Orteza zegarowa

Orteza zegarowa (inaczej znana jako aparat typu R.O.M. z ang. Range of Motion) to specjalistyczny wyrób ortopedyczny przeznaczony do stabilizacji stawu kolanowego oraz kontrolowania zakresu jego ruchomości. Najczęściej stosowana jest po zabiegach operacyjnych, urazach więzadeł, złamaniach kości w okolicy kolana oraz w innych sytuacjach wymagających ochrony gojących się tkanek. Jej charakterystycznym elementem jest mechanizm zegarowy, który umożliwia precyzyjne ustawienie dopuszczalnego zakresu zgięcia i wyprostu stawu. Parametry te są ustalane indywidualnie przez lekarza ortopedę lub fizjoterapeutę, w zależności od rodzaju urazu, etapu leczenia oraz przyjętego protokołu rehabilitacji. Prawidłowo dobrana i właściwie stosowana orteza zegarowa pozwala chronić staw kolanowy przed niepożądanymi ruchami. Umożliwia jednocześnie stopniowy, bezpieczny powrót do jego prawidłowej funkcji.

Orteza zegarowa

Orteza zegarowa to specjalistyczny stabilizator ortopedyczny wyposażony w mechanizm umożliwiający precyzyjne ustawienie dopuszczalnego zakresu zgięcia i wyprostu stawu. Najczęściej stosowana jest w obrębie stawu kolanowego lub stawu łokciowego. Wykorzystuje się ją jako alternatywa dla tradycyjnego unieruchomienia gipsowego w sytuacjach, gdy wskazana jest kontrolowana ruchomość stawu. W przeciwieństwie do gipsu można ją zdejmować, m.in. na czas higieny osobistej, zmiany opatrunku lub wykonywania ćwiczeń zaleconych przez lekarza bądź fizjoterapeutę.

Pod względem budowy w ortezie zegarowej można wyróżnić następujące elementy:

• zegar (mechanizm regulacji zakresu ruchu) – umożliwia precyzyjne ustawienie dopuszczalnego zakresu zgięcia i wyprostu stawu, zwykle z regulacją co 10° lub 15°. W wielu modelach wyposażony jest również w funkcję szybkiej blokady (Quick Lock), która pozwala natychmiast zablokować staw w wybranym ustawieniu;
• szyny boczne – są to elementy usztywniające wykonane najczęściej z aluminium lub włókna węglowego, przebiegające wzdłuż kończyny. Odpowiadają za stabilizację ortezy oraz ograniczenie niepożądanych ruchów bocznych stawu;
• system teleskopowy – występuje w wybranych modelach i umożliwia regulację długości ortezy, dzięki czemu można ją lepiej dopasować do wzrostu oraz długości kończyny pacjenta;
• paski obwodowe (pasy na rzepy) – zwykle składają się z 2-4 par regulowanych pasków zapinanych na rzep. Stabilizują ortezę na kończynie, zapewniając odpowiedni docisk bez nadmiernego ucisku tkanek;
• peloty oraz rękawy lub poduszki wyściełające – miękkie elementy wykonane z pianki lub materiałów przepuszczających powietrze. Zwiększają komfort użytkowania, zmniejszają nacisk na skórę oraz ograniczają ryzyko powstawania otarć.

Ortezy zegarowe są szeroko stosowane we współczesnej ortopedii i rehabilitacji. Umożliwiają skuteczną stabilizację stawu przy jednoczesnym zachowaniu ściśle kontrolowanego zakresu ruchu. W porównaniu z tradycyjnym opatrunkiem gipsowym zapewniają większy komfort użytkowania. Ułatwiają codzienną higienę oraz pozwalają na stopniowe wdrażanie ćwiczeń zgodnie z zaleceniami ortpedy lub fizjoterapeuty.

Kiedy stosować ortezy zegarowe?

Orteza zegarowa zalecana jest przede wszystkim po zabiegach operacyjnych w obrębie stawu kolanowego. Do najczęstszych wskazań należą:

• rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego (ACL);
• rekonstrukcja więzadła rzepkowo-udowego przyśrodkowego (MPFL);
• osteotomia kości piszczelowej.

