Zooterapia

Zooterapia to forma terapii wspomagającej wykorzystująca kontakt człowieka ze zwierzętami w celu poprawy zdrowia fizycznego, psychicznego oraz funkcjonowania w społeczeństwie pacjentów. Metoda ta znajduje coraz szersze zastosowanie zarówno w fizjoterapii, psychologii, pedagogice specjalnej, jak i terapii zajęciowej. Współczesne badania potwierdzają, że odpowiednio prowadzona zooterapia może korzystnie wpływać m.in. na redukcję stresu, poprawę motywacji do ćwiczeń, obniżenie napięcia emocjonalnego oraz wspieranie komunikacji i aktywizacji pacjentów.

W tego rodzaju terapii wykorzystuje się różne gatunki zwierząt. Najczęściej jednak są to psy, konie oraz koty. W zależności od rodzaju schorzenia, wieku pacjenta oraz celów terapeutycznych zooterapia może stanowić bardzo wartościowe uzupełnienie standardowego leczenia i rehabilitacji. Szczególnie często stosowana jest u dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi, osób starszych, pacjentów neurologicznych, osób zmagających się z przewlekłym stresem, depresją czy ograniczeniami ruchowymi. Dzięki połączeniu oddziaływania emocjonalnego, sensorycznego i ruchowego metoda ta jest dobrze odbierana przez pacjentów. Dodatkowo, może zwiększać ich zaangażowanie w cały proces terapeutyczny.

Zooterapia – na czym polega?

Terapia z udziałem zwierząt (określana jako zooterapia lub animaloterapia) jest metodą wspomagającą leczenie i rehabilitację. Znajduje zastosowanie we współczesnej medycynie, psychologii oraz terapii zajęciowej od drugiej połowy XX wieku (od lat 60.). Polega na odpowiednio zaplanowanym kontakcie pacjenta ze zwierzęciem. Jest on zarówno bezpośredni, obejmujący m.in. głaskanie, dotyk, zabawę czy wykonywanie prostych ćwiczeń, jak i pośredni, polegający na samej obecności zwierzęcia w otoczeniu pacjenta. Celem terapii jest poprawa funkcjonowania fizycznego, emocjonalnego, poznawczego oraz społecznego chorego.

Największą popularnością cieszy się dogoterapia, czyli terapia z udziałem psów. Psy wykazują wysoką zdolność do współpracy z człowiekiem, dobrze odczytują emocje, gesty oraz komendy słowne. Łatwo również nawiązują relacje i budują poczucie bezpieczeństwa u pacjentów. W zooterapii wykorzystuje się jednak też inne zwierzęta, m.in.:

• konie (wówczas mowa o hipoterapii);
• koty;
• alpaki;
• małe zwierzęta hodowlane.

Podczas zajęć pacjent pozostaje pod opieką wykwalifikowanego terapeuty oraz odpowiednio przygotowanego zwierzęcia terapeutycznego. Zwierzę musi przejść specjalistyczne szkolenie oraz wykazywać cechy pozwalające na bezpieczną pracę z ludźmi, takie jak łagodne usposobienie, cierpliwość i przewidywalność zachowań. Forma zajęć dobierana jest indywidualnie do wieku pacjenta, rodzaju schorzenia, możliwości funkcjonalnych oraz stopnia oswojenia ze zwierzętami.

Przykładowo, dogoterapia może obejmować głaskanie psa, zabawę, wykonywanie prostych poleceń czy ćwiczenia wspierające motorykę i koordynację ruchową. W hipoterapii istotną rolę odgrywa kontakt z koniem oraz jazda konna, która może wspierać równowagę, napięcie mięśniowe i kontrolę postawy ciała. W przypadku osób odczuwających lęk przed zwierzętami terapia często rozpoczyna się stopniowo (od obserwacji zwierzęcia z większej odległości i budowania poczucia bezpieczeństwa).

