Więzadła stawu kolanowego stanowią kluczowy element stabilizujący jeden z najbardziej obciążanych i jednocześnie najbardziej złożonych stawów w organizmie człowieka. Ich podstawową funkcją jest kontrolowanie zakresu ruchu stawu pomiędzy kością udową a kością piszczelową oraz zapobieganie nadmiernym przemieszczeniom struktur stawowych. Dzięki prawidłowo działającym więzadłom stawu kolanowego, zachowuje on stabilność zarówno podczas codziennych czynności, takich jak chodzenie czy wstawanie, jak i w trakcie aktywności wymagających dużej dynamiki m.in. biegania, nagłych zmian kierunku ruchu czy skoków. Uszkodzenia aparatu więzadłowego należą do najczęstszych urazów narządu ruchu, szczególnie u osób aktywnych fizycznie. Ich konsekwencją może być nie tylko ból i ograniczenie funkcji stawu, ale także wtórne przeciążenia chrząstki stawowej oraz łąkotek, co może nawet wiązać się z koniecznością operacji chirurgicznej. Zrozumienie budowy i roli poszczególnych więzadeł ma istotne znaczenie zarówno w profilaktyce urazów, jak i w procesie diagnostyki oraz rehabilitacji pacjentów z dolegliwościami stawu kolanowego.
Więzadła stawu kolanowego
Więzadła stawu kolanowego tworzą złożony system stabilizujący, który odpowiada za kontrolę ruchów zgięcia, wyprostu oraz rotacji w stawie kolanowym. Każde z nich pełni odmienną, ważną i precyzyjnie określoną funkcję biomechaniczną. Dodatkowo współpracuje z mięśniami oraz pozostałymi strukturami stabilizującymi kolano. Ich prawidłowa funkcja warunkuje bezpieczeństwo ruchu i ochronę powierzchni stawowych przed przeciążeniem. Do więzadeł budujących aparat stabilizujący staw kolanowy zalicza się:
- więzadło rzepki (łac. ligamentum patellae);
- więzadło poboczne strzałkowe (inaczej: więzadło poboczne boczne, łac. ligamentum collaterale laterale, skrót: LCL);
- więzadło poboczne piszczelowe (łac. ligamentum collaterale tibiale, skrót: MCL);
- więzadło krzyżowe przednie (łac. ligamentum cruciatum anterius, skrót: ACL);
- więzadło krzyżowe tylne (łac. ligamentum cruciatum posterius, skrót: PCL)
- więzadło przednio-boczne (łac. ligamentum anterolaterale, skrót: ALL).
Zobacz również: Badanie stawu kolanowego.
Więzadło rzepki
Największym więzadłem stawu kolanowego jest więzadło rzepki, anatomicznie będące przedłużeniem mięśnia czworogłowego uda. Znajduje się poniżej rzepki, między jej dolną krawędzią a kością piszczelową, choć tak naprawdę wchodzi nieco również na dolną część samej rzepki. Jego kluczową funkcją jest przenoszenie siły mięśnia na podudzie, umożliwiając tym samym wyprost stawu kolanowego podczas chodzenia, biegania czy skakania, jednocześnie zapewniając stabilizację rzepki.
Więzadło poboczne strzałkowe (LCL)
Przyczepia się w górnej części do nadkłykcia bocznego kości udowej, tuż powyżej rowka dla ścięgna mięśnia podkolanowego. Dolny przyczep umiejscawia się natomiast na wgłębieniu bocznej powierzchni głowy kości strzałkowej. Jest ono oddzielone od błony włóknistej przez kaletkę maziową. Ciekawostką anatomiczną jest to, że więzadło poboczne strzałkowe nie zrasta się z torebką stawową – jest to struktura pozastawowa. Ma niewielki przekrój (około 5 mm), co utrudnia jego gojenie po kontuzjach i urazach stawu kolanowego. Główną funkcją LCL jest stabilizacja boczna kolana oraz usztywnienie go w pełnym wyproście.
