Jelito czcze (łac. intestinum jejunum) to środkowy odcinek jelita cienkiego, zlokalizowany pomiędzy dwunastnicą a jelitem krętym. Stanowi kluczowe miejsce wchłaniania składników odżywczych w organizmie człowieka. U osoby dorosłej ma około 2-2,5 metra długości i odpowiada za intensywną absorpcję m.in. aminokwasów, cukrów prostych, lipidów, witamin (szczególnie witaminy rozpuszczalne w wodzie) oraz wielu składników mineralnych. Jego ściana wyróżnia się obecnością dobrze rozwiniętych fałdów okrężnych, kosmków i mikrokosmków, które wielokrotnie zwiększają powierzchnię wchłaniania. Prawidłowe funkcjonowanie jelita czczego ma bezpośredni wpływ na odżywienie organizmu, gospodarkę energetyczną oraz utrzymanie homeostazy. Zaburzenia w jego obrębie (zarówno czynnościowe, jak i strukturalne) mogą prowadzić do zespołów złego wchłaniania, niedoborów pokarmowych, osłabienia czy przewlekłego zmęczenia. Z tego względu znajomość budowy i fizjologii jelita czczego jest istotna nie tylko w kontekście gastroenterologii, ale również w szeroko rozumianej praktyce klinicznej.
Jelito czcze – anatomia
Jelito czcze ma klasyczną, 4-warstwową budowę charakterystyczną dla całego przewodu pokarmowego, ale z kilkoma cechami, które wyróżniają je spośród innych odcinków jelita cienkiego. W budowie jego ściany wyodrębnia się następujące składowe:
- błona śluzowa – wyposażona w fałdy okrężne, zwiększające jej powierzchnię wchłaniania, a także w kosmki jelitowe o podobnym działaniu. W obrębie błony śluzowej znajdują się też tzw. krypty jelitowe, które zawierają komórki regeneracyjne i wydzielnicze. W kosmkach jelitowych znajdują się ponadto naczynia krwionośne i naczynia limfatyczne, co pozwala na odżywienie i prawidłową ochronę tej części jelita. Błona śluzowa ma obok siebie cienką warstwę mięśni gładkich, co umożliwia ruch kosmków;
- błona podśluzowa – zbudowana z tkanki łącznej, zawiera splot nerwowy Meissnera. Także tutaj spotkać można liczne naczynia krwionośne i naczynia limfatyczne;
- błona mięśniowa – anatomicznie zbudowana jest z dwóch warstw mięśni gładkich: warstwy okrężnej i warstwy podłużnej. Nie mamy wpływu na ich pracę, działają niezależnie od naszej woli. Co istotne, pomiędzy nimi znajduje się tzw. splot Auerbacha (międzybłonowy), który kontroluje perystaltykę jelit niezbędną do trawienia pokarmów;
- błona surowicza – cienka warstwa tkanki łącznej pokryta nabłonkiem jednowarstwowym płaskim. Zapewnia bezbolesne i komfortowe przesuwanie się pętli jelitowych względem siebie w jamie brzusznej. Dzięki niej nie sklejają się one ze sobą.
To, co odróżnia jelito czcze od dwunastnicy, to brak gruczołów Brunnera w jelicie, bardzo liczne, wysokie fałdy okrężne, których nie ma w dwunastnicy oraz długie kosmki jelitowe, które w dwunastnicy również się pojawiają, jednak są znacznie krótsze.
Przyjmuje się, że 2/5 górne jelita cienkiego to jelito czcze, natomiast 3/5 dolne to jelito kręte. Przechodzą one w siebie bez większego odcięcia, a obydwie części jelita cienkiego spełniają tę samą rolę. Mają na celu utrzymywanie procesów trawiennych na wysokim poziomie, czego rezultatem jest wchłanianie składników odżywczych znajdujących się w pokarmie czy wypijanych napojach.
Jelito czcze – funkcje
Intensywne wchłanianie składników odżywczych w jelicie czczym dotyczy zwłaszcza cukrów prostych, aminokwasów, kwasów tłuszczowych, witamin rozpuszczalnych w wodzie, większości składników mineralnych (co odbywa się również w jelicie grubym) oraz wody. Jelito czcze ma największą powierzchnię wchłaniania spośród całego jelita cienkiego dzięki wysokim fałdom okrężnym i długim kosmkom.
Warto też podkreślić, że w jelicie czczym zachodzi dalsze trawienie enzymatyczne, choć na mniejszym poziomie, niż w żołądku czy dwunastnicy. Chociaż większość enzymów pochodzi z trzustki i dwunastnicy, w jelicie czczym działają enzymy rąbka szczoteczkowego (np. laktaza, maltaza, peptydazy), które rozkładają resztki białek, węglowodanów i tłuszczów do form możliwych do wchłonięcia w dalszych odcinkach jelita.
Zobacz również: Zespół nieszczelnego jelita.
Warto wspomnieć o tym, że w obrębie jelita czczego znajduje się bardzo dużo korzystnie działających bakterii, które tworzą florę bakteryjną jelit. Nie tylko wspiera ona procesy trawienne, ale przede wszystkim utrzymuje odporność organizmu na wysokim poziomie (nawet 70% całej odporności pochodzi właśnie z jelit), wzmacnia kondycję skóry, poprawia samopoczucie. Chroni również przed patogenami chorobotwórczymi znajdującymi się w pożywieniu, zapobiegając ich przemieszczaniu się do dalszych odcinków jelita cienkiego.
Polecane produkty:
|
Spirulina + Chlorella – naturalne oczyszczanie organizmu
Spirulina i Chlorella to naturalny produkt, który dostarcza witaminy, minerały, a także inne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania składniki odżywcze. Dodatkowo skutecznie wspomaga oczyszczanie organizmu, regulację metabolizmu i wzmacnianie układu … Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, repetytorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
- Dąbrowski A., Wielka interna – gastroenterologia, Wydawnictwo Medical Tribune Polska, Warszawa 2019.
