Porażenie Bella to nagłe osłabienie lub porażenie mięśni jednej połowy twarzy, spowodowane zaburzeniem funkcji nerwu twarzowego (VII nerwu czaszkowego). Charakterystyczne objawy obejmują opadanie kącika ust, trudności z zamykaniem oka oraz wygładzenie fałdu nosowo-wargowego. Warto upewnić się, że dolegliwości mają właśnie takie podłoże, ponieważ podobne objawy mogą występować również w przebiegu innych chorób neurologicznych (np. udar mózgu). Diagnostyką porażenia Bella zajmuje się lekarz neurolog. Leczenie może obejmować farmakoterapię, odpowiednio dobraną fizjoterapię oraz ćwiczenia mięśni unerwianych przez nerw twarzowy.
Porażenie Bella – przyczyny
Porażenie Bella ma charakter idiopatyczny, co oznacza, że jego bezpośrednia przyczyna pozostaje nieznana. Uważa się, że objawy mogą wynikać ze stanu zapalnego i obrzęku nerwu twarzowego, prowadzących do jego ucisku w wąskim kanale kostnym. Porażenie może wystąpić w każdym wieku, niezależnie od płci. Najczęściej jednak rozpoznaje się je u osób dorosłych (między 3. a 5. dekadą życia).
Wśród prawdopodobnych mechanizmów rozwoju porażenia Bella wymienia się reaktywację utajonego zakażenia wirusowego, zwłaszcza wirusem opryszczki pospolitej typu 1 (HSV-1), a także czynniki immunologiczne i predyspozycje genetyczne. Jako możliwy czynnik sprzyjający wystąpieniu objawów wskazuje się również ekspozycję na zimno. Jednak jej bezpośredni związek z porażeniem Bella nie został jednoznacznie potwierdzony.
Obwodowe porażenie nerwu twarzowego może być również spowodowane reaktywacją wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Jeśli towarzyszą mu ból ucha oraz charakterystyczne zmiany pęcherzykowe w okolicy ucha lub w jamie ustnej, rozpoznaje się zespół Ramsaya Hunta (półpasiec uszny), a nie porażenie Bella.
Porażenie Bella – objawy
Objawy porażenia Bella mogą mieć charakter ruchowy, wydzielniczy i czuciowy, a ich nasilenie zależy od stopnia uszkodzenia nerwu twarzowego. Przy całkowitym porażeniu asymetria twarzy widoczna jest nawet w spoczynku. Typowe objawy obejmują:
- osłabienie mięśni lub wiotkość mięśni po jednej stronie twarzy;
- wygładzenie zmarszczek na czole i fałdu nosowo-wargowego;
- opadanie kącika ust;
- poszerzenie szpary powiekowej;
- trudność lub niemożność pełnego zamknięcia oka;
- wyciekanie śliny z kącika ust oraz gromadzenie się pokarmu między policzkiem a dziąsłami;
- ograniczenie dowolnych i spontanicznych ruchów mięśni twarzy;
- zaburzenia odczuwania smaku w przedniej części języka;
- zmniejszone lub nadmierne łzawienie oczu;
- nadwrażliwość na dźwięki po stronie porażonej;
- ból w okolicy ucha, który może poprzedzać osłabienie mięśni twarzy.
Podczas próby uśmiechu zdrowe mięśnie przeciągają usta w przeciwną stronę, co dodatkowo uwidacznia asymetrię twarzy. Jej zniekształcenie może również stwarzać fałszywy obraz zbaczania wysuniętego języka lub żuchwy. Przy próbie zamknięcia oka po stronie porażonej, gałka oczna zwraca się ku górze, a powieka nie domyka się prawidłowo (objaw Bella).
Ustąpienie objawów zależy przede wszystkim od nasilenia porażenia i stopnia uszkodzenia włókien nerwowych. U większości pacjentów dochodzi do znacznej lub całkowitej poprawy. Jednak ciężkie porażenie może wiązać się z wolniejszą regeneracją, niepełnym powrotem funkcji oraz utrzymywaniem się części objawów.
