Uszkodzenie chrząstki stawowej to patologiczna zmiana obejmująca powierzchnię stawową, której zadaniem w warunkach fizjologicznych jest zapewnienie płynnego, bezbolesnego ruchu oraz amortyzacji obciążeń. Może mieć charakter przewlekły, związany z postępującym zużyciem chrząstki w przebiegu przeciążeń i procesów degeneracyjnych lub ostry, będący następstwem urazu, do którego dochodzi w każdym wieku. Bez względu na przyczynę uszkodzenie tej struktury prowadzi do zaburzenia biomechaniki stawu, stopniowego narastania dolegliwości bólowych oraz ograniczenia funkcji ruchowej. Z klinicznego punktu widzenia problem ten wymaga wczesnego rozpoznania i odpowiednio dobranego postępowania terapeutycznego, ponieważ chrząstka stawowa ma ograniczone zdolności regeneracyjne. Zaniechanie leczenia może skutkować pogłębianiem zmian i rozwojem choroby zwyrodnieniowej stawów. Właściwie zaplanowana fizjoterapia oraz działania ukierunkowane na odciążenie i poprawę stabilizacji stawu mogą istotnie spowolnić progresję uszkodzeń i poprawić komfort życia pacjenta podczas codziennego funkcjonowania.
Chrząstka stawowa – anatomia i fizjologia
Tkanka chrzęstna zbudowana jest z wyspecjalizowanych komórek (chondrocytów) oraz macierzy pozakomórkowej, która w około 90% składa się z wody. Dominującym typem kolagenu w chrząstce stawowej jest kolagen typu II (zobacz: Typy kolagenu). Jednak istotną rolę odgrywają również inne włókna kolagenowe oraz proteoglikany, odpowiadające za jej sprężystość i zdolność do amortyzacji obciążeń.
Wraz z wiekiem dochodzi do stopniowej reorganizacji struktury chrząstki stawowej, co wiąże się ze zmianami w składzie i funkcji proteoglikanów. Tkanka ta reaguje także na poziom aktywności fizycznej. Regularny, odpowiednio dobrany ruch sprzyja jej odżywieniu i utrzymaniu właściwości mechanicznych, natomiast długotrwały brak aktywności prowadzi do jej osłabienia. W takich warunkach chrząstka staje się bardziej miękka (rozwija się chondromalacja), a tym samym bardziej podatna na uszkodzenia, ubytki i zmiany zwyrodnieniowe.
Zobacz również: Chonodromalacja rzepki.
Uszkodzenie chrząstki stawowej – przyczyny
Do uszkodzenia chrząstki stawowej może dojść w dwóch mechanizmach:
- zwyrodnieniowym;
- urazowym.
Mechanizm zwyrodnieniowy obejmuje sumowanie się mikroprzeciążeń w obrębie chrząstki stawowej, do czego najczęściej w dzisiejszych czasach prowadzą czynniki takie jak: zwiększona masa ciała, wyczynowe uprawianie sportów, czynniki zawodowe, zmieniona anatomia stawów (wady postawy), niewłaściwa mechanika chodu, zwiększona aktywność sportowa, dysproporcja długości kończyn, przebyte wcześniej urazy, choroby metaboliczne (zobacz: zespół metaboliczny), a nawet zaburzenia endokrynologiczne. Wraz z upływem czasu, gdy przewlekle na staw działają wymienione czynniki, ścieńczała chrząstka zyskuje upośledzoną zdolność absorbowania płynu stawowego, co obniża jej odporność na nacisk, pogarsza właściwości amortyzujące oraz skutkuje zwiększonym tempem jej zużywania.
Z kolei drugi mechanizm (jak wskazuje nazwa) odnosi się do urazu, np. podczas uprawiania sportów, wypadku samochodowego, upadku z wysokości, szarpnięcia stawem lub na tle innych kontuzji. Często uszkodzenie chrząstki stawowej z jej ubytkiem pojawia się przy złamaniach przezstawowych. O ile na uszkodzenia zwyrodnieniowe możemy wpływać (najlepiej jeszcze zanim się pojawią, na podłożu działań profilaktycznych), o tyle ciężko uchronić się przed urazami. Każdy przypadek wymaga jednak leczenia i dokładnej diagnostyki.
