Cukrzyca, czym jest i jak leczyć?

Strona główna/Choroby/Cukrzyca, czym jest i jak leczyć?
Kwas hialuronowy

Wszyscy doskonale zdają sobie sprawę, iż cukrzyca, a w szczególności typu 2 , jest poważnym problemem. Schorzenie to uznawane jest już za chorobę cywilizacyjną, a prognozy na dalsze lata nie są obiecujące.

cukrzyca

Faktem jest, iż jednostka ta głównie dotyczy zaburzenia wydzielania insuliny, co prowadzi do upośledzenia metabolizmu cukru w organizmie. Z takim stanem rzeczy wiążą się poważne komplikacje i powikłania. Styl i jakość życia chorego zmienia się diametralnie. Zmuszony on zostaje do przestrzegania ścisłej diety, prowadzenia zdrowego trybu życia oraz ciągłego stosowania leczenia farmakologicznego.
Dzisiejsza medycyna stara się zapobiegać tej chorobie, poprzez edukowanie społeczeństwa o niebezpiecznych skutkach sposobu i trybu życia w jaki popadła dzisiejsza populacja. Niestety, ciągły stres, siedzący styl życia i zła dieta doprowadza do wysokiego ryzyka wystąpienia tej jednostki chorobowej.

Od wielu lat, ludzie kontrolują rozwój choroby różnymi sposobami, do których między innymi należy aktywność fizyczna, która jest doskonałą formą kontrolowania parametrów zaburzonych chorobą, ale również w niektórych przypadkach stanowi alternatywę leczenia farmakologicznego, co znacznie poprawia jakość życia.
Jakość życia ocenia stan chorego jak również kilka aspektów życia, miedzy innymi fizyczny, psychiczny jak i społeczny. Dzięki ocenie jakości i poziomu życia możemy skupić się na poprawie w danym zaburzonym parametrze i w ten sposób pomożemy pacjentowi w pełni odnaleźć się w społeczeństwie, przywrócić dobre samopoczucie oraz uczucie satysfakcji z osiągania stwarzanych przez nas i chorego celów.

Charakterystyka jednostki chorobowej

Cukrzyca charakteryzuje się występowaniem u ludzi wszystkich ras, w każdym przedziale wiekowym, na każdym kontynencie. Pojawia się ona również u zwierząt. Słowo „cukrzyca” może być przypisane każdemu zaburzeniu metabolizmu, które jest przewlekłe i objawia się:

a) hiperglikemią na czczo i glikozurią;
b) hiperglikemią po posiłkach w trakcie dnia i glikozurią;
c) przy poprawnej glikemii na czczo, po zaaplikowaniu 75,0g dawki testowej
glukozy doustnie.
Definicja i typy cukrzycy

Cukrzyca (łac. diabetes) jest to grupa schorzeń metabolicznych, których jednakową charakterystyczną cechą jest zwiększone stężenie glukozy we krwi. Powodem tego może być zaburzony system wydzielania insuliny bądź jej wadliwe, nieprawidłowe działanie. Następstwem tego jest nieprawidłowy metabolizm tłuszczów, węglowodanów i białek jak i również podwyższone stężenie glukozy we krwi.
Powód choroby może być różny. Niektóre objawy w momencie rozpoznania mogą pomóc w zdiagnozowaniu cukrzycy.

U większej części osób chorych na cukrzycę rozpoznaje się typ 1 bądź 2 (inne typy, są znacznie rzadsze):

– typ 1 objawia się nieprawidłowym wydzielaniem insuliny;
– cukrzyca typu 2 charakteryzuje się nieprawidłowym działaniem insuliny oraz niedostatecznym kompensacyjnym wzrostem wydzielania tego hormonu.

W drugim typie cukrzycy, inaczej niż w pierwszym, zanim pojawią się objawy, przez wiele lat utrzymuje się podwyższona koncentracja glukozy we krwi. Pomimo nieobecności objawów klinicznych, glukoza w podwyższonym stężeniu zwiększa niebezpieczeństwo późniejszych powikłań choroby. W trakcie tego bezobjawowego czasu, cukrzycę wykryć można bazując na oznaczeniu stężenia glukozy we krwi na czczo bądź też teście doustnego obciążenia glukozą.

