Artrofibroza

Artrofibroza to patologiczne włóknienie tkanek w obrębie stawu. Prowadzi do nadmiernego tworzenia tkanki bliznowatej (tkanki włóknistej), zrostów i przykurczów. Najczęściej rozwija się po urazie lub zabiegu operacyjnym i może powodować ból, sztywność oraz postępujące ograniczenie zakresu ruchomości. Wczesne rozpoznanie i odpowiednio prowadzona rehabilitacja zwiększają szansę na zahamowanie zmian oraz odzyskanie sprawności stawu. W bardziej zaawansowanych przypadkach leczenie zachowawcze może jednak okazać się niewystarczające, a przywrócenie ruchomości w stawie wymaga leczenia operacyjnego.

Co to jest artrofibroza?

Artrofibroza to patologiczny proces polegający na nadmiernym tworzeniu się tkanki włóknistej i zrostów wewnątrz stawu lub w otaczających go tkankach. Zmiany te mogą obejmować m.in. torebkę stawową, błonę maziową i zachyłki stawu. Prowadzi do bólu, sztywności oraz ograniczenia zakresu ruchu. Dolegliwości wynikają przede wszystkim z nadmiernej reakcji zapalnej i nieprawidłowego przebiegu procesów naprawczych.

Zobacz również: Zachyłek nadrzepkowy.

Artrofibroza kolana

Artrofibroza najczęściej dotyczy stawu kolanowego, zwłaszcza po rozległym urazie albo zabiegu operacyjnym. Może rozwinąć się m.in. po złamaniach śródstawowych, rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego (ACL), osteotomii kości piszczelowej lub kości udowej, zabiegach naprawczych chrząstki stawowej oraz endoprotezoplastyce kolana.

Artrofibroza stawu ramiennego

Proces włóknienia i przykurczu torebki stawowej występuje również w przebiegu zarostowego zapalenia torebki stawu ramiennego, określanego jako bark zamrożony. Schorzenie powoduje stopniowe ograniczenie zarówno ruchów czynnych, jak i ruchów biernych ramienia (szczególnie rotacji zewnętrznej, odwodzenia i zgięcia). Może pojawić się samoistnie albo rozwinąć się wtórnie po urazie, operacji lub długotrwałym unieruchomieniu.

Zobacz również: Przykurcz mięśni.

Artrofibroza – przyczyny

Artrofibroza rozwija się na skutek nadmiernego i przedłużającego się stanu zapalnego, który zaburza prawidłowe gojenie się tkanek. Dochodzi wówczas do wzmożonej aktywności fibroblastów, odkładania składników macierzy zewnątrzkomórkowej oraz powstawania tkanki bliznowatej ograniczającej ruchomość stawu. Dokładny mechanizm tego procesu nie został jednak jeszcze w pełni poznany.

Do czynników mogących zwiększać ryzyko artrofibrozy zalicza się:

• rozległy uraz stawu, zwłaszcza połączony ze złamaniem przezstawowym;
• zabieg operacyjny w obrębie stawu, szczególnie wykonywany przy utrzymującym się obrzęku i stanie zapalnym;
• długotrwałe unieruchomienie;
• opóźnione rozpoczęcie usprawniania;
• nieprawidłowo dobraną lub zbyt intensywną rehabilitację (nasilającą ból, obrzęk i reakcję zapalną);
• krwawienie do jamy stawu;
• zakażenie;
• utrzymujący się stan zapalny, obrzęk i ograniczenie ruchomości obecne jeszcze przed operacją;
• przebyte wcześniej zabiegi w obrębie tego samego stawu;
• indywidualną (prawdopodobnie genetyczną) skłonność do nadmiernego włóknienia tkanek.

Artrofibroza – objawy i konsekwencje

Głównym objawem artrofibrozy jest ograniczenie ruchomości stawu wskutek włóknienia i przykurczu torebki stawowej oraz tworzenia się zrostów. Opór końcowy podczas biernego badania stawu staje się coraz bardziej sztywny i mało podatny. Może to pomóc w różnicowaniu artrofibrozy z ograniczeniem ruchu wynikającym głównie z bólu. Należy jednak pamiętać, że sama ocena oporu końcowego nie wystarcza do postawienia rozpoznania.

W przypadku stawu kolanowego ograniczenie może dotyczyć zarówno zgięcia jak i wyprostu. Z kolei w obrębie stawu ramiennego szczególnie wyraźne jest ograniczenie rotacji zewnętrznej, a także odwodzenia i zgięcia ramienia. Objawom może towarzyszyć uczucie ciągnięcia, napięcia lub zablokowania stawu. W zaawansowanych stadiach praca manualna ze stawem może nie przynosić oczekiwanych rezultatów.

Diagnostyka artrofibrozy

Podstawą diagnostyki artrofibrozy jest szczegółowy wywiad oraz badanie kliniczne. Obejmuje ono przede wszystkim ocenę czynnego i biernego zakresu ruchu stawu. Istotne są również okoliczności wystąpienia dolegliwości, np. przebyty uraz, zabieg operacyjny lub długotrwałe unieruchomienie.

Uzupełniająco lekarz ortopeda może zlecić rezonans magnetyczny. Badanie to pomaga ocenić obecność i rozległość tkanki bliznowatej oraz powstałych zrostów. Dodatkowo pozwala wykluczyć inne przyczyny bólu i ograniczenia ruchomości, np. uszkodzenia łąkotek, więzadeł lub chrząstki stawowej. W niektórych przypadkach wykonuje się również badanie RTG, zwłaszcza w celu wykluczenia kostnych przyczyn ograniczających ruchy.

Artrofibroza – leczenie

Leczenie artrofibrozy we wczesnym etapie polega głównie na odpowiednio prowadzonej fizjoterapii. Częstotliwość wizyt u fizjoterapeuty dobiera się indywidualnie do stanu pacjenta, rozległości zmian i reakcji stawu na prowadzoną terapię. Fizjoterapeuta pracuje manualnie nad zwiększeniem zakresu ruchu w stawie oraz rozluźnieniem mięśniowo-powięziowym okolicy staw. W domu pacjent powinien systematycznie wykonywać zalecone, indywidualnie dobrane ćwiczenia, skupiające się przede wszystkim na stopniowym odzyskiwaniu ruchomości. W przypadku kończyny dolnej uzupełnieniem terapii może być szyna CPM, umożliwiająca wykonywanie kontrolowanego ruchu biernego. Zwiększanie zakresu ruchu powinno przebiegać stopniowo i łagodnie, ponieważ zbyt agresywna terapia może nasilić ból, obrzęk i spowodować pojawienie się stanu zapalnego.

Przy utrwalonej lub znacznej artrofibrozie, która nie reaguje na leczenie zachowawcze, można wykonać artroskopową artrolizę. Jest to chirurgiczne usunięcie tkanki bliznowatej i zrostów ograniczających ruch. Po zabiegu konieczne jest odpowiednio wczesne rozpoczęcie właściwie dobranej i stopniowanej rehabilitacji. Ma ona na celu utrzymać odzyskany zakres ruchu i zmniejszyć ryzyko ponownego powstania zrostów.

	Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej...
	Kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy Wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów i ich płynność ruchu. Dodatkowo pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i powierzchni oka. Wpływa także na elastyczność i właściwe uwodnienie tkanek. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Czamara A., Kuźniecow M., Królikowska A., Artrofibroza stawu kolanowego – aktualny stan wiedzy. Przegląd piśmiennictwa, Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja, 2/2019.
2. Sieroń A., Śliwiński Z., Wielka Fizjoterapia, Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2023.