Uszkodzenie chrząstki stawowej – objawy
Ze względu na brak unerwienia chrząstki stawowej, uszkodzenia niepenetrujące do warstwy podchrzęstnej w większości przypadków nie powodują dolegliwości bólowych. Dlatego też wczesne etapy choroby zwyrodnieniowej przebiegają bezobjawowo. Pacjent zaczyna odczuwać ból stawu, gdy uszkodzenie chrząstki stawowej jest już zaawansowane. Gdy tak się dzieje, typowe są:
- ból nasilający się w trakcie ruchu i przy obciążaniu stawu (np. wchodzenie po schodach przy uszkodzeniu chrząstki kolana);
- zwiększenie ciepłoty stawu, obrzęk stawu – sugerują toczący się stan zapalny.
Warto podkreślić, że należy zróżnicować uszkodzenie chrząstki stawowej z chorobami reumatycznymi, które również dotykają stawy i mogą dawać zbliżone objawy.
Diagnostyka uszkodzonej chrząstki stawowej
Zdjęcia RTG oraz badanie tomografem komputerowym nie są narzędziami diagnostycznymi z wyboru w kontekście uszkodzeń chrząstki stawowej. Tego rodzaju obrazowanie znajduje zastosowanie w diagnostyce zmian zwyrodnieniowych stawów, ponieważ mogą ukazać zwężenie szpary stawowej spowodowane ścieńczeniem chrząstki szklistej. Jednak ich zdolność do uwidaczniania zmian ogniskowych jest znikoma.
Złotym standardem oceny chrząstki stawowej wciąż pozostaje rezonans magnetyczny. Inwazyjna ocena uszkodzeń ma miejsce w trakcie artroskopii stawu.
Zobacz również: Artroskopia stawu kolanowego.
Uszkodzenie chrząstki stawowej – leczenie
Przy uszkodzeniach urazowych (jeśli zarys uszczerbku w chrząstce stawowej na to pozwala) warto rozważyć leczenie operacyjne. Złotym standardem jest zastosowanie AutoCartu, czyli wykorzystanie tkanek własnych pacjenta, aby uzupełnić ubytek i nadać chrząstce prawidłowy, pierwotny kształt. Nie każdy uraz kwalifikuje się jednak do takiej procedury. Alternatywą może być też mozaikoplastyka. Po operacji niezbędna jest rehabilitacja.
Zobacz również: Rehabilitacja po operacji chrząstki stawu kolanowego.
Przy uszkodzeniach chrząstki stawowej na tle zwyrodnieniowym podstawą jest terapia manualna i rehabilitacja ruchowa skupiająca się głównie na indywidualnie dobranych ćwiczeniach. Pacjent będzie musiał ćwiczyć codziennie do końca życia. Pozwoli to maksymalnie spowalniać progres zwyrodnień, pozostać jak najdłużej sprawnym oraz likwidować dolegliwości bólowe czy sztywność stawów. Celem leczenia jest tutaj poprawa funkcjonowania stawu, zwiększenie siły mięśniowej oraz poprawa wzorców ruchowych.
Uzupełniająco (ale nigdy zamiennie) rozważa się stosowanie wstrzykiwanie kwasu hialuronowego lub PRP (osocze bogatopłytkowe). Dużych nadziei upatruje się współcześnie w terapii komórkami macierzystymi, jednak potrzeba czasu i dalszych badań.
Polecane produkty:
|
Kwas hialuronowy na stawy i skórę
Kwas hialuronowy zapewnia mazi stawowej właściwości lepko-sprężyste, przez co zmniejsza ból w stawach. Dodatkowo wypełnia przestrzenie w naskórku redukując zmarszczki. Sprawia, że skóra wygląda młodziej i polepsza się jej odcień, dając też efekt ... Zobacz więcej... |
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Gryglewicz J., Dragan S., Uszkodzenia chrząstki stawowej – mechanizmy zachodzące w chrząstce, diagnostyka, epidemiologia, możliwości leczenia zachowawczego, Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja, 2/2023.
- Silverthorn D., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
- Nowakowski A., Mazurek T., Ortopedia i Traumatologia, Wydawnictwo Naukowe Exemplum, Poznań 2017.
