Łupież

Łupież to jedna z najczęściej występujących chorób skóry głowy, charakteryzująca się nadmiernym złuszczaniem naskórka. Objawia się obecnością drobnych, białych lub żółtawych łusek widocznych na skórze głowy oraz włosach, którym często towarzyszy świąd, podrażnienie lub uczucie dyskomfortu. Choć łupież nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, może istotnie obniżać komfort życia i negatywnie wpływać na samopoczucie. Jego rozwój wiąże się z zaburzeniem procesów odnowy naskórka oraz nadmiernym namnażaniem drożdżaków z rodzaju Malassezia, którym sprzyjają m.in. zwiększone wydzielanie sebum i indywidualne predyspozycje organizmu. Wczesne rozpoznanie przyczyny łupieżu oraz odpowiednio dobrane postępowanie pozwalają w większości przypadków skutecznie ograniczyć objawy i zmniejszyć ryzyko nawrotów. Diagnostyką i leczeniem zajmuje się przede wszystkim dermatolog, a w zakresie oceny kondycji skóry głowy i włosów również trycholog.

Przyczyny łupieżu

Łupież rozwija się na skutek zaburzenia naturalnego procesu odnowy naskórka skóry głowy. W prawidłowych warunkach komórki naskórka złuszczają się stopniowo i są niewidoczne gołym okiem. U osób z łupieżem proces ten ulega znacznemu przyspieszeniu, przez co martwe komórki zlepiają się ze sobą. Tworzą się wtedy charakterystyczne białe lub żółtawe łuski.

Za najważniejszy czynnik odpowiedzialny za rozwój łupieżu uznaje się nadmierne namnażanie drożdżaków z rodzaju Malassezia. Stanowią one naturalny element mikrobiomu skóry człowieka. Mikroorganizmy te wykorzystują sebum jako źródło składników odżywczych. U części osób produkty ich przemiany materii wywołują miejscowy stan zapalny i zaburzają funkcjonowanie bariery naskórkowej. Prowadzi to do przyspieszonego złuszczania skóry.

Ryzyko wystąpienia łupieżu zwiększa również nadmierne wydzielanie łoju. Z tego względu problem częściej dotyczy osób z przetłuszczającą się skórą głowy. Znaczenie mają także predyspozycje indywidualne jak wiek, zaburzenia hormonalne, przewlekły stres oraz osłabienie bariery ochronnej skóry. U niektórych osób nasilenie objawów obserwuje się również w okresie jesienno-zimowym, gdy skóra jest bardziej narażona na przesuszenie i działanie niekorzystnych czynników środowiskowych.

Rodzaje łupieżu

W praktyce dermatologicznej wyróżnia się kilka rodzajów łupieżu. Najczęściej dotyczą one skóry głowy i różnią się wyglądem zmian, nasileniem objawów oraz mechanizmem powstawania. Do najczęściej rozpoznawanych należą:

• łupież suchy;
• łupież tłusty (mokry).

W dermatologii funkcjonują również inne schorzenia zawierające w nazwie określenie łupież. Nie wszystkie jednak dotyczą skóry głowy i nie wszystkie mają taki sam mechanizm powstawania.

Na rozwój lub zaostrzenie łupieżu mogą wpływać także nieprawidłowa pielęgnacja skóry głowy, stosowanie drażniących kosmetyków, zbyt rzadkie lub zbyt częste mycie włosów oraz niedokładne spłukiwanie preparatów pielęgnacyjnych. Warto jednak podkreślić, że łupież nie jest wynikiem braku higieny osobistej, choć niewłaściwa pielęgnacja może sprzyjać utrzymywaniu się jego objawów.

Łupież suchy

Łupież suchy (inaczej: łupież zwykły) jest najczęściej występującą postacią łupieżu. Rozwija się na skórze głowy bez wyraźnych cech stanu zapalnego i objawia się obecnością drobnych, suchych, białych łusek. Oddzielają się one od powierzchni skóry, pozostając na włosach i opadając na ubranie. Niekiedy towarzyszy mu świąd oraz uczucie napięcia skóry głowy.

Do rozwoju łupieżu suchego przyczyniają się przede wszystkim zaburzenia naturalnej bariery naskórkowej oraz nadmierne namnażanie drożdżaków z rodzaju Malassezia. Objawy mogą nasilać czynniki prowadzące do przesuszenia skóry głowy, takie jak:

• częste mycie włosów silnie oczyszczającymi szamponami;
• długotrwałe, gorące kąpiele;
• stosowanie nieodpowiednio dobranych kosmetyków do pielęgnacji skóry głowy.

