Twarzoczaszka

Twarzoczaszka (łac. viscerocranium, inaczej: trzewioczaszka) to nazwa stosowana w odniesieniu do przedniej części czaszki, w skład której wchodzą kości szczękowe, kości nosowe, kości jarzmowe, kości łzowe, kości podniebienne, małżowiny nosowe dolne oraz lemiesz i żuchwa. Chronią one delikatne części twarzy, czyli mózg oraz narządy zmysłu zlokalizowane w tej okolicy. Twarzoczaszka to struktura, która stanowi uzupełnienie mózgoczaszki.

Twarzoczaszka – anatomia

W budowie anatomicznej twarzoczaszki wyróżniamy kości parzyste (w liczbie 2) i kości nieparzyste (w liczbie 1). Do grona kości parzystych twarzoczaszki zalicza się:

• kości szczękowe – tworzą górną szczękę, w której znajdują się zęby górne, a także część podniebienia;
• kości nosowe – tworzą grzbiet nosa, który po części również nadaje twarzy odpowiedni wygląd i charakter, a po części pełni rolę w tworzeniu i ochronie narządu węchu;
• kości jarzmowe – nazywane potocznie kośćmi policzkowymi. Jest to struktura nadająca wyraz twarzy, którą kobiety tak chętnie malują różem lub rozświetlaczem, aby jeszcze efektywniej ją uwydatnić;
• kości łzowe – niewielkie kości budujące oczodoły;
• kości podniebienne – tworzą tylną część podniebienia twardego;
• małżowiny nosowe dolne – znajdują się w jamie nosowej i budują okolicę narządu węchu.

Z kolei do grona nieparzystych kości twarzoczaszki zaliczyć możemy następujące:

• lemiesz – stanowi część przegrody nosa;
• żuchwa – jedyna ruchoma część kości czaszki, dzięki czemu jesteśmy w stanie mówić, spożywać pokarmy, szeroko otwierać usta, śpiewać. Znajdują się w niej dolne zęby.

Kości twarzoczaszki w większości łączą się ze sobą szwami, co stanowi połączenie nieruchome. Oznacza to, że kości (choć są strukturami osobnymi) praktycznie zlepiają się ze sobą, przez co nie mogą się względem siebie przemieszczać. Ma to znaczenie praktyczne, ponieważ przykładowo w trakcie upadków czy urazów głowy mózg i narządy zmysłów są wysoce chronione. Nie ma obaw, że kości przesuną się względem siebie i uszkodzą je, chyba że zadziała bardzo silny bodziec, który doprowadzi do złamania kości.

Wyjątkiem jest połączenie znajdujące się pomiędzy kośćmi skroniowymi, a żuchwą, ponieważ jest to wysoce ruchomy staw skroniowo-żuchwowy.

Zobacz również: Staw skroniowo-żuchwowy – przeskakiwanie.

Choć w wielu przypadkach ma tendencję do blokowania się czy generowania dolegliwości bólowych (nad którymi efektywnie można pracować z fizjoterapeutą), umożliwia poruszanie dolną częścią twarzy, co ma miejsce podczas śmiechu, mowy, ziewania czy spożywania pokarmów.

Twarzoczaszka – funkcje

Twarzoczaszka pełni głównie funkcję ochronną, ponieważ pod jej kośćmi znajduje się delikatna tkanka mózgowia (choć za jego ochronę w większym stopniu odpowiada mózgoczaszka) oraz wrażliwe narządy zmysłu (wzrok, słuch, węch, smak). Chroni tym samym początkowy odcinek dróg oddechowych oraz dróg pokarmowych. Twarzoczaszka ponadto uczestniczy w tworzeniu dźwięku i mowy, na co wpływa budowa i ułożenie kości podniebienia czy nosa. Jako że buduje jamę ustną, uczestniczy w połykaniu, żuciu, rozdrabnianiu pokarmów.

Po części ma spore znaczenie w utrzymaniu prawidłowej funkcji oddechowej, ponieważ wewnętrzne części kości małżowin nosowych, lemiesza i kości nosowych są wyścielone nabłonkiem z rzęskami, który oczyszcza wdychane powietrze. Dodatkowo, nawilża je oraz ogrzewa, zanim trafi ono do dalszych odcinków układu oddechowego. Na koniec warto wspomnieć, że to właśnie budowa i różnice w ułożeniu poszczególnych kości twarzoczaszki odpowiadają za wygląd całej twarzy – decydują, czy jest ona atrakcyjna i symetryczna.

Zobacz również: Rozluźnianie mięśni – szczęka i żuchwa.

Problemy twarzoczaszki – który lekarz?

Nie istnieje jeden specjalista zajmujący się wszystkimi problemami w obrębie twarzoczaszki. Wybór lekarza zależy przede wszystkim od lokalizacji zaburzenia, jego przyczyny oraz towarzyszących objawów. W praktyce można to ująć w następujący sposób:

• złamania kości twarzoczaszki oraz urazy tej okolicy – lekarz ortopeda lub chirurg;
• zaburzenia narządu wzroku – lekarz okulista;
• problemy związane z węchem oraz schorzenia nosa i gardła – lekarz otorynolaryngolog (potocznie: laryngolog);
• nieprawidłowości budowy lub ustawienia szczęki i/lub żuchwy, mogące prowadzić do wad zgryzu – lekarz ortodonta, często we współpracy ze stomatologiem.

W przypadku niespecyficznych dolegliwości lub trudności w wyborze odpowiedniego specjalisty, warto w pierwszej kolejności zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Na podstawie wywiadu oraz wstępnej diagnostyki wskaże on właściwy kierunek dalszego postępowania i ewentualnie skieruje pacjenta do odpowiedniego specjalisty.

	Plastry do kinesiotapingu Zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce z bólem układu mięśniowo-nerwowego. Dodatkowo korzystnie wpływają na poprawę krążenia krwi oraz limfy, zapewniając przy tym wygodę podczas noszenia. Zobacz więcej...
	Plastry kinesiotaping Taśmy Kinesio Tex Classic to oryginalne, japońskie plastry znane i cenione od lat przez fizjoterapeutów na całym świecie. Stworzone zostały i do tej pory nadzorowane są przez doktora Kenzo Kase. Taśmy te zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, repetytorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
2. Sokołowska-Pituchowa J., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.