Alergia pokarmowa to nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego na określone składniki żywności, które u większości osób są dobrze tolerowane. Po spożyciu alergenu organizm uruchamia mechanizmy immunologiczne prowadzące do wystąpienia różnych objawów ze strony m.in. układu pokarmowego, układu oddechowego lub skóry. Może dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych. Najczęściej reakcje alergiczne wywołują białka obecne w takich produktach jak mleko krowie, jaja, orzechy, ryby, soja czy pszenica. Podstawą postępowania jest właściwa diagnostyka oraz eliminacja alergenu z diety. W razie potrzeby stosuje się również leczenie zalecone przez lekarza.
Alergia pokarmowa – przyczyny
Alergia pokarmowa rozwija się wtedy, gdy układ odpornościowy błędnie rozpoznaje składniki spożywanego pokarmu jako zagrożenie dla organizmu. Najczęściej dotyczy to określonych białek obecnych w żywności. W odpowiedzi na ich obecność dochodzi do uruchomienia reakcji immunologicznej i uwolnienia mediatorów zapalnych, co prowadzi do wystąpienia objawów alergicznych. Mogą one być od łagodnych dolegliwości po reakcje stanowiące zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia. Dokładny mechanizm powstawania alergii pokarmowej nie jest w pełni poznany. Jednak istotną rolę przypisuje się m.in. predyspozycjom genetycznym oraz czynnikom środowiskowym.
Najczęstsze alergeny pokarmowe różnią się w zależności od wieku. U dzieci reakcje alergiczne najczęściej wywołują białka mleka krowiego, jaja kurze, pszenica, soja, orzeszki ziemne oraz inne orzechy. U dorosłych częściej obserwuje się uczulenie na skorupiaki, ryby, orzechy czy orzeszki ziemne, choć alergię mogą wywoływać także inne produkty spożywcze.
Warto również podkreślić, że alergie pokarmowe znacznie częściej występują u dzieci niż u dorosłych. Szacuje się, że mogą dotyczyć około 6% niemowląt i dzieci, podczas gdy w populacji dorosłych ich częstość wynosi zwykle około 1-2%. W wielu przypadkach część alergii pokarmowych ustępuje wraz z wiekiem.
Alergia pokarmowa – objawy
Alergia pokarmowa może przebiegać w różny sposób, a charakter oraz nasilenie objawów zależą głównie od takich czynników jak mechanizm reakcji immunologicznej, ilość spożytego alergenu oraz indywidualnej wrażliwości organizmu. W alergii IgE-zależnej symptomy pojawiają się bezpośrednio lub w ciągu 1-2 godzin po spożyciu. W przypadku alergii IgE-niezależnej objawy rozwijają się wolniej i mogą wystąpić dopiero po kilku godzinach, a nawet po kilku dniach.
Zgodnie z dostępną wiedzą medyczną najczęściej obserwowane objawy mogą obejmować:
- alergia IgE-zależna: obrzęk naczynioruchowy, nudności i wymioty, zespół alergii jamy ustnej, reakcje anafilaktyczne, anafilaksję indukowaną wysiłkiem fizycznym oraz opóźnioną anafilaksję po spożyciu mięsa niektórych ssaków;
- alergia IgE-niezależna: enteropatię z utratą białka, alergiczne zapalenie jelita grubego, jelita cienkiego i odbytu, przewlekłe zaparcia oraz zespół Heinera;
- mieszane alergie: eozynofilowe choroby przewodu pokarmowego, refluks żołądkowo-przełykowy (zobacz: Choroba refluksowa), pokrzywkę, świąd w jamie ustnej, ból brzucha, biegunkę oraz atopowe zapalenie skóry.
W przypadku podejrzenia alergii pokarmowej wskazana jest konsultacja z lekarzem. Najczęściej jest to alergolog, który może zlecić odpowiednie badania diagnostyczne i ustalić dalsze postępowanie.
