Kraniosynostoza

Kraniosynostoza to wada wrodzona polegająca na przedwczesnym zarośnięciu jednego lub kilku szwów czaszki dziecka. Zaburza to jej prawidłowy wzrost i może wpływać na kształt głowy oraz rozwój struktur wewnątrzczaszkowych. Schorzenie najczęściej rozpoznawane jest już w okresie noworodkowym, a w niektórych przypadkach pierwsze nieprawidłowości można zauważyć jeszcze podczas badania USG w ciąży. Wczesna diagnostyka ma istotne znaczenie, ponieważ pozwala ocenić, czy konieczna będzie jedynie obserwacja, czy też wdrożenie leczenia operacyjnego. Postępowanie zawsze ustalane jest indywidualnie przez lekarza specjalistę, z uwzględnieniem stopnia zrośnięcia szwów oraz wpływu wady na rozwój dziecka.

Kraniosynostoza – przyczyny

Czaszka noworodka i niemowlęcia zbudowana jest z kilku kości połączonych elastycznymi pasmami tkanki łącznej włóknistej, określanymi jako szwy czaszkowe. Taka budowa umożliwia dziecku przejście przez kanał rodny podczas porodu, a także pozwala na prawidłowy wzrost mózgu i stopniowe zwiększanie objętości czaszki w pierwszych latach życia. W sytuacji, gdy jeden lub kilka szwów czaszkowych zrasta się zbyt wcześnie, dochodzi do zaburzenia naturalnego rozwoju czaszki oraz zmiany jej kształtu. Tego rodzaju wada określana jest mianem kraniosynostozy.

Dokładne przyczyny kraniosynostozy nie zostały jednoznacznie poznane. Uważa się, że istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne, mutacje związane z rozwojem kości oraz współistnienie innych wad wrodzonych. Kraniosynostoza może występować jako wada izolowana lub jako element zespołów genetycznych, takich jak zespół Aperta czy zespół Crouzona.

Do czynników mogących zwiększać ryzyko wystąpienia kraniosynostozy zalicza się również niektóre sytuacje pojawiające się w trakcie ciąży. Są to:

• ograniczona przestrzeń w macicy, np. w przypadku ciąży mnogiej;
• nieprawidłowe ułożenie płodu;
• choroby matki, zwłaszcza zaburzenia hormonalne, w tym choroby tarczycy;
• stosowanie niektórych leków w trakcie ciąży;
• długotrwały ucisk na głowę płodu w macicy (choć w takich przypadkach częściej obserwuje się jedynie deformację kształtu głowy bez przedwczesnego zarośnięcia szwów).

Po porodzie dziecko powinno zostać dokładnie ocenione przez lekarza pediatrę lub neonatologa. Wczesna diagnostyka pozwala ocenić budowę czaszki, rozwój neurologiczny oraz wdrożyć dalsze postępowanie, jeśli pojawi się podejrzenie kraniosynostozy.

Zobacz również: Rozwój noworodka i niemowlęcia.

Kraniosynostoza – objawy

Objawy kraniosynostozy zależą przede wszystkim od tego, który szew czaszkowy uległ przedwczesnemu zarośnięciu oraz czy problem dotyczy jednego, czy kilku szwów jednocześnie. W przypadku zarośnięcia pojedynczego szwu, najczęściej obserwuje się charakterystyczną deformację kształtu głowy. Z kolei przy zajęciu wielu szwów ryzyko powikłań neurologicznych jest znacznie większe.

Najbardziej widocznym objawem jest nieprawidłowy kształt czaszki dziecka. Głowa może stać się nadmiernie wydłużona, wąska, asymetryczna lub spłaszczona po jednej stronie. Czasami zauważa się skośne ustawienie czoła, potylicy lub oczodołów, a także wyraźną asymetrię twarzy. U części dzieci ciemiączko może być napięte, zmniejszone lub trudne do wyczucia podczas badania.

Jeżeli dochodzi do przedwczesnego zrośnięcia kilku szwów czaszkowych jednocześnie, może rozwinąć się wzrost ciśnienia śródczaszkowego. Stan ten zwiększa ryzyko zaburzeń przepływu krwi w obrębie mózgu, uszkodzenia struktur nerwowych oraz opóźnienia rozwoju psychoruchowego. W cięższych przypadkach mogą pojawić się objawy takie jak drażliwość, wymioty, nadmierna senność, problemy z karmieniem, zaburzenia widzenia czy opóźnienie rozwoju dziecka. Będzie to wymagało pilnej diagnostyki i często leczenia operacyjnego.