Inne specyficzne typy cukrzycy:

a) cukrzyca wywołana genetycznymi defektami działania komórek B trzustki;
b) cukrzyca wywołana genetycznym defektem działania insuliny;
c) cukrzyca powstająca na skutek uszkodzenia trzustki;
d) cukrzyca w przebiegu chorób układu nerwowego;
e) cukrzyca polekowa;
f) cukrzyca u osób z zespołami genetycznymi;
g) cukrzyca ciężarnych;
h) MODY.

Patogeneza i czynniki ryzyka cukrzycy typu 2

Wiele czynników genetycznych jak i środowiskowych może być przyczyną wadliwości działania insuliny na tkanki i komórki. Taka sytuacja może powstawać z niedoboru bezwzględnego, czyli ograniczonego wydzielania, insuliny, ograniczonej podatności na insulinę tkanek (insulinooporność), bądź też z połączenia obydwu wymienionych mechanizmów.

Ważnymi elementami ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 2, a jednocześnie symptomami kojarzonymi z nią są: otyłość, obniżona wartość cholesterolu HDL, podwyższona wartość cholesterolu w LDL, hiperglicerydemia, nadciśnienie, obtłuszczenie wątroby , hiperurykemia, łuszczyca, szczawianica, podatność na choroby infekcyjne skóry, brak aktywności fizycznej, wywiad rodzinny stwierdzający cukrzycę u bliskich. Niedawno również wykazano, iż czynnikiem niezależnym jest palenie papierosów.

Najważniejsze zjawiska w patogenezie cukrzycy typu 2

Czynniki genetyczne

Badania populacji wykazują, iż około 20% chorych na cukrzycę typu drugiego, w bliskiej rodzinie posiadają również osoby z cukrzycą. Bliźniaki jednojajowe obarczone są ryzkiem rzędu 80% zgodności zachorowań.
Badania molekularne analizują genetyczne podłoże własności ilościowych cukrzycy, np. stężenia insuliny, insulinooporności, glikemii, i właściwości jakościowych, np. struktury receptora insuliny jak i jej samego hormonu. Wykonywane badania dotyczą par rodzeństwa, rodzin, dobranych populacji i udowadnia się w nich powiązanie zaburzeń funkcji i struktury genów z oznakami choroby.
Badania genetyczne służą do rozpoznania patogennych genów( wykonuje się metodę wyboru „genów-kandydatów”) i biochemicznej analizy wyselekcjonowanych fragmentów DNA, które posiadają badane składniki i geny.
W badaniach biorą udział te geny, które najprawdopodobniej mają największe oddziaływanie na czynniki biorące udział w rozwoju choroby.

Uwarunkowanie genetyczne insulinooporności

Kryterium czułości tkanek obwodowych na insulinę bądź odwrotnie, jest zależność koncentracji insuliny, która działa na komórki do wymiaru asymilacji glukozy, związanego z tą koncentracją .Im większa ilość insuliny potrzebna do wzbudzenia asymilacji, tym insulinooporność wyższa. Prawidłowe wartości „zużycia” insuliny przez tkanki (przy poprawnej insulinemii) to: 6,5-8,0 mg glukozy/ kg mc./min. Cukrzyca typu drugiego wywołuje stan w którym „zużycie” to (przy identycznej insulinemii) zmniejsza się do wartości 0,5-5,0 mg glukozy/ kg mc./min.
Zaburzenie regulacyjne jakim jest insulinooporność, ma charakter bardzo złożony i nieprawidłowość może powstać we wszystkich fazach działania insuliny. Mutacje wielu genów mogą powodować to zaburzenie i objawy cukrzycy typu 2, m.in. genów receptora insuliny, transporterów glukozy, syntazy glikogenu i wielu innych.

Transportery glukozy do komórek

Odrębnym istotnym procesem insulinooporności w cukrzycy drugiego typu, mogą być nieprawidłowości w budowie i funkcji transporterów glukozy przez błonę komórkową, w szczególności mięśni szkieletowych. Właściwa regulacja i ekspresja transporterów glukozy warunkuje prawidłowy jej metabolizm w komórkach. Transportery te występują u wszystkich ssaków.

