Mastocyty (inaczej: komórki tuczne) są ważnym elementem układu odpornościowego człowieka i zalicza się je do komórek odporności wrodzonej. Występują w wielu tkankach organizmu, szczególnie w obrębie skóry, błon śluzowych, dróg oddechowych oraz przewodu pokarmowego. Stanowią jedną z pierwszych linii obrony przed czynnikami zewnętrznymi. Ich podstawową funkcją jest szybkie reagowanie na obecność alergenów, drobnoustrojów oraz uszkodzenia tkanek. Mastocyty są najbardziej znane z udziału w reakcjach alergicznych, jednak ich rola jest znacznie szersza. Uczestniczą w regulacji procesów zapalnych, wspierają odporność nabytą, wpływają na gojenie się ran, przebudowę tkanek oraz utrzymanie homeostazy organizmu. Wydzielają liczne substancje biologicznie czynne, takie jak histamina, heparyna, cytokiny czy proteazy, które mogą zarówno chronić organizm, jak i nasilać niekorzystne reakcje zapalne. Współczesna medycyna zwraca również uwagę na ich znaczenie w przebiegu chorób przewlekłych, chorób autoimmunologicznych i nowotworów. Mogą wykazywać zarówno działanie ochronne, jak i sprzyjające rozwojowi patologii. Z tego względu mastocyty są przedmiotem intensywnych badań, a lepsze poznanie ich funkcji ma istotne znaczenie w diagnostyce i leczeniu wielu schorzeń.
Mastocyty – charakterystyka
Mastocyty rozwijają się w szpiku kostnym, skąd uwalniane są do krwi w postaci niedojrzałych komórek prekursorowych, pozbawionych charakterystycznych ziarnistości cytoplazmatycznych. Ich pełne dojrzewanie następuje dopiero w tkankach, do których migrują, gdzie pod wpływem lokalnych czynników środowiskowych uzyskują swoje ostateczne właściwości funkcjonalne. Dojrzałe mastocyty są komórkami osiadłymi. Dlatego fizjologicznie praktycznie nie występują we krwi obwodowej.
W zależności od zawartości ziarnistości oraz miejsca występowania wyróżnia się dwa główne typy mastocytów, a kryterium podziału stanowi zawartość ziaren:
- komórki z tryptazą umiejscowione w największych ilościach w błonie śluzowej;
- komórki z tryptazą i chymazą zlokalizowane w tkance łącznej.
Obydwa rodzaje mastocytów zawierają dodatkowo wiele innych substancji biologicznie czynnych, takich jak histamina, heparyna, cytokiny oraz mediatory stanu zapalnego. Największe skupiska tych komórek znajdują się w miejscach mających bezpośredni kontakt ze środowiskiem zewnętrznym, co pozwala im szybko reagować na obecność alergenów, drobnoustrojów oraz innych czynników drażniących. Szczególnie licznie występują więc w skórze, drogach oddechowych oraz przewodzie pokarmowym, natomiast fizjologicznie praktycznie nie występują we krwi obwodowej.
W obrazie mikroskopowym mastocyty mają zazwyczaj okrągły lub owalny kształt oraz pojedyncze, stosunkowo duże jądro komórkowe. Ich cytoplazma wypełniona jest licznymi ziarnistościami, które po aktywacji mogą być gwałtownie uwalniane do otoczenia w procesie nazywanym degranulacją. To właśnie ten mechanizm odpowiada za szybkie pojawienie się objawów reakcji alergicznych i zapalnych. Mastocyty są podobne pod względem wyglądu i części funkcji do bazofili. Obecnie jednak wiadomo, że są to odrębne komórki rozwijające się z różnych linii krwiotwórczych.
Mastocyty – funkcje
Mastocyty pełnią wiele istotnych funkcji w organizmie. Z tego względu nie można ich kojarzyć wyłącznie z reakcjami alergicznymi. Są to komórki układu odporności wrodzonej, które uczestniczą zarówno w ochronie przed patogenami, jak i w regulacji procesów zapalnych oraz naprawczych zachodzących w tkankach. Ich aktywność ma znaczenie nie tylko w przebiegu infekcji, ale również w alergiach, chorobach przewlekłych oraz procesach regeneracyjnych.