Diagnostyka porażenia Bella
W większości przypadków porażenia Bella wykonywanie badań obrazowych nie jest konieczne. Rozpoznanie ustala się na podstawie wywiadu, oceny czynności mięśni unerwianych przez nerw twarzowy oraz badania neurologicznego.
Zobacz również: Testy neurologiczne w badaniu przedmiotowym.
Porażenie Bella jest rozpoznaniem z wykluczenia. Z tego względu należy przede wszystkim wykluczyć udar mózgu i inne możliwe przyczyny niedowładu twarzy. W przypadku udaru mózgu mogą występować również inne objawy neurologiczne, m.in. osłabienie ręki lub nogi, zaburzenia mowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia równowagi lub zaburzenia koordynacji ruchowej.
Diagnostykę obrazową rozważa się zwłaszcza wtedy, gdy przebieg porażenia jest nietypowy lub objawy narastają. Wskazaniem do jej wykonania mogą być również dodatkowe nieprawidłowości neurologiczne.
Porażenie Bella – leczenie
Leczenie porażenia Bella ma na celu zmniejszenie stanu zapalnego i obrzęku nerwu twarzowego, ochronę oka oraz wspomaganie powrotu czynności mięśni mimicznych. Najczęściej stosuje się:
- doustne glikokortykosteroidy, które u osób dorosłych (po uwzględnieniu przeciwwskazań) należy wdrożyć możliwie szybko, najlepiej w ciągu 72 godzin od wystąpienia objawów;
- leki przeciwwirusowe, które lekarz może zalecić w skojarzeniu z glikokortykosteroidami, zwłaszcza przy ciężkim porażeniu lub podejrzeniu zakażenia wirusowego;
- leki przeciwbólowe i leki przeciwzapalne w przypadku występowania bólu;
- ochronę oka przed wysychaniem i uszkodzeniem rogówki, m.in. za pomocą kropli nawilżających, maści okulistycznych oraz zabezpieczania niedomkniętej powieki na noc;
- odpowiednio dobraną fizjoterapię, obejmującą m.in. ćwiczenia nerwowo-mięśniowe, reedukację ruchów mimicznych, masaż twarzy i delikatne techniki terapii manualnej.
Ćwiczenia mięśni twarzy powinny być dostosowane do etapu regeneracji nerwu i wykonywane zgodnie z zaleceniami fizjoterapeuty. Zbyt intensywne lub nieprawidłowo wykonywane ruchy mogą utrwalać niepożądane wzorce napięciowe i współruchy.
Pierwsze oznaki poprawy pojawiają się często w ciągu kilku tygodni. Jednak odzyskiwanie funkcji mięśni mimicznych może trwać kilka miesięcy. Tempo i zakres powrotu sprawności zależą przede wszystkim od nasilenia porażenia nerwu twarzowego oraz stopnia uszkodzenia włókien nerwowych.
Polecane produkty:
|
Wałek igłowy – aplikator wieloigłowy
Wałek igłowy to aplikator przeznaczony do wykonywania masażu na różne części ciała. Wysoka efektywność znalazła zastosowanie w kompleksowej terapii różnych schorzeń, a także profilaktyce ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Kołodziejak A., Czajka N., Skarżyńska M., Porażenie nerwu twarzowego jako powikłanie po zapaleniu ucha środkowego – opis przypadku, Now Audiofonol, 2020; 9(2–3).
- Rybak P., Rybak K., Rzepakowska A., Niemczyk K., Samoistne porażenie nerwu twarzowego w ciąży – fakty i mity, Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny, 3/2018.
- Steczkowska-Klucznik M., Kaciński M., Obwodowe porażenie nerwu twarzowego u dzieci, Przegląd Lekarski, 11/2006.