Dysfunkcja komórek B

Na wytworzenie dysfunkcji komórek B, mają wpływ geny, do których m.in. kwalifikuje się: geny konwertazy proinsuliny, gen insuliny oraz gen białka ATP- zależnego kanału potasowego komórki B. Każdy z wymienionych genów jest powiązany z insuliną i nieprawidłowości w ich działaniu będą się przekładać na dysfunkcję tego hormonu co prowadzić będzie do danych objawów cukrzycy.

Rola glukagonu i amyliny

Glukagon i insulina są najbardziej znaczącymi kontrolerami utrzymującymi prawidłowe wartości glukozy. Jest to wynikiem ich antagonistycznego działania na metabolizm wątroby. Wielkość komórek A nie zmienia się w cukrzycy typu drugiego, natomiast stają się niewrażliwe na insulinę co prowadzi do przedłużającej się hiperglikemi.
Wielu twierdzi, że insulinooporność, a tym samym cukrzyca typu 2 wywołana jest hormonem wydzielanym przez komórki B- amyliną. Wywołuje on niewrażliwość wątroby na działanie insuliny i tym samym prowadzi do zwiększonej produkcji glukozy.

Zaburzenia czynnośći osi „jelitowo- trzustkowej”

Wiadomym jest, iż glukoza podawana doustnie pobudza do emisji insuliny o wiele bardziej niż glukoza podana dożylnie. Świadczy to o tym, że istnieje mediator pośredniczący pomiędzy metabolizmem a trawieniem. Mediator ten wydzielany jest pod wpływem glukozy w układzie pokarmowym i stymuluje do wydzielania insuliny. Gdyby powstała nieprawidłowość w działaniu tego systemu, mogłoby to doprowadzić do zaburzenia stumylacji emisji insuliny po spożyciu pokarmów.

Czynniki konstutucjonalne

a) Wiek: liczba zachorowań jak i liczba chorych na cukrzycę typu drugiego jest
proporcjonalna do wieku. Liczba chorych w przedziale wiekowym 30-45 lat wynosi 8%, w wieku 46-65 lat jest to 10%, a w wieku 65 lat i więcej procent ten wzrasta do 14% badanych.
b) Płeć: do lat 65 częściej zauważa się częściej chorych mężczyzn,
natomiast w późniejszych latach częściej kobiety.

Diabetogenne czynniki zewnętrznego środowiska

a) Żywienie i otyłość trzewna: choroba występuje 9 razy rzadziej u osób nie
mających problemów z nadwagą w porównaniu z osobami otyłymi. Aż 80% jednostek chorobowych, jest kojarzona z nadwagą. Dzieje się tak ze względu na to, że przy otyłości pojawia się niewrażliwość adipocytów na insulinę.
Powodem swoistej cukrzycy, charakteryzującej się wapniejącym zwłóknieniem trzustki może być niedobór białka wynikający z błędów żywieniowych.

b) Bezczynność ruchowa: ma ona w dużym stopniu negatywne działanie na zdrowie. Przez bezczynność dochodzi do zaburzeń takich jak:

1) Insulinooporność komórkowa i zaburzenie tolerancji glukozy, do momentu
wystąpienia objawów cukrzycy. Hipokinezja doprowadza również do redukcji masy mięśni co jest przyczyną zaburzonego transportu węglowodanu do mięśni szkieletowych.

2) Podwyższona koncentracja cholesterolu całkowitego i frakcji LDL, obniżona
koncentracja cholesterolu HDL oraz podwyższona koncentracja w osoczu związku triglicerydów.

3) Zwiększona krzepliwość krwi, której przyczyną jest podwyższenie działalności
płytek krwi oraz redukcji biosyntezy prostacykliny.

c) Leki i substancje diabetogenne: należą do nich diazoksyd, glikokortykosteroidy, streptozotocyna, dwufenylohydantoina, alloksan. W mniejszym stopniu działają: leki moczopędne, beta- blokery, l-asparaginaza, pochodne fenotiazyny oraz leki sympatykomimetyczne.

d) Palenie tytoniu: wiadomym jest, iż palenie tytoniu zwiększa ryzyko cukrzycy
typu drugiego jak i wielu innych chorób.