W dużym uproszczeniu mastocyty:
- magazynują i uwalniają substancje biologicznie czynne, takie jak histamina, heparyna, cytokiny oraz proteazy;
- reagują na alergeny, m.in. pyłki roślin, roztocza czy sierść zwierząt;
- uczestniczą w procesach zapalnych oraz w zwalczaniu pasożytów i drobnoustrojów.
Mastocyty zalicza się do komórek odporności wrodzonej obok makrofagów, komórek dendrytycznych oraz neutrofili. Przez wiele lat sądzono, że ich główną rolą jest jedynie wydzielanie histaminy, która rozszerza naczynia krwionośne i zwiększa ich przepuszczalność, ułatwiając napływ innych komórek odpornościowych do miejsca uszkodzenia lub infekcji. Obecnie jednak wiadomo, że ich funkcje są znacznie bardziej złożone. Działają one jak swoisty system wczesnego ostrzegania organizmu, szybko rozpoznając obecność patogenów oraz czynników drażniących. Pełnią rolę strażników tkanek, inicjując odpowiedź immunologiczną już na bardzo wczesnym etapie kontaktu z zagrożeniem. Jednocześnie regulują przebieg stanu zapalnego, zarówno jego rozpoczęcie, jak i wygaszanie. Ma to duże znaczenie dla utrzymania równowagi immunologicznej.
Mastocyty uczestniczą również w odporności nabytej poprzez wpływ na aktywację limfocytów T oraz modulowanie odpowiedzi immunologicznej. Mogą oddziaływać na limfocyty Treg, wykazując funkcje regulacyjne i supresyjne. Dodatkowo biorą udział w procesach angiogenezy, czyli tworzenia nowych naczyń krwionośnych, gojeniu się ran, przebudowie tkanek oraz w rozwoju niektórych nowotworów, w tym nowotworów układu krwiotwórczego.
Mastocyty – normy
Nie określa się standardowych norm dla mastocytów w krwi obwodowej, ponieważ fizjologicznie są to komórki obecne głównie w tkankach, a nie w krążeniu. Najliczniej występują w skórze, błonach śluzowych, drogach oddechowych oraz przewodzie pokarmowym, gdzie pełnią funkcję lokalnych komórek obronnych. W warunkach prawidłowych mastocyty praktycznie nie są wykrywane w rutynowym badaniu morfologii krwi.
Z tego względu ocena ich liczby i aktywności wymaga bardziej specjalistycznej diagnostyki. W przypadku podejrzenia mastocytozy lub innych zaburzeń związanych z nadmiernym namnażaniem komórek tucznych wykonuje się najczęściej biopsję skóry albo badanie szpiku kostnego. Pobrany materiał poddawany jest szczegółowej analizie histopatologicznej i immunohistochemicznej.
Pomocnym parametrem laboratoryjnym jest również oznaczenie stężenia tryptazy w surowicy krwi. Tryptaza to enzym uwalniany przez mastocyty, dlatego jej podwyższony poziom może wskazywać na ich nadmierną aktywność lub zwiększoną liczbę. Utrzymujące się stężenie tryptazy przekraczające 20 ng/ml może sugerować mastocytozę układową i stanowi istotną wskazówkę diagnostyczną. Jednak zawsze wymaga to interpretacji w połączeniu z obrazem klinicznym oraz dodatkowymi badaniami specjalistycznymi.
Polecane produkty:
|
Spirulina + Chlorella – naturalne oczyszczanie organizmu
Spirulina i Chlorella to naturalny produkt, który dostarcza witaminy, minerały, a także inne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania składniki odżywcze. Dodatkowo skutecznie wspomaga oczyszczanie organizmu, regulację metabolizmu i wzmacnianie układu … Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Zasowska-Nowak A., Ciałkowska-Rysz A., Mastocytoza układowa – złożony problem leczenia objawowego, Medycyna Paliatywna 2020; 12(2): 47–55.
- Kopeć-Szlęzak J., Mastocyty i ich znaczenie w procesach odpornościowych i nowotworowych, Journal of Transfusion Medicine and Hemostasis, 2/2015.
