Jodyna to preparat zawierający jod w postaci roztworu (najczęściej alkoholowego) wykorzystywany przede wszystkim do miejscowego odkażania skóry. Substancja ta od wielu lat znajduje zastosowanie w medycynie oraz domowej pierwszej pomocy ze względu na swoje właściwości antyseptyczne. Posiada zdolność do ograniczania rozwoju bakterii, wirusów oraz części grzybów. Najczęściej stosuje się ją do dezynfekcji drobnych uszkodzeń naskórka, takich jak niewielkie skaleczenia, otarcia czy zadrapania.
Mechanizm działania jodyny opiera się na aktywności jodu, który wykazuje silne właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Po naniesieniu na skórę preparat pomaga zmniejszyć ryzyko rozwoju zakażenia w miejscu uszkodzenia tkanek. Mimo szerokiego zastosowania jodyna nie jest jednak środkiem całkowicie obojętnym dla organizmu. U części osób może powodować podrażnienia, reakcje alergiczne lub nadmierne przesuszenie skóry. Z tego względu jej stosowanie powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami oraz z uwzględnieniem przeciwwskazań.
Obecnie preparaty zawierające jod nadal są wykorzystywane w praktyce medycznej. Jednak w wielu sytuacjach zostały już częściowo zastąpione przez nowocześniejsze środki antyseptyczne. Mimo to jodyna pozostaje w dalszym ciągu jednym z najbardziej rozpoznawalnych preparatów odkażających. Kojarzy się ją głównie z podstawową dezynfekcją skóry oraz postępowaniem w ramach pierwszej pomocy.
Jodyna – charakterystyka
Jodyna to roztwór jodu w etanolu, którego stężenie wynosi około 90%. Składnikiem dodatkowym preparatu jest jodek potasu pełniący funkcję stabilizującą oraz zwiększającą rozpuszczalność jodu w roztworze. Według Farmakopei Polskiej klasyczna jodyna zawiera około 3% jodu oraz 1% jodku potasowego, jednak w praktyce (w zależności od receptury) stężenie jodu może wynosić od 2 do nawet 10%.
Czysty jod słabo rozpuszcza się w wodzie. Dlatego dodatek jodku potasu prowadzi do powstawania jonów trijodkowych, co umożliwia uzyskanie stabilnego i skutecznego preparatu przeznaczonego do zastosowania zewnętrznego. Dzięki obecności aktywnego jodu roztwór wykazuje właściwości antyseptyczne. Pomaga ograniczać rozwój bakterii, wirusów oraz części grzybów na powierzchni skóry.
Zobacz również: Hantawirus.
Pod względem wyglądu jodyna jest klarowną, ciemnobrunatną cieczą pozostawiającą charakterystyczne przebarwienia na skórze. Preparat wyróżnia się intensywnym, charakterystycznym zapachem typowym dla związków jodu. Jod należy do grupy halogenów i wykazuje silne właściwości utleniające. Dzięki temu może reagować z białkami oraz enzymami drobnoustrojów, prowadząc do ich unieszkodliwienia. To właśnie z tego mechanizmu wynika przeciwdrobnoustrojowe działanie jodyny.
Jodyna jest preparatem wrażliwym na działanie światła oraz wysokiej temperatury, ponieważ jod może stopniowo ulegać rozkładowi i sublimacji. Z tego względu zaleca się przechowywanie produktu w szczelnie zamkniętych, ciemnych, najlepiej szklanych butelkach. Pozwala to zachować jego trwałość i właściwości przez dłuższy czas.
Jodyna – działanie
Za korzystne właściwości antyseptyczne jodyny odpowiada przede wszystkim zawarty w niej jod, który wykazuje silne właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Mechanizm działania preparatu polega na oddziaływaniu na struktury komórkowe drobnoustrojów, co prowadzi do ich uszkodzenia oraz unieszkodliwienia. Jodyna działa m.in. poprzez:
- utlenianie struktur komórkowych – jod reaguje z białkami oraz lipidami obecnymi w komórkach drobnoustrojów, prowadząc do ich uszkodzenia;
- denaturację białek – substancja ta może zmieniać strukturę enzymów oraz innych białek niezbędnych do przeżycia bakterii i grzybów;
- zaburzenie funkcjonowania materiału genetycznego – jod zaburza procesy metaboliczne i namnażanie patogenów.