Więzadło poboczne piszczelowe (MCL)
Przyczepia się do głębokiej powierzchni błony włóknistej i zakotwicza się w części górnej do nadkłykcia przyśrodkowego kości udowej, bezpośrednio poniżej guzka przywodziciela. W dalszej kolejności zstępuje do przodu, przyczepiając się do brzegu przyśrodkowego i powierzchni przyśrodkowej piszczeli powyżej przyczepu ścięgien mięśnia krawieckiego, mięśnia smukłego i mięśnia półścięgnistego. Jest to podstawowy stabilizator przyśrodkowej strony kolana, łączący kość udową z kością piszczelową. Jego główną rolą jest zatem zapobieganie nadmiernemu koślawieniu kolana (ruchy do wewnątrz) oraz ograniczanie rotacji zewnętrznej i stabilizacja w wyproście.
Zobacz również: Badanie więzadeł pobocznych stawu kolanowego.
Więzadło krzyżowe przednie (ACL)
Najczęściej nadrywane i zrywane więzadło stawu kolanowego. Anatomicznie przyczepia się do pola międzykłykciowego przedniego kości piszczelowej, a następnie przebiega ku górze i ku tyłowi, przyczepiając się w tylnej części ściany bocznej dołu międzykłykciowego kości udowej. Znajduje się więc wewnątrz kolana, tuż przy łąkotkach. To główny stabilizator stawu kolanowego. Zapobiega nadmiernemu wysuwaniu się piszczeli do przodu (translacja przednia) oraz ogranicza ruchy rotacyjne kolana. ACL zapewnia stabilność przy nagłych zmianach kierunku i skrętach. Jego zerwanie u osób młodych zawsze powinno być zaopatrzone chirurgicznie. Na poniższym filmie możemy zobaczyć test szuflady przedniej, który wykonuje się po uszkodzeniach ACL, przede wszystkim po zerwaniu więzadła krzyżowego przedniego:
Zobacz również: Testy na ACL.
Więzadło krzyżowe tylne (PCL)
Przyczepia się do pola międzykrętarzowego tylnego kości piszczelowej, po czym biegnie ku przodowi, przyczepiając się na przyśrodkowej ścianie dołu międzykłykciowego kości udowej. W dole międzykłykciowym kości udowej więzadło krzyżowe przednie krzyżuje od boku do tyłu więzadło krzyżowe tylne. Rolą omawianej struktury jest współpraca z więzadłem krzyżowym przednim w zapobieganiu przemieszczania się kości piszczelowej względem kości udowej. Z tą różnicą, że PCL chroni przed dyslokacją w kierunku grzbietowym.
Więzadła przednio-boczne ALL
Choć często pomijane, również są bardzo ważnymi strukturami w stawie kolanowym, niekiedy wymagającymi chirurgicznego zaopatrzenia. Odpowiadają za stabilność rotacyjną kolana, szczególnie przy zgiętym kolanie (30-90 stopni). Wspomagają również funkcję więzadła krzyżowego przedniego (ACL). ALL to więzadło zlokalizowane po zewnętrznej (bocznej) stronie kolana. Łączy kość udową z kością piszczelową, biegnąc równolegle do więzadła pobocznego bocznego (LCL), ale bardziej z przodu. Stanowi element tzw. kompleksu anterolateralnego, który stabilizuje kolano w ruchach rotacyjnych.
Polecane produkty:
|
Kwas hialuronowy na stawy i skórę
Kwas hialuronowy zapewnia mazi stawowej właściwości lepko-sprężyste, przez co zmniejsza ból w stawach. Dodatkowo wypełnia przestrzenie w naskórku redukując zmarszczki. Sprawia, że skóra wygląda młodziej i polepsza się jej odcień, dając też efekt ... Zobacz więcej... |
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Drake R., Vogl A., Mitchel A., Anatomia Gray, podręcznik dla studentów, Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2015.
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, repetytorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
- Sokołowska-Pituchowa J., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.
