czym coraz więcej danych wskazuje na udział mechanizmów neuropatycznych.
Zespół pieczenia jamy ustnej – objawy
Zespół pieczenia jamy ustnej objawia się wewnątrzustnym uczuciem pieczenia lub innymi nieprzyjemnymi doznaniami czuciowymi. Występują one pomimo braku widocznych zmian w obrębie błony śluzowej mogących wyjaśnić dolegliwości. Pacjenci opisują je najczęściej jako pieczenie, palenie lub uczucie oparzenia, a niekiedy również jako mrowienie, swędzenie czy drętwienie. Dolegliwości często współwystępują z zaburzeniami smaku oraz subiektywnym uczuciem suchości w jamie ustnej. Typowo dotyczą błony śluzowej języka, zwłaszcza jego przednich dwóch trzecich. Nie jest to jednak regułą, ponieważ mogą obejmować również błonę śluzową podniebienia twardego i podniebienia miękkiego, dna i przedsionka jamy ustnej, policzków oraz warg.
U części pacjentów w badaniach czucia obserwuje się nieprawidłowe odbieranie bodźców termicznych i bólowych. Może ono obejmować osłabione postrzeganie ciepła lub zimna (hipoestezja termiczna), podwyższenie progu bólu wywoływanego temperaturą (hipoalgezja), a jednocześnie obniżoną tolerancję bólu podczas stymulacji cieplnej przedniej części języka. Niekiedy stwierdza się również allodynię termiczną, w której bodziec cieplny lub zimny (zwykle niepowodujący bólu) jest odbierany jako bolesny. Rodzaj i nasilenie tych zaburzeń mogą jednak różnić się pomiędzy pacjentami.
Zespół pieczenia jamy ustnej – leczenie
Jeśli pieczenie jamy ustnej wynika z określonej choroby lub możliwe jest zidentyfikowanie jego przyczyny to leczenie koncentruje się na chorobie podstawowej albo usunięciu czynnika wywołującego dolegliwości. Może obejmować m.in. wyrównanie niedoborów pokarmowych, leczenie infekcji, poprawę nawilżenia błony śluzowej, kontrolę cukrzycy lub zmianę stosowanych leków (jeżeli lekarz uzna ją za zasadną).
W przypadku gdy nie jest możliwe wdrożenie leczenia przyczynowego, lekarz może zalecić leczenie objawowe. Wykorzystuje się m.in. preparaty miejscowo znieczulające zawierające lidokainę, klonazepam stosowany miejscowo lub ogólnoustrojowo, wybrane leki przeciwdepresyjne albo leki wykorzystywane w terapii bólu neuropatycznego. Dobór postępowania powinien być indywidualny, ponieważ żadna z dostępnych metod nie jest skuteczna u wszystkich pacjentów. Uzupełnieniem leczenia może być terapia poznawczo-behawioralna. Pomocniczo zastosowanie znajduje również akupunktura, jednak dowody potwierdzające jej skuteczność pozostają na chwilę obecną ograniczone.
Doraźne złagodzenie bólu i pieczenia u części pacjentów może przynieść żucie bezcukrowej gumy, częste popijanie chłodnej wody lub ssanie niewielkich kawałków lodu. Pomocne mogą być również substytuty śliny i preparaty nawilżające jamę ustną. Ponadto zaleca się unikanie czynników nasilających dolegliwości takich jak alkohol, palenie papierosów, ostre i kwaśne potrawy oraz płyny do płukania jamy ustnej zawierające alkohol.
Polecane produkty:
|
Czarnuszka (Nigella Sativa) w kapsułkach
Czarnuszka siewna to roślina, z której pozyskuje się olej o właściwościach potwierdzonych badaniami. W składzie zawiera m.in. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), czyli takie, których organizm nie jest w stanie sam wytwarzać i musimy dostarczać Zobacz więcej... |
|
Olej z czarnuszki siewnej w płynie
Naturalny, nierafinowany, tłoczony na zimno olej otrzymywany z nasion czarnuszki siewnej pochodzących z naturalnych upraw. Wykorzystuje się go przy różnego rodzaju problemach skórnych, alergiach, ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Ferensztajn E., Łojko D., Rybakowski J., Zespół pieczenia w jamie ustnej (burning mouth syndrome) – koncepcje patogenetyczne i terapeutyczne, Psychiatr. Pol. 2013; 47(6): 973–988.
- Wysocki P., Zespół pieczenia jamy ustnej, Gastroenterologia Kliniczna 2017, tom 9, nr 1, 7–18.
- Matuszczak R., Lammek K., Tretiakow D., Skorek A., Zespół pieczenia jamy ustnej: epidemiologia, diagnostyka i nowoczesne standardy postępowania, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2020, Tom 26, Nr 3, 244–248.