W praktyce oznacza to, że jodyna wykazuje szerokie działanie bakteriobójcze, grzybobójcze i przeciwwirusowe. Działa też częściowo na pierwotniaki, które także bywają czynnikami chorobotwórczymi. Charakterystyczną cechą jodyny jest szybkie i nieswoiste działanie, ponieważ substancja ta jednocześnie uszkadza wiele różnych struktur komórkowych drobnoustrojów.
Istotne znaczenie ma również fakt, że patogeny stosunkowo rzadko rozwijają oporność na jod. W przeciwieństwie do niektórych antybiotyków, których nadmierne stosowanie może prowadzić do powstawania szczepów opornych bakterii, mechanizm działania jodu utrudnia drobnoustrojom wykształcenie skutecznych mechanizmów obronnych.
Czy jodyna jest bezpieczna?
Jodyna jest preparatem ogólnie uznawanym za bezpieczny, jednak wyłącznie przy prawidłowym i miejscowym stosowaniu zgodnym z przeznaczeniem. Najczęściej wykorzystuje się ją do krótkotrwałej dezynfekcji niewielkich skaleczeń, otarć naskórka oraz drobnych uszkodzeń skóry. Preparat nanosi się punktowo na zmienione miejsce. Nie zaleca się wykonywania długotrwałych okładów z jodyny ani stosowania jej na rozległe powierzchnie ciała. W praktyce może być wykorzystywana również do odkażania niewielkich ran po zabiegach chirurgicznych, o ile nie istnieją przeciwwskazania medyczne.
Jodyny nie powinno się natomiast stosować na głębokie rany, rozległe uszkodzenia skóry, oparzenia, odleżyny czy trudno gojące się owrzodzenia. Nadmierna ekspozycja na jod może prowadzić do podrażnienia skóry, zaczerwienienia, uczucia pieczenia oraz miejscowego dyskomfortu. U części osób możliwe są także reakcje nadwrażliwości lub alergii na jod.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby chorujące na nadczynność tarczycy, chorobę Gravesa-Basedowa oraz inne schorzenia tarczycy. W ich przypadku jod może częściowo wchłaniać się przez skórę do krwiobiegu i wpływać na funkcjonowanie tego narządu. Z tego względu preparaty zawierające jod powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty. dotyczy to zwłaszcza częstego używania lub aplikacji na większe powierzchnie skóry.
Co bardzo ważne, jodyna jest preparatem przeznaczonym wyłącznie do użytku zewnętrznego i nie wolno jej spożywać. Doustne przyjęcie jodyny może być niebezpieczne dla zdrowia i prowadzić do poważnych działań niepożądanych, w tym zatrucia jodem.
Jak używać jodyny?
Stosowanie jodyny jest stosunkowo proste. Jednak powinno odbywać się z zachowaniem podstawowych zasad higieny oraz ostrożności. Preparat najczęściej nanosi się miejscowo na skórę przy użyciu jałowego gazika lub jednorazowego wacika nasączonego niewielką ilością roztworu. Następnie delikatnie przeciera się miejsce wymagające dezynfekcji albo przykłada gazik na kilka lub kilkanaście sekund do powierzchni skóry. Podczas aplikacji należy unikać intensywnego pocierania uszkodzonego miejsca, ponieważ może to prowadzić do dodatkowego podrażnienia tkanek oraz pogłębienia uszkodzenia skóry. Jodynę stosuje się przede wszystkim na niewielkie skaleczenia, otarcia oraz drobne rany powierzchowne wymagające krótkotrwałego odkażenia.
Po zastosowaniu preparatu zazwyczaj nie ma potrzeby dodatkowego odkażania tego samego miejsca innymi środkami antyseptycznymi, chyba że lekarz zaleci inaczej. Nie należy również nadmiernie przemywać skóry bezpośrednio po aplikacji jodyny, ponieważ może to osłabiać jej skuteczność.
Polecane produkty:
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
|
Kolagen naturalny w kapsułkach
Skład produktu to wyłącznie naturalny, rybi kolagen. Dzięki temu jest on aktywny biologicznie, a także bardzo wysokiej wchłanialności. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Danysz A., Buczko W., Kompendium farmakologii i farmakoterapii, Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2016.
- Korbut R., Farmakologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2016.
