Złamanie kompresyjne to charakterystyczny rodzaj uszkodzenia kości, do którego dochodzi w wyniku działania sił ściskających prowadzących do jej zgniecenia i obniżenia wysokości. Najczęściej dotyczy kręgosłupa (trzonów kręgów), szczególnie w odcinku piersiowym i lędźwiowym. Ma to istotne znaczenie kliniczne ze względu na możliwy wpływ na stabilność kręgosłupa oraz struktury nerwowe. Złamanie kompresyjne może jednak dotyczyć również innych kości, jeśli działają na nie odpowiednio duże siły ściskające. Do tego typu uszkodzeń dochodzi zarówno w wyniku urazów mechanicznych (np. upadków czy wypadków komunikacyjnych), jak i w przebiegu chorób osłabiających tkankę kostną, takich jak osteoporoza.
Obraz kliniczny oraz konsekwencje złamania kompresyjnego mogą być bardzo zróżnicowane, od niewielkich dolegliwości bólowych, po poważne ograniczenia funkcjonalne. Z tego względu kluczowe znaczenie ma nie tylko prawidłowa diagnostyka, ale również odpowiednio dobrane postępowanie lecznicze, w którym istotną rolę odgrywa fizjoterapia. Wczesna ocena i wdrożenie właściwego postępowania pozwalają ograniczyć ryzyko powikłań oraz przyspieszyć powrót do sprawności. Każdy przypadek wymaga szczegółowej oceny ortopedy, a w przypadku urazów kręgosłupa także konsultacji neurologicznej.
Złamanie kompresyjne – przyczyny
Złamanie kompresyjne najczęściej dotyczy kręgosłupa, dlatego warto omówić ten mechanizm dokładniej. Dochodzi do niego w sytuacji, gdy trzon kręgu ulega zgnieceniu i obniżeniu swojej wysokości. W bardziej zaawansowanych przypadkach może nawet dojść do jego zmiażdżenia.
Do najczęstszych przyczyn złamań kompresyjnych kręgosłupa należą:
- osteoporoza;
- choroby nowotworowe kości lub przerzuty do kręgosłupa;
- silny uraz mechaniczny, w którym działa siła kompresyjna w osi pionowej (od strony głowy w kierunku kości ogonowej).
Tego typu złamania kości najczęściej lokalizują się w obrębie przejścia piersiowo-lędźwiowego. W wielu przypadkach uszkodzone trzony kręgów nie były w pełni zdrowe jeszcze przed urazem. W obrębie tkanki kostnej często toczył się proces chorobowy prowadzący do jej osłabienia i zwiększonej podatności na złamania. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest otyłość, ponieważ zwiększa obciążenia działające na kręgosłup.
Poza kręgosłupem, złamania kompresyjne mogą dotyczyć również innych kości. Najczęściej obejmują:
- kości piętowe, co jest typowe w przypadku upadku z wysokości na stopy;
- nasady kości długich w okolicy stawów, np. bliższą część kości piszczelowej, dalszą część kości promieniowej czy bliższą część kości udowej;
- kości miednicy, zwłaszcza u osób starszych z osteoporozą.
Złamanie kompresyjne – objawy
W przypadku osteoporotycznych złamań kompresyjnych kręgosłupa (w przeciwieństwie do złamań urazowych) stosunkowo rzadko obserwuje się objawy neurologiczne związane z uszkodzeniem rdzenia kręgowego lub korzeni nerwowych. Wynika to z mechanizmu urazu, w którym siły działają wzdłuż osi długiej kręgosłupa, a uszkodzenie dotyczy głównie trzonu kręgu.
Zobacz również: Ból korzeniowy.
Do najczęstszych objawów złamania kompresyjnego kręgosłupa należą:
- ból pleców, nasilający się podczas stania, chodzenia oraz schylania się;
- ograniczenie ruchomości kręgosłupa, odczuwalne jako sztywność i spadek jego mobilności;
- zmiany postawy ciała, takie jak pogłębienie kifozy piersiowej, garbienie się lub asymetria ustawienia barków;
- tkliwość uciskowa w miejscu złamania.