Łupież suchy nie prowadzi do wyłysienia. Warto jednak pamiętać, że podobne złuszczanie skóry może występować również w przebiegu innych chorób dermatologicznych. Zmiany mogą pojawiać się nie tylko na skórze głowy, ale także w obrębie brwi, powiek, twarzy czy tułowia. Obserwuje się je m.in. u osób z atopowym zapaleniem skóry, rybią łuską, niedoczynnością tarczycy, a niekiedy również podczas leczenia doustnymi retinoidami.

Łupież tłusty (mokry)

Łupież tłusty (inaczej: łupież mokry) jest cięższą postacią łupieżu i zazwyczaj rozwija się u osób z nadmiernym wydzielaniem sebum. Charakteryzuje się obecnością żółtawych, tłustych łusek, które przylegają do skóry głowy i są trudniejsze do usunięcia niż w przypadku łupieżu suchego. Często współwystępuje świąd, zaczerwienienie oraz podrażnienie skóry.

Do rozwoju łupieżu tłustego przyczyniają się przede wszystkim:

• nadmierne wydzielanie sebum przez gruczoły łojowe;
• nadmierne namnażanie drożdżaków z rodzaju Malassezia;
• zaburzenia naturalnej bariery naskórkowej;
• predyspozycje genetyczne i hormonalne;
• przewlekły stres oraz niewłaściwa pielęgnacja skóry głowy.

Nieleczony łupież tłusty może prowadzić do nasilenia stanu zapalnego skóry głowy i sprzyjać rozwojowi łojotokowego zapalenia skóry. W wyniku intensywnego drapania mogą pojawiać się również powierzchowne uszkodzenia naskórka, które zwiększają ryzyko wtórnych zakażeń bakteryjnych. Z tego względu utrzymujące się lub nasilające objawy wymagają konsultacji z dermatologiem.

Inne choroby określane mianem łupieżu

W dermatologii istnieją również inne schorzenia zawierające w nazwie określenie łupież. Mimo podobnej nazwy nie są one odmianami klasycznego łupieżu skóry głowy i różnią się przyczynami, przebiegiem oraz sposobem leczenia. Należą do nich m.in.:

• łupież biały – często występuje u dzieci i młodzieży, zwłaszcza w przebiegu atopowego zapalenia skóry. Objawia się odbarwionymi, słabo odgraniczonymi ogniskami z delikatnym złuszczaniem naskórka;
• łupież czerwony mieszkowy – rzadka choroba skóry przebiegająca z zaburzeniami rogowacenia. Może przypominać łuszczycę i w ciężkich przypadkach prowadzić do erytrodermii, czyli uogólnionego zaczerwienienia oraz złuszczania niemal całej powierzchni skóry. W części przypadków ma podłoże genetyczne, a u osób dorosłych może współwystępować z zakażeniem wirusem HIV;
• łupież różowy Giberta – samoograniczająca się choroba skóry, której rozwój prawdopodobnie wiąże się z reaktywacją ludzkich herpeswirusów HHV-6 i HHV-7. Objawia się owalnymi, różowymi ogniskami z delikatnym złuszczaniem;
• łupież rumieniowy – powierzchowne bakteryjne zakażenie skóry wywoływane przez Corynebacterium minutissimum. Najczęściej rozwija się w fałdach skórnych (pachwiny, pachy czy przestrzenie między palcami stóp).

Diagnostyką i leczeniem łupieżu oraz innych chorób przebiegających ze złuszczaniem skóry zajmuje się lekarz dermatolog. W zależności od przyczyny może on zalecić stosowanie odpowiednich preparatów miejscowych, szamponów leczniczych lub leków na receptę. Uzupełnieniem terapii może być konsultacja z trychologiem, który pomoże dobrać właściwą pielęgnację skóry głowy i włosów. Dodatkowo zaproponuje zabiegi wspomagające ograniczenie objawów.

	Czarnuszka (Nigella Sativa) w kapsułkach Czarnuszka siewna to roślina, z której pozyskuje się olej o właściwościach potwierdzonych badaniami. W składzie zawiera m.in. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), czyli takie, których organizm nie jest w stanie sam wytwarzać i musimy dostarczać Zobacz więcej...
	Olej z czarnuszki siewnej w płynie Naturalny, nierafinowany, tłoczony na zimno olej otrzymywany z nasion czarnuszki siewnej pochodzących z ekologicznych upraw. Wykorzystuje się go przy różnego rodzaju problemach skórnych, alergiach, ... Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Szmurło A., Łupież – zaburzenie skóry głowy, 2022.
2. Brzezińska-Wcisło L., Wcisło-Dziadecka D., Lis-Święty A., Trzmiel D., Łupież i łojotokowe zapalenie owłosionej skóry głowy – patogeneza, obraz kliniczny oraz aspekty terapeutyczne, Post Dermatol Alergol 2007; XXIV, 2: 59–64.