Alergia pokarmowa – diagnostyka
Wyróżniamy kilka rodzajów testów alergicznych, dlatego zawsze powinny być one dobierane do potrzeb pacjenta. Mogą to być testy skórne (punktowe, śródskórne, płatkowe), badania krwi, testy prowokacyjne. Pierwszym rzutem zwykle są testy punktowe, w których na skórę (zwykle przedramienia) aplikuje się wiele kropli, a w każdej kropli znajduje się inny alergen. Następnie każdą kroplę nakłuwa się mikroskopijną igiełką, aby alergen przedostał się do organizmu. Obserwuje się reakcję skóry przez 15 minut. Jeśli w miejscu kropli pojawi się obrzęk lub zaczerwienienie, świadczy to o tym, że dany alergen wywołał reakcję immunologiczną. W takim przypadku test jest dodatni.
Alergia pokarmowa – leczenie
Podstawą leczenia alergii pokarmowej jest dokładna identyfikacja alergenów oraz eliminacji ich z diety. Oznacza to konieczność unikania produktów wywołujących reakcję alergiczną oraz uważnego sprawdzania składu spożywanej żywności. Dotyczy to szczególnie w dań gotowych czy posiłków spożywanych poza domem.
W postępowaniu terapeutycznym ważne jest również leczenie chorób współistniejących. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z chorobami alergicznymi, takimi jak astma oskrzelowa, u których właściwa kontrola objawów ma istotne znaczenie dla ograniczenia ryzyka ciężkich reakcji alergicznych.
Immunoterapia alergenowa z wykorzystaniem alergenów pokarmowych nie jest obecnie standardową metodą leczenia i w większości przypadków nie znajduje się w rutynowych zaleceniach klinicznych. Jednak wyniki wstępnych badań, zwłaszcza z wykorzystaniem alergenów rekombinowanych, wydają się bardzo obiecujące. Metoda ta polega na podawaniu niewielkich, stopniowo zwiększanych dawek alergenu w celu wywołania tolerancji immunologicznej. Najlepsze efekty obserwuje się obecnie w leczeniu alergii wziewnych np. na pyłki, a badania nad zastosowaniem immunoterapii w alergiach pokarmowych nadal trwają.
Alergia pokarmowa – suplementacja
W przypadku alergii pokarmowej podstawą postępowania pozostaje eliminacja produktów wywołujących reakcję alergiczną. Jednak w wielu sytuacjach zaleca się odpowiednio dobraną suplementację. Może ona wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, poprawiać kondycję przewodu pokarmowego oraz pomagać uzupełniać ewentualne niedobory składników odżywczych, które często pojawiają się podczas długotrwałych diet eliminacyjnych.
Szczególnie korzystne znaczenie mogą mieć składniki wspierające mikrobiotę jelitową, takie jak probiotyki i prebiotyki, które pomagają utrzymać prawidłową równowagę mikroorganizmów w jelitach oraz wspierają funkcjonowanie bariery jelitowej. Coraz więcej uwagi poświęca się również składnikom odżywczym wspierającym układ odpornościowy, w tym witaminie D czy naturalnym preparatom o wysokiej wartości odżywczej, które wspomagają organizm w utrzymaniu dobrej kondycji np. Spirulina.
Właściwie dobrana suplementacja może stanowić wartościowe uzupełnienie codziennej diety u osób z alergią pokarmową. Dotyczy to szczególnie okresów zwiększonego obciążenia organizmu lub ograniczonej różnorodności spożywanych produktów. Warto jednak pamiętać, aby wybierać preparaty wysokiej jakości i w razie wątpliwości skonsultować ich stosowanie ze specjalistą.
Polecane produkty:
|
Spirulina + Chlorella – naturalne oczyszczanie organizmu
Spirulina i Chlorella to naturalny produkt, który dostarcza witaminy, minerały, a także inne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania składniki odżywcze. Dodatkowo skutecznie wspomaga oczyszczanie organizmu, regulację metabolizmu i wzmacnianie układu … Zobacz więcej... |
|
Spirulina 100% naturalna
Spirulina platensis - alga o niebiesko-zielonej barwie. Dostarcza kompleks niezwykle ważnych składników odżywczych takich jak m.in. białko, witaminy, minerały, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wspomaga regulację metabolizmu … Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Waśniewska E., Wrońska K., Topolan M., Bołdowski T., Wojtyła-Buciora P., Alergie i nietolerancje pokarmowe – rola diety eliminacyjnej, Hygeia Public Health 2021, 56(1): 1-13.
- Rymarczyk B., Rogala B., Alergia pokarmowa, Lekarz POZ, 5/2018.
