Pamięć mięśniowa (inaczej: pamięć motoryczna lub pamięć proceduralna) oznacza zdolność organizmu do szybszego uczenia się, utrwalania oraz odtwarzania ruchów, które były wcześniej wielokrotnie wykonywane. Choć potocznie mówi się o pamięci mięśniowej, w rzeczywistości proces ten związany jest przede wszystkim z adaptacją układu nerwowego odpowiedzialnego za kontrolę ruchu. Zjawisko to można zaobserwować m.in. u sportowców, muzyków czy tancerzy. Wykonują oni złożone sekwencje ruchów niemal automatycznie, bez konieczności świadomego analizowania każdego etapu. Pamięć mięśniowa rozwija się u każdego człowieka i odgrywa istotną rolę nie tylko w treningu sportowym, ale również w codziennym funkcjonowaniu oraz rehabilitacji.
Pamięć mięśniowa – co to?
Pamięć mięśniowa (zgodnie z definicją) to zdolność układu nerwowego do utrwalania i automatycznego odtwarzania wyuczonych wzorców ruchowych. Dzięki wielokrotnemu powtarzaniu określonych czynności mózg tworzy trwałe połączenia nerwowe. Pozwala to na automatyzację nawet złożonych wzorców ruchowych (np. jazda na rolkach czy gra na pianinie) bez konieczności świadomego kontrolowania każdego etapu ruchu. W efekcie wiele czynności wykonujemy niemal odruchowo, jeśli wcześniej zostały odpowiednio wyćwiczone.
Mówiąc w znacznym uproszczeniu, mięśnie również wykazują pewnego rodzaju pamięć. Oznacza to, że tkanka mięśniowa, która przez dłuższy czas była poddawana bodźcom treningowym, po przerwie w aktywności fizycznej zwykle szybciej odzyskuje siłę i masę mięśniową niż u osób, które wcześniej nie trenowały. Wynika to z trwałych adaptacji zachodzących w komórkach mięśniowych. W praktyce oznacza to, że osoby powracające do regularnych treningów po miesiącach, a nawet latach przerwy, zazwyczaj odzyskują dawną sprawność znacznie szybciej niż osoby rozpoczynające trening po raz pierwszy.
Pamięć mięśniowa w praktyce
Dla pamięci mięśniowej istotne znaczenie mają dwa zjawiska – hipertrofia oraz atrofia mięśni. Hipertrofia oznacza przerost tkanki mięśniowej wynikający ze zwiększenia objętości komórek mięśniowych, bez jednoczesnego wzrostu ich liczby. U osób aktywnych fizycznie stanowi podstawowy mechanizm odpowiedzialny za rozwój siły oraz masy mięśniowej. Z kolei atrofia to zanik mięśni polegający na zmniejszeniu objętości komórek mięśniowych. Najczęściej jest to następstwo długotrwałego unieruchomienia, choroby lub braku aktywności fizycznej.
Pod wpływem regularnych treningów miocyty (komórki mięśniowe) zwiększają swoją objętość, a jednocześnie wzrasta liczba ich jąder komórkowych. Ułatwia to syntezę białek mięśniowych oraz późniejszą odbudowę tkanki mięśniowej po okresie przerwy w treningach. Zjawisko to uznaje się za jedno z biologicznych wyjaśnień pamięci mięśniowej.
Pamięć mięśniowa odgrywa istotną rolę nie tylko u sportowców, jednak na ich przykładzie najłatwiej wyjaśnić jej znaczenie. Osoba, która przez wiele lat trenuje sztuki walki utrwala wzorce ruchowe odpowiedzialne za wykonywanie poszczególnych technik, a jednocześnie jej mięśnie ulegają charakterystycznym adaptacjom treningowym. Jeżeli wskutek kontuzji lub choroby będzie zmuszona przerwać treningi, dojdzie do częściowej atrofii mięśni. Mimo to zachowane jądra komórkowe w miocytach ułatwiają ponowną rozbudowę tkanki mięśniowej po powrocie do aktywności. Natomiast wcześniej wykształcone wzorce ruchowe pozwalają szybciej odzyskać sprawność i technikę wykonywania ćwiczeń. Dzięki temu osoby wcześniej wytrenowane zwykle znacznie szybciej wracają do formy niż osoby rozpoczynające trening od podstaw.
Przykłady pamięci mięśniowej
W codziennym życiu przykładami pamięci mięśniowej są m.in.:
- pisanie na klawiaturze komputera lub smartfona bez patrzenia na klawisze;
- jazda na rowerze;
- zawiązywanie sznurowadeł nawet w ciemności lub przy ograniczonym oświetleniu;
- sprawne posługiwanie się nożem i widelcem.
Raz wyuczone czynności mogą być odtwarzane nawet po wielu latach przerwy. Stopień zachowania poszczególnych umiejętności zależy jednak od ich złożoności oraz częstotliwości wcześniejszego wykonywania.
Pamięć mięśniowa – ile trwa?
Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, ile trwa pamięć mięśniowa. W praktyce może utrzymywać się od wielu miesięcy do nawet wielu lat. Zależy to jednak głównie od rodzaju wyuczonej umiejętności, czasu poświęconego wcześniejszym treningom, długości przerwy w aktywności fizycznej oraz wieku i stanu zdrowia danej osoby.
Wiele wyuczonych czynności (np. jazda na rowerze czy pływanie) może być odtwarzanych nawet po wielu latach przerwy. Z kolei adaptacje zachodzące w tkance mięśniowej również mogą utrzymywać się przez długi czas. Dzięki temu osoby, które wcześniej regularnie trenowały, zwykle szybciej odzyskują siłę i masę mięśniową po wznowieniu aktywności.
Należy jednak pamiętać, że wraz z wydłużaniem się okresu bezczynności stopniowo zmniejsza się sprawność fizyczna oraz wydolność organizmu. Z tego względu powrót do treningów powinien odbywać się stopniowo.
Polecane produkty:
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
|
Kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów i ich płynność ruchu. Dodatkowo pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i powierzchni oka. Wpływa także na elastyczność i właściwe uwodnienie tkanek. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Silverthorn D., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
- Konturek S., Fizjologia człowieka. Neurofizjologia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018.
