Staw skokowo-goleniowy (łac. articulatio talocruralis, inaczej: staw skokowy górny) łączy podudzie ze stopą. Jest stawem maziowym (posiada torebkę stawową wypełnioną mazią) o budowie zawiasowej, utworzonym przez kość piszczelową, kość strzałkową oraz kość skokową. Umożliwia przede wszystkim zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy. Dzięki temu odgrywa istotną rolę podczas chodzenia, biegania oraz utrzymywania równowagi. Przenosi również znaczne obciążenia wynikające z masy ciała i wykonywanej aktywności fizycznej. Ze względu na swoją funkcję oraz częste narażenie na przeciążenia jest jednym z najczęściej kontuzjowanych stawów w organizmie człowieka.
Staw skokowo-goleniowy – anatomia
Staw skokowo-goleniowy tworzą trzy kości:
- kość piszczelowa – tworzy główną część widełek stawu, a jej dolna powierzchnia stawowa łączy się z bloczkiem kości skokowej;
- kość strzałkowa – tworzy boczną część widełek, zakończoną kostką boczną;
- kość skokowa – jej bloczek znajduje się pomiędzy kością piszczelową a kością strzałkową.
Kość piszczelowa i kość strzałkowa tworzą charakterystyczne widełki stawu skokowego, które obejmują bloczek kości skokowej.
Staw skokowo-goleniowy jest unerwiony przez gałęzie kilku nerwów obwodowych, głównie pochodzących ze splotu lędźwiowo-krzyżowego. Są to przede wszystkim nerwy takie jak: nerw strzałkowy głęboki, nerw piszczelowy, nerw strzałkowy powierzchowny oraz nerw piszczelowy.
Więzadła stawu skokowo-goleniowego
Stabilizację bierną stawu skokowego górnego od strony bocznej zapewniają:
- więzadło piętowo-strzałkowe (CFL);
- więzadło skokowo-strzałkowe przednie (ATFL);
- więzadło skokowo-strzałkowe tylne (PTFL).
Od strony przyśrodkowej stabilizuje go więzadło przyśrodkowe (inaczej: więzadło trójgraniaste). W jego skład wchodzą: pasmo przednie, pasmo boczne, pasmo tylne. Pasma te odchodzą od kostki przyśrodkowej i tworzą trójkątną blaszkę więzadłową (stąd nazwa więzadła trójgraniastego). Dodatkowym stabilizatorem biernym jest więzozrost piszczelowo-strzałkowy.
Stabilizację czynną stawu skokowego górnego zapewniają przede wszystkim:
- mięsień piszczelowy przedni;
- mięsień trójgłowy łydki;
- mięsień strzałkowy długi i mięsień strzałkowy krótki;
- mięsień piszczelowy tylny.
Wszystkie te struktury współpracują ze sobą, umożliwiając chodzenie, bieganie i skakanie, również po nierównym lub niestabilnym podłożu. Pomagają zachować równowagę oraz ograniczają ryzyko urazów stawu.
Staw skokowo-goleniowy – funkcje
W obrębie stawu skokowego wyróżnia się staw skokowy górny (staw skokowo-goleniowy) oraz staw skokowy dolny. Ten ostatni obejmuje staw skokowo-piętowy (staw skokowy przedni) i staw skokowo-piętowo-łódkowy (staw skokowy tylny). Staw skokowy górny umożliwia przede wszystkim zgięcie grzbietowe i podeszwowe stopy. Staw skokowy dolny odpowiada głównie za jej odwracanie i nawracanie (czyli wykonywanie inwersji i ewersji). Więzadła stabilizują te połączenia, natomiast przebiegające w ich sąsiedztwie mięśnie odpowiadają za ruch oraz stabilizację czynną.
Staw skokowy jest dobrym przykładem współpracy aparatu więzadłowego, mięśni oraz odpowiedniego ukształtowania powierzchni stawowych. Podczas zgięcia grzbietowego szersza przednia część bloczka kości skokowej wsuwa się pomiędzy końce kości piszczelowej i kości strzałkowej. Zwiększa to dopasowanie powierzchni stawowych oraz stabilność stawu. W zgięciu podeszwowym w widełkach znajduje się węższa część bloczka, dlatego staw jest wówczas mniej stabilny i bardziej podatny na urazy.
Uszkodzenia stawu skokowo-goleniowego
Najczęstszym uszkodzeniem stawu skokowo-goleniowego jest jego skręcenie. Może do niego dojść podczas nieprawidłowego ustawienia stopy na podłożu, upadku, uprawiania sportu lub chodzenia po niestabilnym podłożu. Skręcenie stawu skokowego wiąże się z nadmiernym rozciągnięciem lub uszkodzeniem więzadeł (niekiedy również torebki stawowej), bez trwałej utraty kontaktu powierzchni stawowych. Tym różni się ono od zwichnięcia stawu skokowego, w którym powierzchnie stawowe tracą ze sobą kontakt.