Teoria „oszczędnego genotypu”

Jest to teoria, która mówi, iż osoby, u których wystąpiła mutacja genu receptora beta 3, posiadają o wiele mniejszą skłonność do otyłości oraz mają niższą przemianę materii, co być może zmniejsza ryzyko powstania cukrzycy typu 2.

Obraz kliniczny

Cukrzyca typu 2, jest takim schorzeniem, które może być nierozpoznane przez wiele lat. Jest to wynikiem etapowego zwiększania koncentracji glukozy we krwi i jednocześnie bezobjawowego przebiegu. Mimo wszystko zwiększona koncentracja glukozy prowadzi do podwyższenia ryzyka późniejszych powikłań naczyniowych.
Poziom insuliny u osób chorych może pozostać prawidłowy bądź minimalnie podwyższony, ale nie dający jednak insulinooporności. We wczesnej fazie cukrzycy podawanie insuliny jest zbędne, a u niektórych wcale nie jest wymagane.
Niekiedy u cukrzyków obserwuje się wystąpienie kwasicy ketonowej, która jest skutkiem infekcji i sytuacji stresowych.

Objawy cukrzycy to:

– zwiększona częstotliwość oddawania moczu;
– ogólne osłabienie;
– pogorszenie widzenia;
– podwyższone pragnienie;
– redukcja masy ciała, występująca jednocześnie z podwyższonym apetytem.

Diagnostyka, rozpoznanie i leczenie cukrzycy

Rozpoznanie cukrzycy każdorazowo łączy się ze zmianą w życiu chorego, jego bliskich i otoczenia. Zmusza też do podjęcia uciążliwych decyzji jak i działań.
Rozpoznanie choroby u pacjentów z wyraźnymi objawami oraz zaawansowaną hiperglikemią jest proste i raczej pewne. Sytuacja zmienia się gdy cukrzyca przebiega bezobjawowo, zaburza tolerancję glukozy oraz zaburza glikemię na czczo (wynik bliski granicy prawidłowej). Taki przebieg choroby wymaga dodatkowych badań do pełnego zróżnicowania cukrzycy.

Do identyfikacji cukrzycy wymagane jest stwierdzenie:

1) charakterystycznych objawów jak i hiperglikemii, zgodnie z wymogami WHO;
2) jedynie hiperglikemii zgodnie z wymogami WHO;
3) zaburzenia tolerancji glukozy identyfikowane w oparciu o test doustnego obciążenia 75,0g glukozy;
4) zaburzenie glikemii na czczo identyfikowane w warunkach standardowych.

Procedury stosowane do celów identyfikacyjnych charakteryzują się odpowiednią czułością, niewielkim marginesem błędu i swoistością. Glukometr na przykład wykorzystywany jest do pomiaru tylko i wyłącznie orientacyjnego, co jest przyczyną jego szerokiego zakresu błędu (~10%). Na dodatek każde badanie glikemii na czczo, glikemii tzw. przygodnej, jak i glikemii w 2 godzinach po teście doustnego obciążenia 75,0 g glukozy, musi być dwukrotnie wykonane.Jeśli rezultaty nie są jednoznaczne, obserwacja pacjenta wydłuża się do 4-6 tygodni, po których należy wykonać badania jeszcze raz lub je rozszerzyć.

Profilaktyka i prewencja

Prewencja

dzielimy ją na:
a) Pierwotną
b) Wtórną
c) Trzeciorzędową

Pierwotna prewencja

Są to procedury, których celem jest przeciwdziałanie wystąpienia cukrzycy
u tych którzy obarczeni są wysokim ryzykiem. Działania te polegają na modyfikacji
behawioralnych i środowiskowych czynników ryzyka. Wyróżnia się 2 rodzaje tej prewencji:
a) Procedury skierowane na redukcję częstości występowania bądź zwiększenia
przyczyn ryzyka cukrzycy w grupach osób lub całych populacjach
b) Procedury skierowane na zapobieganie jednostki u konkretnych osób, którzy
zauważyli początkowe objawy choroby

Wtórna prewencja

Są to głównie procedury, których celem jest identyfikacja ludzi z bezobjawową (nierozpoznaną dotychczas) cukrzycą bądź osób obarczonych dużym ryzykiem rozwoju jednostki chorobowej.