Zgodnie z aktualną wiedzą medyczną rutynowe stosowanie ortez zegarowych po izolowanym szyciu łąkotki nie jest obecnie zalecane. W praktyce decyzja o ich zastosowaniu zależy jednak od techniki operacyjnej, procedur wykonanych dodatkowo oraz indywidualnych zaleceń chirurga.

Ortezy zegarowe znajdują również zastosowanie po zabiegach operacyjnych w obrębie stawu łokciowego oraz po wybranych złamaniach kości, zwłaszcza złamaniach przezstawowych łokcia. Niezależnie od lokalizacji, tego rodzaju zaopatrzenie ortopedyczne największe znaczenie ma we wczesnym okresie leczenia i rehabilitacji. Najczęściej jest to przez pierwsze 4-6 tygodni, kiedy konieczna jest jednoczesna ochrona gojących się tkanek oraz stopniowe zwiększanie zakresu ruchu w stawie.

W tym okresie rehabilitacja prowadzona jest pod nadzorem fizjoterapeuty i obejmuje stopniowe odzyskiwanie ruchomości stawu, poprawę siły mięśniowej oraz przywracanie prawidłowej funkcji kończyny. Pacjent powinien również wykonywać zalecone przez specjalistę indywidualnie dobrane ćwiczenia w warunkach domowych. Zarówno program ćwiczeń, jak i techniki terapii manualnej są dobierane do rodzaju urazu lub zabiegu operacyjnego, etapu gojenia oraz aktualnych możliwości funkcjonalnych pacjenta.

Jak korzystać z ortezy zegarowej?

Z ortezy zegarowej należy korzystać zgodnie z zaleceniami lekarza ortopedy lub fizjoterapeuty, ponieważ sposób jej stosowania zależy od rodzaju urazu lub przeprowadzonego zabiegu operacyjnego. Specjalista określa czas noszenia ortezy oraz harmonogram stopniowego zwiększania dopuszczalnego zakresu ruchu. U wielu pacjentów regulacja ustawień mechanizmu odbywa się podczas kontrolnych wizyt u fizjoterapeuty. Ocenia on proces gojenia, zakres ruchu oraz stabilność stawu i na tej podstawie decyduje, czy możliwe jest bezpieczne zwiększenie zgięcia lub wyprostu. Ortezę zegarową zazwyczaj zdejmuje się na czas wykonywania ćwiczeń, czynności higienicznych oraz pielęgnacji lub zmiany opatrunku.

Czy ortezę można zdejmować na noc?

To, czy ortezę zegarową można zdejmować na noc, zależy od rodzaju urazu lub przeprowadzonego zabiegu operacyjnego oraz etapu leczenia. U wielu pacjentów lekarz dopuszcza zdejmowanie ortezy podczas snu, co poprawia komfort wypoczynku. W niektórych przypadkach (zwłaszcza we wczesnym okresie po operacji lub przy określonych urazach) może jednak zalecić jej noszenie również w nocy, aby zapewnić odpowiednią ochronę stawu. Dlatego decyzję o zdejmowaniu ortezy na noc należy zawsze skonsultować z lekarzem lub fizjoterapeutą prowadzącym leczenie. Specjaliści, znając rodzaj urazu, etap gojenia oraz aktualny stan pacjenta, indywidualnie ocenią czy takie postępowanie jest bezpieczne.

Aparat do drenażu limfatycznego Aparat do drenażu limfatycznego przeznaczony do masażu limfatycznego zarówno w gabinecie jaki i w domu. Jest szczególnie polecany osobom prowadzącym siedzący tryb życia ... Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Myśliborski T., Zaopatrzenie ortopedyczne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1985.
2. Nowakowski A., Król J., Rohde L., Rohde A., Zaopatrzenie ortopedyczne i protezowanie, Wydawnictwo Exemplum, Poznań 2018.