Wyróżnia się 3 stopnie skręcenia stawu skokowo-goleniowego:
- I stopień – bez istotnych cech uszkodzenia więzadeł. Występuje niewielka utrata funkcji (pacjent jest zdolny do przenoszenia masy ciała i chodu), brak mechanicznej niestabilności oraz niewielki ból i obrzęk;
- II stopień – częściowe uszkodzenie więzadła. Objawia się ograniczeniem ruchomości i funkcji (pacjent odczuwa ból przy przenoszeniu masy ciała), niewielką niestabilnością stawu, obrzękiem oraz zasinieniem;
- III stopień – całkowite zerwanie więzadła. Następuje znaczne ograniczenie funkcji i ruchomości stawu (pacjent może nie być w stanie obciążać stopy i chodzić), mechaniczna niestabilność, duży obrzęk i ból oraz rozległe zasinienie.
Każdy stopień leczy się nieco inaczej. Cięższe urazy mogą wymagać czasowego unieruchomienia stopy, a w lżejszych od razu wdraża się odpowiednią fizjoterapię i indywidualnie dobrane ćwiczenia. Jeśli istnieje podejrzenie złamania kości (w tym złamania awulsyjnego), należy wykonać RTG. Nie jest ono jednak konieczne po każdym skręceniu stawu.
Skręcenie stawu skokowego – rehabilitacja
Rehabilitacja po skręceniu stawu skokowego ma na celu przywrócenie ruchomości, siły mięśniowej i stabilności, a następnie bezpieczny powrót do codziennej aktywności lub sportu. Jej przebieg zależy od stopnia uszkodzenia więzadeł oraz dolegliwości odczuwanych przez pacjenta. Początkowo ważne jest zmniejszenie bólu i ograniczenie obrzęku oraz stopniowe obciążanie stopy w zakresie na jaki pozwala uraz. W cięższych przypadkach (np. skręcenia stawu skokowego III stopnia) konieczne może być czasowe stosowanie ortezy lub innego sposobu unieruchomienia.
W kolejnych etapach kontynuuje się odpowiednio dobraną terapię manualną i wprowadza ćwiczenia poprawiające zakres ruchu w stawach, ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy i podudzia oraz ćwiczenia równoważne. Stopniowo przechodzi się do bardziej wymagających czynności takich jak chód po nierównym podłożu, bieg czy zmiany kierunku ruchu. Tempo rehabilitacji po skręceniu stawu skokowego należy dostosować do postępów pacjenta, ponieważ zbyt wczesny powrót do pełnej aktywności może sprzyjać ponownemu urazowi. Z kolei brak odpowiedniej rehabilitacji po tego typu urazie może zwiększać ryzyko kolejnego skręcenia.
Zobacz również: Trening stabilizacji po urazach stawu skokowego.
Nie ma jednego programu rehabilitacji i ćwiczeń odpowiedniego dla wszystkich osób po skręceniu stawu skokowego. Należy je dobierać indywidualnie do danego przypadku. Poniższy film przedstawia przykład rehabilitacji dobranej do potrzeb konkretnego pacjenta z Centrum Fizjoterapeuty. Fizjoterapeuta pokazuje, jak wyglądała terapia i stopniowy powrót do sprawności:
Taping stawu skokowego po skręceniu
Uzupełnieniem rehabilitacji po skręceniu stawu skokowego może być kinesiotaping, czyli aplikacja elastycznych plastrów do kinesiotapingu. Stosuje się je w celu zapewnienia dodatkowego wsparcia okolicy stawu podczas ruchu. Nie zastępują one jednak ćwiczeń ani ortezy jeśli uraz wymaga mocniejszej stabilizacji. Sposób aplikacji dobiera się indywidualnie do stanu pacjenta i celu terapii. Na poniższym filmie możemy zobaczyć jak wygląda oklejanie stawu skokowego po skręceniu:
Polecane produkty:
|
Plastry do kinesiotapingu
Zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce z bólem układu mięśniowo-nerwowego. Dodatkowo korzystnie wpływają na poprawę krążenia krwi oraz limfy, zapewniając przy tym wygodę podczas noszenia. Zobacz więcej... |
|
Plastry kinesiotaping
Taśmy Kinesio Tex Classic to oryginalne, japońskie plastry znane i cenione od lat przez fizjoterapeutów na całym świecie. Stworzone zostały i do tej pory nadzorowane są przez doktora Kenzo Kase. Taśmy te zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
- Prusinowska A., Krogulec Z., Turski P., Przepiórski E., Małdyk P., Księżopolska-Orłowska K., Endoprotezoplastyka stawu skokowo-goleniowego – leczenie operacyjne i rehabilitacja, 2016.
- Aptowicz J., Biernat R., Biernat U., Kuczkowski C., Lemiesz G., Fizjoterapia po skręceniu stawu skokowo-goleniowego, Rehabilitacja Holistyczna, 3/2023.