Zooterapia – efekty terapeutyczne

Zwierzęta wykorzystywane w terapii posiadają cechy, które mogą skutecznie angażować uwagę pacjentów oraz stymulować różne funkcje sensoryczne. Może to być poprzez dotyk, dźwięki, ruch, zapach czy obserwację zachowań. Ich aktywność jest naturalna, przewidywalna i w dużej mierze niewerbalna. Dzięki temu kontakt ze zwierzęciem jest szczególnie wartościowy również dla osób z zaburzeniami komunikacji, trudnościami emocjonalnymi lub ograniczeniami poznawczymi.

Badania wykazują, że regularne interakcje człowieka ze zwierzętami mogą korzystnie wpływać na funkcjonowanie organizmu. Zaobserwowano m.in. obniżenie poziomu stresu, redukcję napięcia emocjonalnego oraz korzystny wpływ na reakcję autonomicznego układu nerwowego na sytuacje stresowe. Kontakt ze zwierzęciem może wiązać się także ze zmniejszeniem stężenia kortyzolu i adrenaliny oraz wzrostem poziomu oksytocyny, hormonu odgrywającego istotną rolę w budowaniu więzi społecznych, poczucia bezpieczeństwa i regulacji emocji.

Do najczęściej obserwowanych efektów terapeutycznych zooterapii zalicza się:

• zmniejszenie stresu i napięcia emocjonalnego;
• obniżenie poziomu lęku;
• poprawę samopoczucia i nastroju;
• większe poczucie bezpieczeństwa i spokoju;
• redukcję objawów depresyjnych;
• rozwój empatii oraz odpowiedzialności;
• poprawę komunikacji i relacji społecznych;
• zwiększenie motywacji do aktywności i rehabilitacji;
• poprawę koordynacji ruchowej oraz równowagi, szczególnie w hipoterapii;
• wspomaganie kontroli napięcia mięśniowego;
• stymulację aktywności ruchowej u osób z ograniczoną sprawnością.

Wskazania do zooterapii

Zooterapia znajduje zastosowanie jako metoda wspomagająca leczenie i rehabilitację u dzieci, dorosłych oraz osób starszych. Może być wykorzystywana u pacjentów z:

• mózgowym porażeniem dziecięcym;
• chorobą Parkinsona;
• chorobą Alzheimera;
• stanem po udarze mózgu;
• stwardnieniem rozsianym;
• depresją, zaburzeniami lękowymi i wybranymi chorobami i zaburzeniami psychicznymi;
• zespołem stresu pourazowego (PTSD);
• ADHD oraz zaburzeniami koncentracji;
• zaburzeniami ze spektrum autyzmu;
• zespołem Downa i innymi zespołami genetycznymi;
• uszkodzeniami rdzenia kręgowego.

Z dobroczynnego wpływu kontaktu ze zwierzętami mogą korzystać również osoby zdrowe. Zooterapia może wspierać redukcję codziennego stresu, poprawę samopoczucia, relaksację oraz zwiększenie motywacji do aktywności i kontaktów społecznych.

	Mata z kolcami Mata z kolcami została wykonana z materiałów wytrzymałych i odpornych, a zarazem bezpiecznych. Regularnie stosowana w domowym zaciszu, niweluje liczne dolegliwości bólowe. Zobacz więcej...
	Mata do akupresury (mata z igłami) Mata do akupresury posiada specjalne igły. Ma działanie terapeutyczne i wykorzystywana jest na różne okolice ciała w celu zmniejszenia bólów, regulacji napięcia mięśniowego i wielu innych schorzeń. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Magiera A., Penar W., Klocek C., Możliwości wykorzystania różnych gatunków zwierząt w celach terapeutycznych na przykładzie konia, psa oraz kawii domowej, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2020, Tom 26, Nr 2, 124–128.
2. Girczys-Połedniok K., Pudlo R., Szymlak A., Pasierb N., Zastosowanie terapii z udziałem zwierząt w praktyce psychiatrycznej, Psychiatry 2014; 11, 3: 171–176.
3. Dzik J., Rekiel A., Zwierzęta gospodarskie w zooterapii, Przegląd Hodowlany, 1/2022.