Diagnostyka kraniosynostozy

Diagnostyka kraniosynostozy rozpoczyna się od dokładnego badania klinicznego noworodka lub niemowlęcia. Lekarz ocenia kształt głowy, symetrię twarzy, napięcie ciemiączka oraz przebieg szwów czaszkowych. Wykonuje zarówno ocenę wzrokową, jak i badanie palpacyjne. Już na tym etapie możliwe jest zauważenie charakterystycznych deformacji sugerujących przedwczesne zarośnięcie szwów.

Uzupełnieniem diagnostyki często jest badanie USG przezciemiączkowe, które pozwala ocenić struktury wewnątrzczaszkowe oraz wstępnie zweryfikować stan szwów czaszkowych u najmłodszych dzieci. W przypadku silnego podejrzenia kraniosynostozy wykonuje się dokładniejsze badania obrazowe. Jest to przede wszystkim tomografia komputerowa, którą uznaje się za podstawowe narzędzie potwierdzające rozpoznanie. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić również rezonans magnetyczny, szczególnie gdy konieczna jest szczegółowa ocena mózgu i tkanek miękkich.

Zobacz również: Badanie prenatalne.

Na podstawie wyników badań specjalista ocenia stopień zaawansowania wady oraz ryzyko wystąpienia powikłań neurologicznych. Pozwala to ustalić czy konieczne będzie leczenie operacyjne czy wystarczająca okaże się dalsza obserwacja dziecka.

Kraniosynostoza – leczenie

Leczenie kraniosynostozy zależy od rodzaju wady, liczby zarośniętych szwów oraz stopnia wpływu schorzenia na rozwój dziecka. Przedwczesne zarośnięcie nawet jednego szwu czaszkowego może zaburzać prawidłowy rozwój całej czaszki. Obejmuje sklepienie, podstawę czaszki oraz twarzoczaszkę (w tym oczodoły, szczękę, podniebienie czy żuchwę). Z tego względu postępowanie terapeutyczne wymaga współpracy wielu specjalistów, m.in. pediatry, neurochirurga, chirurga szczękowo-twarzowego, neurologa oraz okulisty.

Najczęściej stosowaną metodą leczenia jest zabieg chirurgiczny, którego celem jest otwarcie przedwcześnie zarośniętych szwów oraz przywrócenie prawidłowych warunków do wzrostu mózgu i rozwoju czaszki. Operacja pozwala również zmniejszyć ryzyko wzrostu ciśnienia śródczaszkowego oraz ograniczyć deformacje estetyczne i funkcjonalne. Najlepsze efekty uzyskuje się, gdy leczenie zostaje wdrożone w pierwszym roku życia dziecka, w momencie kiedy kości czaszki są jeszcze bardziej podatne na modelowanie.

W niektórych przypadkach po zabiegu stosuje się specjalne kaski ortotyczne wspomagające dalsze kształtowanie czaszki. Rzadziej, przy łagodnych postaciach wady i braku zagrożenia neurologicznego, lekarz może zalecić jedynie regularną obserwację. Wyjątek może stanowić przedwczesne zarośnięcie szwu czołowego, które u części dzieci objawia się jedynie niewielkim wałowatym zgrubieniem na czole i nie zawsze wymaga leczenia operacyjnego.

	Plastry do kinesiotapingu Zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce z bólem układu mięśniowo-nerwowego. Dodatkowo korzystnie wpływają na poprawę krążenia krwi oraz limfy, zapewniając przy tym wygodę podczas noszenia. Zobacz więcej...
	Plastry kinesiotaping Taśmy Kinesio Tex Classic to oryginalne, japońskie plastry znane i cenione od lat przez fizjoterapeutów na całym świecie. Stworzone zostały i do tej pory nadzorowane są przez doktora Kenzo Kase. Taśmy te zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Gruszczyńska K., Modlińska S., Analiza wybranych czynników wpływających na wskaźniki dawki promieniowania w tomografii komputerowej głowy u dzieci z kraniosynostozą, 2022.
2. Larysz D., Zaburzenia rozwoju mowy dzieci z nieprawidłowościami w budowie czaszki.
3. Wolański W., Larysz D., Gzik M., Kawlewska E., Komputerowe metody wspomagania leczenia kraniosynostozy, Modelowanie Inżynierskie, 41/2011.