W przypadku złamań kompresyjnych kości obwodowych dominującym objawem jest ból nasilający się podczas obciążania danej kończyny, np. przy stawaniu na nogę lub podporze na ręce. Dodatkowo może występować tkliwość uciskowa.
Do lekarza należy zgłosić się szczególnie wtedy, gdy ból pojawił się nagle, jest bardzo silny lub towarzyszą mu objawy neurologiczne, takie jak mrowienie i drętwienie kończyn, zaburzenia czucia, promieniowanie bólu czy osłabienie siły mięśniowej. Konsultacja jest również wskazana w każdym przypadku urazu.
Diagnostyka złamania kompresyjnego
Diagnostyka złamania kompresyjnego opiera się przede wszystkim na badaniu radiologicznym (RTG), które stanowi podstawową metodę oceny tego typu urazów. Pozwala ono określić lokalizację złamania, stopień obniżenia wysokości trzonu kręgu oraz jego charakter.
W przypadku podejrzenia uszkodzenia innych struktur, takich jak tkanki miękkie, więzadła czy nerwy, diagnostykę należy uzupełnić o rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową. Badanie RTG nie umożliwia oceny tkanek miękkich.
Złamanie kompresyjne – leczenie
Leczenie złamań kompresyjnych kręgosłupa zależy przede wszystkim od stopnia uszkodzenia, stabilności złamania oraz przyczyny jego powstania. W wielu przypadkach postępowanie obejmuje odciążenie kręgosłupa, stosowanie zaopatrzenia ortopedycznego (np. gorset Jewetta) oraz leczenie przeciwbólowe.
W wybranych przypadkach, szczególnie u pacjentów z osteoporozą, rozważa się leczenie zabiegowe, takie jak wertebroplastyka lub kyfoplastyka. Polegają na wzmocnieniu trzonu kręgu z użyciem cementu kostnego. Należy jednak podkreślić, że nie jest to metoda stosowana rutynowo u wszystkich pacjentów, a decyzja o jej wykonaniu wymaga indywidualnej kwalifikacji przez lekarza.
Istotnym elementem leczenia (niezależnie od wybranej metody) jest fizjoterapia ukierunkowana na poprawę stabilizacji kręgosłupa, wzmocnienie mięśni oraz stopniowy powrót do aktywności.
Złamania kompresyjne innych kości prowadzone są przez ortopedę, często we współpracy z fizjoterapeutą. W przypadku złamań stabilnych stosuje się czasowe unieruchomienie i odciążenie kończyny, po czym wdraża się rehabilitację. Natomiast przy złamaniach niestabilnych lub bardziej zaawansowanych konieczne może być leczenie operacyjne, obejmujące m.in. repozycję, zespolenie kostne lub uzupełnienie ubytków tkanki kostnej. Po zabiegu kluczową rolę odgrywa odpowiednio dobrana fizjoterapia.
Polecane produkty:
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
|
Kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów i ich płynność ruchu. Dodatkowo pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i powierzchni oka. Wpływa także na elastyczność i właściwe uwodnienie tkanek. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Koszela K., Złamanie kompresyjne kręgosłupa – aktualne zalecenia, Neurologia po Dyplomie, 4/2024.
- Przybyłko N., Kocur D., Sordyl R., Ślusarczyk W., Antonowicz-Olewicz A., Kukier W., Wojtacha M., Suszyński K., Kwiek S., Wertebroplastyka w złamaniach kompresyjnych trzonów kręgów – przegląd piśmiennictwa, Ann. Acad. Med. Siles. 2014, 68, 5, 375–379.
- Koval K., Zuckerman J., Egol K., Kompendium leczenia złamań, Wydawnictwo Medipage, Warszawa 2012.
