Opadająca stopa to charakterystyczny objaw neurologiczny polegający na trudnościach lub całkowitej niemożności podniesienia przedniej części stopy i palców ku górze, co jest niezbędne do prawidłowego chodzenia i stanowi kluczowy element tzw. wzorca chodu. Taka osoba częściej potyka się, jest narażona na upadki i kontuzje, a także na zaburzenia podologiczne.
Opadająca stopa – przyczyny
Opadająca stopa może mieć kilka przyczyn. Jednak zdecydowanie najczęściej wiąże się z chorobami i zaburzeniami neurologicznymi, do których należą:
- uszkodzenie nerwu strzałkowego wspólnego – odpowiada on za pracę mięśni unoszących przodostopie ku górze. Przyczyną takiego uszkodzenia może być uraz nerwu w okolicy głowy kości strzałkowej, długotrwały ucisk na ten nerw (np. wskutek źle dobranego opatrunku gipsowego), złamania kości strzałkowej;
- uszkodzenia i uciski korzenia nerwowego L5 – najczęściej w konsekwencji przepukliny kręgosłupa lub zaawansowanego kręgozmyku. Przyczyną bywa też anatomiczne zwężenie kanału kręgowego (zobacz: stenoza kręgosłupa);
- choroby neurologiczne – zalicza się do nich takie jak udar mózgu, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, uszkodzenia rdzenia kręgowego;
- neuropatie obwodowe – neuropatia cukrzycowa, neuropatia alkoholowa, neuropatia zapalna;
- guzy lub torbiele – mogą one uciskać nerwy zaopatrujące stopę.
Nieco rzadziej przyczyną opadającej stopy są dystrofie mięśniowe lub uszkodzenia mięśni odpowiedzialnych za jej ruchy ku górze, np. wskutek przecięcia podudzia piłą. Na samym początku przyczyn zawsze dopatruje się jednak w problemach neurologicznych.
Opadająca stopa – objawy
To jak wygląda opadająca stopa można zauważyć zwłaszcza podczas chodzenia. Głównym objawem jest osłabienie lub całkowita niemożność wykonania zgięcia grzbietowego stopy, czyli uniesienia przodostopia i palców ku górze. W efekcie podczas przenoszenia kończyny stopa opada, a palce mogą zahaczać o podłoże.
Inne typowe objawy to:
- niemożność lub osłabienie zgięcia grzbietowego stopy – trudność z uniesieniem przodostopia i palców;
- chód brodzący (chód bociani, chód koguci) – nadmierne unoszenie kolana i biodra, aby palce nie zahaczały o podłoże;
- szuranie palcami po podłożu podczas chodzenia – może to zwiększać ryzyko urazów palców i paznokci;
- częste potykanie się i zwiększone ryzyko upadków;
- trudność lub niemożność chodzenia na piętach – przy zachowanej możliwości chodzenia na palcach, jeśli nie występują dodatkowe zaburzenia ze strony układu nerwowego lub układu mięśniowego.
Opadająca stopa może znacznie utrudniać codzienne funkcjonowanie. Dotyczy to zwłaszcza chodzenia po nierównym podłożu, wchodzenia po schodach czy szybszego poruszania się. Może również ograniczać możliwość biegania i uprawiania wielu dyscyplin sportowych.
Diagnostyka opadającej stopy
Podstawą diagnostyki opadającej stopy jest ustalenie jej przyczyny. W pierwszej kolejności przeprowadza się szczegółowy wywiad (badanie podmiotowe) uwzględniający m.in. przebyte urazy, choroby przewlekłe, wcześniejsze zabiegi oraz okoliczności pojawienia się objawów. Następnie wykonuje się badanie kliniczne i badanie neurologiczne (badanie przedmiotowe) obejmujące m.in. ocenę siły mięśniowej kończyn dolnych, czucia, odruchów oraz sposobu chodzenia.
Zobacz również: Testy neurologiczne w badaniu przedmiotowym.
W zależności od podejrzeń co do przyczyny, lekarz może zlecić badania elektrodiagnostyczne (ENG i EMG). Pozwalają one ocenić funkcję nerwów obwodowych i mięśni. W określonych przypadkach wykonuje się również badania obrazowe, np. rezonans magnetyczny kręgosłupa lub okolicy przebiegu nerwu. Zastosowanie znajdują również odpowiednio dobrane laboratoryjne badania krwi.
Opadająca stopa – leczenie
Jeżeli jest to możliwe, leczenie opadającej stopy powinno być przyczynowe. Przykładowo, jeśli przyczyną jest ucisk korzenia nerwowego w przebiegu dyskopatii, postępowanie zależy od nasilenia objawów, stopnia osłabienia mięśni oraz wyników badań diagnostycznych. Może ono obejmować leczenie zachowawcze i fizjoterapię. Jednak przy znacznym lub narastającym niedowładzie konieczna może okazać się pilna konsultacja z neurochirurgiem i rozważenie leczenia operacyjnego.
W przypadku gdy opadająca stopa wynika z postępującej choroby neurologicznej lub ma charakter utrwalony, fizjoterapia skupia się przede wszystkim na reedukacji chodu, utrzymaniu lub poprawie siły mięśniowej. Dodatkowo, ma ona na celu zapobiegać przykurczom mięsni oraz nauczyć bezpiecznego poruszania się i radzenia sobie z ograniczeniami.
Wspomagająco stosuje się ortezy stabilizujące staw skokowy i stopę (np. orteza AFO), które pomagają utrzymać stopę w odpowiednim ustawieniu podczas chodzenia i ograniczają ryzyko zahaczania palcami o podłoże. U wybranych pacjentów można również rozważyć elektrostymulację funkcjonalną (FES). W ramach prowadzonej rehabilitacji pomocniczo może być stosowany także kinesiotaping, którego celem jest ułatwienie zgięcia grzbietowego stopy i poprawa jej ustawienia podczas chodu. Metoda ta nie zastępuje jednak leczenia przyczynowego, ćwiczeń ani odpowiednio dobranego zaopatrzenia ortopedycznego.
Pomocne mogą być ponadto regularne kontrole u podologa, zwłaszcza u osób z zaburzeniami czucia lub nieprawidłowym obciążaniem stopy. Pozwalają one odpowiednio wcześnie wykrywać m.in. otarcia, odciski, modzele, a także uszkodzenia palców i paznokci.
Polecane produkty:
|
Plastry do kinesiotapingu
Zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce z bólem układu mięśniowo-nerwowego. Dodatkowo korzystnie wpływają na poprawę krążenia krwi oraz limfy, zapewniając przy tym wygodę podczas noszenia. Zobacz więcej... |
|
Plastry kinesiotaping
Taśmy Kinesio Tex Classic to oryginalne, japońskie plastry znane i cenione od lat przez fizjoterapeutów na całym świecie. Stworzone zostały i do tej pory nadzorowane są przez doktora Kenzo Kase. Taśmy te zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Domitrz I., Cegielska J., Stolarski J., Neurologia. Podręcznik dla studentów fizjoterapii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023.
- Spannbauer A., Berwecka M., Cieślik M., Konik A., Berwecki A., Danek J., Bulanda R., Rehabilitacja chorych po przebytym ostrym niedokrwieniu kończyny dolnej, Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne 3/2024.
