Wzorzec chodu

Wzorzec chodu to charakterystyczny sposób poruszania się człowieka podczas chodzenia. Wynika ze współpracy układu nerwowego, układu mięśniowego i układu kostno-stawowego. Obejmuje m.in. sposób stawiania stóp, pracę kończyn dolnych, ruchy miednicy i tułowia oraz współruchy kończyn górnych. Prawidłowy chód powinien umożliwiać sprawne i bezpieczne przemieszczanie się przy możliwie ekonomicznym wykorzystaniu energii. Jego przebieg może jednak zmieniać się pod wpływem bólu, urazów, osłabienia mięśni, ograniczenia ruchomości w stawach, a także chorób neurologicznych i innych schorzeń narządu ruchu. Zaburzenia wzorca chodu obserwuje się m.in. u osób po urazach, korzystających z kul ortopedycznych lub tuż po ich odstawieniu. Ocena wzorca chodu jest ważnym elementem badania funkcjonalnego w fizjoterapii. Pozwala rozpoznać nieprawidłowości w sposobie poruszania się i odpowiednio zaplanować postępowanie rehabilitacyjne. W przypadku stwierdzenia zaburzeń, jednym z jego elementów może być reedukacja chodu. Jej celem jest przywrócenie możliwie prawidłowego, bezpiecznego i funkcjonalnego wzorca poruszania się.

Prawidłowy wzorzec chodu

Chód jest jedną z podstawowych czynności ruchowych człowieka, umożliwiającą samodzielne przemieszczanie się. Jego opanowanie stanowi ważny etap rozwoju motorycznego dziecka. Prawidłowy chód jest złożoną i cykliczną czynnością ruchową. Wymaga odpowiednio skoordynowanej pracy kończyn dolnych, kończyn górnych, miednicy i tułowia. Wymaga również sprawnego współdziałania układu ruchu, układu nerwowego oraz narządów zmysłów odpowiedzialnych m.in. za utrzymanie równowagi i orientację ciała w przestrzeni.

Cykl chodu dzieli się na dwie podstawowe fazy:

1. Fazę podporu.
2. Fazę przenoszenia.

1. Faza podporu.

Faza podporu rozpoczyna się w momencie kontaktu stopy z podłożem i kończy się wraz z jej oderwaniem. Stanowi około 60% cyklu chodu. W jej trakcie wyróżnia się:

• kontakt początkowy – moment zetknięcia stopy z podłożem;
• przejęcie obciążenia – przeniesienie ciężaru ciała na kończynę podporową i amortyzacja obciążenia;
• podporę środkową – przemieszczanie ciała nad stopą pozostającą w kontakcie z podłożem;
• podporę końcową – przemieszczanie ciała do przodu przy stopniowym unoszeniu pięty;
• fazę przedprzenoszenia – przygotowanie kończyny do oderwania od podłoża i rozpoczęcia fazy przenoszenia.

2. Faza przenoszenia.

Faza przenoszenia rozpoczyna się po oderwaniu stopy od podłoża i trwa do jej ponownego kontaktu z podłożem. Stanowi około 40% cyklu chodu. Wyróżnia się w niej:

• przenoszenie początkowe;
• przenoszenie środkowe;
• przenoszenie końcowe.

Do podstawowych parametrów opisujących przestrzenną strukturę chodu zalicza się m.in. długość kroku, długość podwójnego kroku, szerokość kroku oraz kąt ustawienia stopy względem kierunku chodu. Analiza tych parametrów pozwala ocenić sposób przemieszczania się, określić czy występuje prawidłowy wzorzec chodzu oraz wykryć ewentualne nieprawidłowości.

Zobacz również: Metody analizy chodu.

