Wczesne rozpoznanie objawów reumatoidalnego zapalenie stawów i prawidłowa diagnostyka pozwalają na wdrożenie terapii ukierunkowanej na remisję choroby lub przynajmniej ograniczenie jej aktywności. Poznaj przyczyny i objawy RZS oraz dowiedz się, jakie są dostępne metody leczenia.
Czym jest reumatoidalne zapalenie stawów?
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba zapalna, która przede wszystkim atakuje stawy, ale może również obejmować różne narządy wewnętrzne. Jest to najczęstsza zapalna choroba stawów, a jej przebieg – bez odpowiedniego leczenia – może prowadzić do ich trwałego uszkodzenia, zniekształceń oraz znacznego ograniczenia sprawności [1].
Przyczyny RZS
Przyczyny reumatoidalnego zapalenia stawów nie są w pełni poznane. Uważa się, że choroba ma charakter autoimmunologiczny – oznacza to, że układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne tkanki jako „obce” i zaczyna je atakować, wywołując stan zapalny.
W przypadku RZS proces ten dotyczy przede wszystkim błony maziowej wyścielającej wnętrze stawów. Z czasem dochodzi do jej rozrostu, a następnie do niszczenia chrząstki, kości, więzadeł i ścięgien. Rozwój choroby jest wynikiem współdziałania wielu czynników [1]:
- predyspozycji genetycznych – u osób, których bliscy krewni chorują na RZS, ryzyko zachorowania jest 2-5 razy większe, choć sam czynnik genetyczny nie wystarcza do wywołania choroby;
- nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej;
- płci (kobiety chorują około trzykrotnie częściej niż mężczyźni);
- czynników środowiskowych, takich jak zakażenia niektórymi bakteriami lub wirusami, które mogą inicjować proces zapalny;
- palenia papierosów;
- stresu, który może być czynnikiem wyzwalającym.
Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy
RZS rozwija się zwykle powoli i podstępnie. Na początku objawy mogą przypominać infekcję wirusową – pojawia się osłabienie, stan podgorączkowy, bóle mięśni, utrata apetytu czy spadek masy ciała. Po pewnym czasie dołączają dolegliwości stawowe, które stają się dominującym problemem. Najbardziej charakterystyczne symptomy obejmują:
- ból i sztywność stawów, szczególnie poranna, utrzymująca się ponad godzinę po przebudzeniu;
- obrzęk i tkliwość stawów (najczęściej drobnych stawów rąk i stóp), często symetrycznie po obu stronach ciała;
- ograniczenie ruchomości, które z czasem może prowadzić do zniekształceń i utraty funkcji stawu;
- deformacje stawów, będące efektem długo trwającego procesu zapalnego i zmian zwyrodnieniowych.
RZS jest chorobą układową, dlatego objawy mogą dotyczyć także innych narządów. U części chorych rozwijają się tzw. guzki reumatoidalne, czyli bezbolesne zgrubienia podskórne w okolicy łokci lub palców. Choroba może prowadzić również do powikłań pozastawowych, związanych m.in. z układem sercowo-naczyniowym [1].
Diagnostyka RZS
Nie istnieje jedno badanie, które jednoznacznie potwierdza reumatoidalne zapalenie stawów. Lekarz stawia diagnozę na podstawie całości obrazu. Najpierw analizuje objawy kliniczne, takie jak symetryczny ból i obrzęk drobnych stawów rąk i stóp, poranna sztywność utrzymująca się ponad godzinę oraz przewlekły charakter dolegliwości. Następnie zleca badania krwi, które pomagają potwierdzić zapalne tło choroby.
W badaniach laboratoryjnych alarmujące jest podwyższone OB (odczyn Biernackiego) i CRP (białko C-reaktywne), świadczą o stanie zapalnym, a także obecność czynnika reumatoidalnego (RF) i/lub przeciwciał anty-CCP – charakterystycznych dla RZS.
Uzupełnieniem diagnostyki są badania obrazowe – głównie zdjęcia rentgenowskie, a we wcześniejszych stadiach także USG lub rezonans magnetyczny. Umożliwiają one ocenę stopnia zapalenia, wykrycie nadżerek kostnych i ocenę postępu choroby.
Do postawienia rozpoznania lekarze często posługują się kryteriami ACR/EULAR (American College of Rheumatology / European League Against Rheumatism), które uwzględniają liczbę zajętych stawów, wyniki badań immunologicznych i parametry zapalne [2].
Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów
Celem leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów jest osiągnięcie remisji klinicznej lub przynajmniej niskiej aktywności choroby.
Leczenie farmakologiczne
Podstawą terapii farmakologicznej są leki modyfikujące przebieg choroby, czyli tzw. LMPCh. Ich zadaniem jest łagodzenie objawów oraz zahamowanie procesów zapalnych, które prowadzą do destrukcji stawów.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) stosuje się jedynie doraźnie, aby złagodzić ból i obrzęk stawów. Jeśli pacjent nie toleruje tej grupy leków, alternatywą może być paracetamol lub słabe opioidy, np. tramadol [3].
Rehabilitacja i wsparcie psychologiczne
Rehabilitacja stanowi nieodłączny element terapii RZS i powinna być prowadzona na każdym etapie choroby. W wielu przypadkach warto także zapewnić choremu wsparcie psychologiczne, które pomaga lepiej radzić sobie z przewlekłym bólem i ograniczeniami wynikającymi z choroby [3].
Leczenie operacyjne
Jeśli mimo intensywnego leczenia farmakologicznego i rehabilitacji dolegliwości bólowe utrzymują się, a zniszczenie stawów znacząco ogranicza ruchomość, wówczas lekarz może rozważyć leczenie chirurgiczne. W zależności od potrzeb wykonywana jest synowektomia, czyli usunięcie błony maziowej, zabiegi rekonstrukcyjne lub korekcyjne, artrodeza (usztywnienie stawu) albo aloplastyka, czyli wymiana stawu na protezę [3].
Artykuł na zlecenie marki 4flex
Źródła:
[1] Guła Z., Korkosz M., Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): przyczyny, objawy i leczenie, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63732,reumatoidalne-zapalenie-stawow [Dostęp online: 27.10.2025]
[2] Grygiel-Górniak B., Puszczewicz M., Diagnostyka reumatoidalnego zapalenia stawów, Przegląd Reumatologiczny: https://www.przegladreumatologiczny.pl/diagnostyka-reumatoidalnego-zapalenia-stawow [Dostęp online: 27.10.2025]
[3] Świerkot J., Targońska-Stępniak B., i in., Reumatoidalne zapalenie stawów, Medycyna Praktyczna, Interna – Mały Podręcznik, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.16.1. [Dostęp online: 27.10.2025]
Artykuł sponsorowany