Trzeciorzędowa prewencja

Są to wszystkie działania, mające na celu powstrzymanie bądź odwleczenie w czasie rozwoju powikłań cukrzycy jak i przeciwdziałanie kalectwu, które może być wynikiem zaburzenia wydolności tkanek i narządów.

Profilaktyka

Profilaktyką są wszelkie działania mające na celu zapobieganie ryzyku powstania cukrzycy. Należą do nich:

– redukcja otyłości bądź całkowite jej wyeliminowanie;
– redukcja ilości tłuszczów spożywanych (głównie nasyconych);
– przeciwdziałanie hipokinezji przez zwiększoną fizyczną aktywność, która ma największy wpływ na insulinowrażliwość.

Aktywność fizyczna i jej rola w cukrzycy typu 2

Wysiłek fizyczny definiuje się jako powtarzającą fizyczną aktywność bądź ruch, którego celem jest poprawienie czy też utrzymanie fizycznej sprawności bądź zdrowia. Przykładami są trening siłowy, aerobik, ćwiczenia na sali gimnastycznej.
Trening przeprowadzony w sposób bezpieczny, planowany i powtarzany, podwyższa wydolność i sprawność organizmu wśród ludzi z prawidłowo wyrównaną klinicznie oraz metabolicznie cukrzycą. Z badań wynika, iż aktywność fizyczna podwyższa poziom wrażliwości tkanek na insulinę, co z kolei wspomaga osiągnięcie założonych celów leczenia metabolicznego.

Pamiętać jednak należy, iż na wybór rodzaju ćwiczeń wpływają różne czynniki, a w tym okoliczności, warunki i sytuacje. Każdy przeprowadzany trening terapeutyczny, różnić się może dynamiką, powtarzalnością czy też nasileniem.
Z wyżej wymienionych stwierdzeń wynika więc, iż zastosowanie aktywności fizycznej w celu leczenia i podwyższania wydolności fizycznej wśród cukrzyków nie powinno opierać się na schematach. Zawsze jednak trening musi być uzasadniony klinicznie i patofizjologicznie. Każde zmiany (indywidualne) wywołane leczniczym treningiem powinny być monitorowane. Pamiętać również należy o tym, iż błędy czy zła obiektywizacja decyzji w zakresie treningu, przynieść mogą szkody.

Ogólna rola wysiłku fizycznego w terapii:

– przynosi satysfakcję;
– poprawa wyników leczenia;
– podwyższenie sprawności i wydolności fizycznej;
– redukuje ryzyko niektórych pokiłań cukrzycowych, głównie tych, które lokalizują się
w obszarze tętnic;
– redukuje zapotrzebowanie na insulnę.

Proponowane formy wysiłku

Preferowany jest dynamiczny wysiłek tlenowy. Do zalecanych ćwiczeń należą: gimnastyka, marsz, jogging, turystyka, pływanie, jazda na rowerze (wyklucza się wszelkie ćwiczenia, których efekt może grozić uszkodzeniem, np. jogging w neuropatii naraża chorego na obrażenia stóp). Proponowane sporty drużynowe dla cukrzyków to: koszykówka, hokej, siatkówka i piłka nożna. Pożytecznymi pracami dla cukrzyków są: ogrodnictwo, rolnictwo, kopanie ziemi, hodowla czy ciecie drzew. Jeżeli chodzi o wysiłki statyczne czy beztlenowe, np. przeciąganie liny czy podnoszenie ciężarów, jest niewskazane dla osób cierpiących na cukrzycę gdyż takie aktywności pobudzają zbytnio adrenergiczny układ i podnoszą w znaczny sposób tętnicze ciśnienie krwi. Jednak przy umiejętnym i prawidłowym ułożeniu programu takiego rodzaju wysiłków, mogą one stać się pomocne i bezpieczne. Jedne źródła podają, iż najlepszą formułą jest tzw. formuła 4 x 40 x 140, czyli ćwiczenia cztery razy w tygodniu, po 40 minut każde, doprowadzające swoją intensywnością do HR o wartości 140/min. Inne natomiast podają, iż powinno się stosować ćwiczenia jednogodzinne, codziennie o obciążeniu na poziomie submaksymalnym.