Elementy wzorca chodu

Poszczególne etapy chodu można również opisywać w bardziej funkcjonalny sposób, uwzględniając ich znaczenie podczas przemieszczania się. W takim ujęciu wyróżnia się:

• fazę podporową – obejmującą przejęcie obciążenia, podporę na całej stopie oraz fazę propulsji, podczas której następuje przetoczenie stopy w kierunku przodostopia i palców oraz przygotowanie do oderwania jej od podłoża;
• fazę wymachową – obejmującą początkowy wymach kończyny, jej przeniesienie do przodu oraz końcowe hamowanie i przygotowanie do ponownego kontaktu stopy z podłożem.

W prawidłowym wzorcu chodu poszczególne etapy następują po sobie w określonej kolejności i są odpowiednio skoordynowane. Umożliwia to płynne, stabilne i możliwie ekonomiczne przemieszczanie się.

Zaburzenia wzorca chodu

Zaburzenia wzorca chodu mogą mieć różny charakter i wynikać zarówno z chorób oraz urazów narządu ruchu, jak i schorzeń układu nerwowego. Do charakterystycznych, nieprawidłowych wzorców chodu zalicza się poszczególne typy chodu, takie jak:

• chód utykający (chód przeciwbólowy) – osoba skraca czas obciążania bolesnej kończyny dolnej, np. wskutek urazu lub choroby stawu (np. po skręceniu stawu skokowego);
• chód spastyczny (chód kurczowy) – wiąże się ze wzmożonym napięciem mięśniowym i ograniczeniem swobody ruchów kończyn dolnych. Może występować m.in. po udarze mózgu lub w przebiegu stwardnienia rozsianego;
• chód ataktyczny (chód móżdżkowy) – jest chwiejny, niestabilny i często odbywa się na poszerzonej podstawie. Może występować m.in. w przypadku uszkodzenia móżdżku;
• chód parkinsonowski – charakteryzuje się m.in. drobnymi krokami, zmniejszonym unoszeniem stóp, pochyleniem sylwetki w przód oraz trudnością w rozpoczęciu chodu;
• chód kaczkowaty – charakteryzuje się nadmiernym kołysaniem miednicy i tułowia na boki. Może wiązać się m.in. z osłabieniem mięśni obręczy biodrowej (np. mięśnia pośladkowego średniego);
• chód brodzący (chód koguci, chód bociani) – charakteryzuje się nadmiernym unoszeniem kończyny dolnej w celu uniknięcia zaczepiania palcami o podłoże. Obserwuje się go przy opadaniu stopy, np. wskutek uszkodzenia nerwu strzałkowego wspólnego.

Zobacz również: Objaw Trendelenburga.

Diagnostyka zaburzeń chodu powinna uwzględniać przede wszystkim ich przyczynę. W zależności od objawów może wymagać oceny fizjoterapeuty, ortopedy, neurologa lub innego specjalisty. Fizjoterapia skupia się przede wszystkim na odpowiednio dobranych ćwiczeniach, reedukacji chodu, poprawie siły mięśniowej, równowagi, koordynacji i zakresu ruchu w stawach. W zależności od przyczyny i stopnia zaburzeń możliwe jest całkowite lub częściowe przywrócenie prawidłowego wzorca chodu lub poprawa bezpieczeństwa i sprawności poruszania się.

Zobacz również: Chodzenie o kulach.

Dążenie do możliwie najbardziej prawidłowego wzorca chodu jest ważnym elementem rehabilitacji. Utrwalone nieprawidłowości mogą prowadzić do nierównomiernego obciążania poszczególnych części narządu ruchu oraz sprzyjać powstawaniu przeciążeń mięśni i przeciążeń stawów. Z czasem mogą przyczyniać się do występowania dolegliwości bólowych i ograniczenia sprawności. Z tego względu tak istotne jest rozpoznanie przyczyny zaburzeń oraz odpowiednio, indywidualnie dobrane postępowanie.

	Kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy Wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów i ich płynność ruchu. Dodatkowo pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i powierzchni oka. Wpływa także na elastyczność i właściwe uwodnienie tkanek. Zobacz więcej...
	Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Richards J., Levine D., Whittle M., Analiza chodu, Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2023.
2. Sieroń A., Śliwiński Z., Wielka fizjoterapia, Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2023.