Więzadła kolana to wyspecjalizowane struktury zbudowane z gęstej tkanki łącznej włóknistej zbitej. Ich podstawowym zadaniem jest stabilizacja stawu kolanowego oraz kontrolowanie zakresu i kierunku jego ruchów. Łączą one kość udową z kością piszczelową i kością strzałkową, zapobiegając nadmiernym przemieszczeniom poszczególnych elementów stawu podczas chodzenia, biegania, skakania czy zmian kierunku ruchu. Prawidłowo funkcjonujące więzadła współpracują z mięśniami, łąkotkami i torebką stawową, zapewniając kolanom odpowiednią wytrzymałość oraz ochronę przed urazami. Uszkodzenia lub zerwania więzadeł należą do najczęstszych kontuzji narządu ruchu. Dotyczy to szczególnie osób aktywnych fizycznie i sportowców. W zależności od stopnia uszkodzenia więzadeł mogą wymagać leczenia zachowawczego, specjalistycznej rehabilitacji lub leczenia operacyjnego (w tym rekonstrukcji więzadła).
Więzadła kolana
Więzadła stawu kolanowego stanowią jeden z najważniejszych elementów aparatu stabilizującego kolano. Odpowiadają za utrzymanie prawidłowego ustawienia kości względem siebie, ograniczanie nadmiernych ruchów oraz ochronę stawu przed urazami w trakcie codziennej aktywności i wysiłku fizycznego. Poszczególne więzadła różnią się budową, przebiegiem i funkcją. Wszystkie jednak współpracują ze sobą oraz z mięśniami, łąkotkami i torebką stawową, zapewniając stabilność kolana w różnych płaszczyznach ruchu.
Zobacz również: Płaszczyzny ciała.
Do najważniejszych więzadeł tworzących aparat więzadłowy kolana zalicza się:
- więzadło rzepki (łac. ligamentum patellae);
- więzadło rzepkowo-udowe przyśrodkowe (łac. ligamentum patellofemorale mediale, skrót: MPFL);
- więzadło poboczne strzałkowe (inaczej: więzadło poboczne boczne, łac. ligamentum collaterale laterale, skrót: LCL);
- więzadło poboczne piszczelowe (inaczej: więzadło poboczne przyśrodkowe, łac. ligamentum collaterale tibiale, skrót: MCL);
- więzadło krzyżowe przednie (łac. ligamentum cruciatum anterius, skrót: ACL);
- więzadło krzyżowe tylne (łac. ligamentum cruciatum posterius, skrót: PCL);
- więzadło przednio-boczne (łac. ligamentum anterolaterale, skrót: ALL).
Wspólnie tworzą one złożony system stabilizacji, który umożliwia prawidłowe funkcjonowanie stawu kolanowego podczas chodu, biegu, skoków oraz ruchów skrętnych.
Zobacz również: Rekonstrukcja więzadeł stawu kolanowego.
Więzadło rzepki
Więzadło rzepki jest silnym pasmem tkanki łącznej stanowiącym przedłużenie ścięgna mięśnia czworogłowego uda. Rozpoczyna się na dolnym biegunie rzepki, a kończy na guzowatości piszczeli. Wraz z mięśniem czworogłowym uda i rzepką tworzy aparat wyprostny stawu kolanowego, który umożliwia wykonywanie wyprostu kolana podczas chodu, biegu, skoków czy wstawania z pozycji siedzącej.
Główną funkcją więzadła rzepki jest przenoszenie siły generowanej przez mięsień czworogłowy uda na kość piszczelową, co pozwala na efektywne prostowanie stawu kolanowego. Dodatkowo, uczestniczy ono w stabilizacji przedniej części kolana oraz utrzymaniu prawidłowej biomechaniki ruchu rzepki.
Do najczęstszych problemów związanych z więzadłem rzepki należą:
- przeciążenia;
- zapalenie więzadła rzepki (tzw. kolano skoczka);
- uszkodzenia pourazowe (występują znacznie rzadziej niż urazy więzadeł krzyżowych czy więzadeł pobocznych).