Pod względem kształtowanych motorycznych cech, wysiłek fizyczny możemy podzielić na:

1) Siłowy
2) Wytrzymałościowy
3) Szybkościowy

Wysiłek fizyczny pod względem rodzaju skurczy mięśni podzielić możemy na:

1) Dynamiczny
2) Statyczny

Do proponowanych form rekreacyjnych zaliczyć możemy niżej wymienione:

1) Lecznicze spacery
Polecane są, gdyż stosunkowo niedużo obciążają układ krążenia oraz mogą one być modyfikowane poprzez zmianę długości trasy, stopień nachylenia terenu czy też zmianę szybkości marszu. Spacery powinny odbywać się na odpowiednio oznakowanych trasach.

2) Ćwiczenia ogólno usprawniające
Głównie ćwiczenia z zastosowaniem elementów oddechowej gimnastyki na wolnym powietrzu lub w sali gimnastycznej. Działają one mobilizująco oraz pobudzająco, zwłaszcza gdy uprawiane są zespołowo.

3) „Ścieżki zdrowia”
Ostatnio bardzo popularna forma ćwiczeń, polegająca na połączeniu elementów sportu ze spacerem i gimnastyką.

4) Jazda na rowerze stacjonarnym (cykloergometr)
Forma ta daje duże możliwości dozowania wysiłku i u cukrzyków może być stosowana codziennie. Chory może wykonywać te ćwiczenia w domu.

5) Ćwiczenia ogólnousprawniające w wodzie
Ruchy ciała w wodzie są zdecydowanie prostrze i łatwiejsze w porównaniu z ćwiczeniami w powietrzu, a wysiłek włożony w wykonanie danego ruchu jest znacznie mniejszy. Woda jednak doprowadza do dodatkowej straty energi przez przymus pokonania jej oporu, która w głównej mierze zależna jest od szybkości wykonywanego ruchu.

6) Leczenie pracą fizyczną
Jest to zazwyczaj przyjemna, uspokajająca forma, która bardzo często staję się zwyczajem. Zaliczamy tutaj np. prace w parku, uprawianie ogrodu, robótki ręczne itp.

7) Jogging
Bieg długodystansowy poprawia kondycję, odpręża, odchudza i dotlenia. Najlepszą formą jest długi marszobieg, który jest mniej intensywny od szybkiego biegania.

8) Aerobik
Ten rodzaj aktywności uelastycznia i wzmacnia większość grup mięśniowych oraz pozytywnie działa na masę ciała.

9) Callanetics
Jest to plan 30 ćwiczeń, które wykonywane są w ciągu 1h. Ćwiczenia swoim działaniem wpływają na mięśnie głęboko położone. Spłaszczają brzuch, podnoszą biust i wyszczuplają biodra. Ćwiczenia można wykonywać w domu (ta forma wysiłku szczególnie polecana jest dla pań).

10) Jazda na rowerze
Poprawia wydolność i sprawność układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.

11) Tenis
Poprawia wydolność naczyń krwionośnych i serca, rozwija układ mięśniowy. Uprawiany amatorsko znakomicie relaksuje.

12) Koszykówka

13) Siatkówka
Podobnie jak koszykówka podnosi wydolność i sprawność organizmu. Pobudza wszystkie mięśnie ciała.

14) Nordic Walking

Bibliografia:

1) Eberhardt A. Rekreacja ruchowa. Wprowadzenie do fizjologii i metodyki rekreacji ruchowej. Almamer, Warszawa, 2011
2) Kowal- Gierczak B. Cukrzyca: skrypt dla Wydziału Pielęgniarskiego. AM we Wrocławiu, Wrocław, 1997
3) Moczulski D. Diabetologia. Medical Tribune, Polska, Warszawa, 2010
4) Tatoń J, Czech A, Bernas M. Diabetologia kliniczna. PZWL, Warszawa, 2008
5) Tatoń J. Czech A. Diabetologia, t.1. PZWL, Warszawa, 2001

Polecane produkty:

  Rehabilitacja kadry olimpijskiej
Autor: | 2017-05-29T15:12:41+00:00 11 Grudzień, 2015|Kategorie: Choroby|Tagi: |0 komentarzy

Zostaw komentarz