Dyskineza łopatki

Dyskineza łopatki to zaburzenie jej prawidłowego położenia lub ruchu podczas wykonywania czynności kończyną górną. Łopatka stanowi ważny element kompleksu barkowego, ponieważ tworzy stabilną podstawę dla ruchów stawu ramiennego i uczestniczy m.in. w unoszeniu ręki. Nieprawidłowa praca łopatki może zaburzać biomechanikę obręczy barkowej, ograniczać sprawność kończyny górnej oraz powodować ból barku. Dyskineza łopatki nie jest jednak odrębną jednostką chorobową. To objaw kliniczny, którego przyczynę należy ustalić podczas dokładnego badania funkcjonalnego np. na wizycie u fizjoterapeuty.

Fizjologia ruchów łopatki

Łopatka porusza się względem klatki piersiowej w trzech płaszczyznach. Chociaż nie tworzy z nią typowego stawu to ich funkcjonalne połączenie określa się jako staw łopatkowo-żebrowy. Wyróżnia się sześć podstawowych ruchów łopatki takich jak:

• elewacja – uniesienie łopatki;
• depresja – obniżenie łopatki;
• protrakcja – przesunięcie łopatki do przodu i w kierunku bocznym;
• retrakcja – przesunięcie łopatki w kierunku kręgosłupa;
• rotacja ku górze – przemieszczenie kąta dolnego łopatki w kierunku bocznym i skierowanie panewki stawowej ku górze;
• rotacja ku dołowi – przemieszczenie kąta dolnego łopatki w kierunku przyśrodkowym i skierowanie panewki stawowej ku dołowi.

W praktyce ruchy te nie zachodzą oddzielnie, lecz łączą się w złożone sekwencje, które są dostosowane do aktywności kończyny górnej. Prawidłowa praca łopatki jest potrzebna m.in. podczas sięgania po przedmioty, podnoszenia ciężarów, prowadzenia samochodu, czesania się i uprawiania sportu.

Przy unoszeniu ramienia łopatka powinna odpowiednio obracać się ku górze. Zaburzenie tego ruchu może zmieniać warunki pracy stawu ramiennego oraz tkanek znajdujących się w przestrzeni podbarkowej. Może tym samym uczestniczyć w powstawaniu dolegliwości bólowych barku (nie jest jednak ich jedyną możliwą przyczyną).

Zobacz również: Zespół ciasnoty przestrzeni podbarkowej (ZCPP).

Organizm może częściowo kompensować nieprawidłową pracę łopatki poprzez zmianę toru ruchu ramienia lub zwiększenie aktywności innych mięśni. Dzięki temu uniesienie kończyny nadal pozostaje możliwe, ale może odbywać się mniej efektywnie i prowadzić do nadmiernego obciążenia wybranych tkanek. Długotrwałe utrzymywanie się takiego mechanizmu może skutkować ograniczeniem ruchomości kończyny górnej oraz pojawieniem się dolegliwości bólowych.

Na czym polega dyskineza łopatki?

Dyskineza łopatki (często nazywana też dysfunkcją ruchową łopatki) to nieprawidłowy sposób poruszania się łopatki względem klatki piersiowej podczas ruchów barku. Dyskineza rzadko wygląda jak całkowity brak ruchu. Najczęściej dochodzi do zmiany wzajemnych proporcji między poszczególnymi ruchami łopatki. Jeśli jeden z nich jest ograniczony, organizm może próbować skompensować go poprzez zwiększenie zakresu innego ruchu lub wzmożoną pracę określonych mięśni. Zjawisko to określa się jako naturalną kompensację organizmu.

W warunkach prawidłowych (fizjologicznych) łopatka powinna płynnie przesuwać się po żebrach i odpowiednio obracać się gdy człowiek unosi lub opuszcza rękę. Przy dyskinezie ruch ten może być zaburzony, a łopatka może:

• odstawać od klatki piersiowej, zwłaszcza przy unoszeniu ręki;
• poruszać się nierówno lub przeskakiwać;
• znajdować się zbyt wysoko lub być ustawiona asymetrycznie;
• nadmiernie odchylać się od kręgosłupa;
• przyjmować charakterystyczne skrzydłowate ustawienie.

Możliwe są również inne nieprawidłowości zależne od przyczyny i rodzaju dyskinezy łopatki. Problem często wiąże się z zaburzeniem pracy mięśni stabilizujących. Z tego względu odpowiednio dobrana fizjoterapia w wielu przypadkach może pomóc przywrócić prawidłowy wzorzec ruchu. Należy jednak zaznaczyć, że skrzydłowate ustawienie łopatki może wynikać także z uszkodzenia nerwu. Dlatego przed rozpoczęciem terapii ważne jest ustalenie przyczyny zaburzenia.

Dyskineza łopatki – leczenie

Jako że dyskineza łopatki to nieprawidłowy sposób poruszania się łopatki względem klatki piersiowej podczas ruchów barku, leczenie polega przede wszystkim na przywróceniu prawidłowego toru ruchu. Postępowanie należy dostosować do przyczyny problemu oraz nieprawidłowości stwierdzonych podczas testów funkcjonalnych na wizycie u fizjoterapeuty.

W fizjoterapii ważną rolę odgrywają techniki terapii manualnej stosowane w obrębie stawów i tkanek miękkich. Fizjoterapeuta może wykorzystać je w celu zmniejszenia wzmożonego napięcia mięśni, poprawy ruchomości obręczy barkowej i stworzenia odpowiednich warunków do prawidłowej pracy łopatki. Ćwiczenia stanowią ważne uzupełnienie terapii manualnej, ponieważ pomagają utrwalić uzyskane efekty, poprawić kontrolę ruchu oraz zmniejszyć ryzyko ponownego pojawienia się nieprawidłowości. Pacjent powinien wykonywać dobrane przez fizjoterapeutę ćwiczenia również samodzielnie w domu, zgodnie z otrzymanymi zaleceniami.

Jeżeli dyskineza łopatki pojawiła się po treningu, pracy z rękami uniesionymi nad głową lub wykonywaniu powtarzalnych ruchów, przez pewien czas warto ograniczyć czynności nasilające objawy. Nie należy jednak całkowicie unieruchamiać barku, o ile nie ma ku temu odrębnych wskazań medycznych.

	Plastry kinesiotaping Taśmy Kinesio Tex Classic to oryginalne, japońskie plastry znane i cenione od lat przez fizjoterapeutów na całym świecie. Stworzone zostały i do tej pory nadzorowane są przez doktora Kenzo Kase. Taśmy te zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce Zobacz więcej...
	Plastry do kinesiotapingu Zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce z bólem układu mięśniowo-nerwowego. Dodatkowo korzystnie wpływają na poprawę krążenia krwi oraz limfy, zapewniając przy tym wygodę podczas noszenia. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Olszewski M., Gamrot S., Golec J., Szczygieł E., Rzetelność klinicznej oceny stanu funkcjonalnego łopatki oraz skuteczność ćwiczeń ukierunkowanych na poprawę funkcji ,w nieatletycznej populacji z bólem barku. – przegląd literatury, 2023.
2. Guzowski K., Funkcja a struktura barku u tenisistów grających wyczynowo i rekreacyjnie, Warszawa 2019.