Więzadło rzepkowo-udowe przyśrodkowe
Więzadło rzepkowo-udowe przyśrodkowe jest jednym z najważniejszych stabilizatorów rzepki. Rozciąga się pomiędzy przyśrodkową częścią kości udowej a przyśrodkowym brzegiem rzepki. Tworzy strukturę ograniczającą jej nadmierne przemieszczanie się w kierunku bocznym. Szczególnie istotną rolę odgrywa w początkowej fazie zginania kolana, kiedy stabilizacja kostna rzepki w bruździe międzykłykciowej kości udowej jest jeszcze niewielka.
Zobacz również: Boczne przyparcie rzepki.
Głównym zadaniem MPFL jest przeciwdziałanie bocznemu zwichnięciu rzepki oraz utrzymywanie jej prawidłowego toru ruchu podczas zginania i prostowania kolana. Szacuje się, że więzadło to odpowiada za około 50-60% biernej stabilizacji rzepki przeciwko jej przemieszczeniu na zewnątrz.
Uszkodzenie MPFL najczęściej występuje podczas zwichnięcia rzepki i może prowadzić do nawracającej niestabilności stawu rzepkowo-udowego. W przypadku powtarzających się zwichnięć leczenie operacyjne często obejmuje rekonstrukcję więzadła MPFL. Zdarza się, że uzupełniana jest ona dodatkowymi procedurami korygującymi ustawienie kończyny lub tor ruchu rzepki.
Zobacz również: Konflikt rzepkowo-udowy.
Więzadła poboczne stawu kolanowego
Do więzadeł pobocznych stawu kolanowego zalicza się więzadło poboczne strzałkowe (LCL) zlokalizowane po bocznej stronie kolana oraz więzadło poboczne piszczelowe (MCL) znajdujące się po stronie przyśrodkowej. Ich główną funkcją jest stabilizacja kolana w płaszczyźnie czołowej poprzez ograniczanie nadmiernego szpotawienia i koślawienia stawu. Dodatkowo uczestniczą one w kontroli ruchów rotacyjnych oraz współpracują z innymi strukturami stabilizującymi kolano.
Zobacz również: Kolana szpotawe i kolana koślawe.
W porównaniu z więzadłami krzyżowymi, więzadła poboczne (szczególnie MCL) charakteryzują się lepszym ukrwieniem i większym potencjałem do gojenia. Z tego względu nawet część całkowitych uszkodzeń może być leczona zachowawczo, bez konieczności leczenia operacyjnego. Zarówno więzadło poboczne piszczelowe, jak i więzadło poboczne strzałkowe są strukturami dobrze dostępnymi w badaniu USG. Pozwala to na ocenę ich ciągłości, grubości oraz ewentualnych zmian pourazowych.
Więzadła krzyżowe stawu kolanowego
Do więzadeł krzyżowych stawu kolanowego zalicza się więzadło krzyżowe przednie (ACL) oraz więzadło krzyżowe tylne (PCL). Są to jedne z najważniejszych struktur stabilizujących kolano, położone wewnątrz stawu kolanowego. Wspólnie kontrolują wzajemne przemieszczanie się kości piszczelowej i kości udowej oraz uczestniczą w stabilizacji kolana podczas ruchów zgięcia, wyprostu i rotacji.
Więzadło krzyżowe przednie (ACL) rozpoczyna się na przyśrodkowej powierzchni kłykcia bocznego kości udowej, a następnie biegnie skośnie ku dołowi, przodowi i przyśrodkowo do pola międzykłykciowego przedniego kości piszczelowej. Jego główną funkcją jest ograniczanie nadmiernego przesuwania się kości piszczelowej do przodu względem kości udowej. Dodatkowo ACL stabilizuje kolano podczas ruchów skrętnych, nagłych zmian kierunku oraz dynamicznych aktywności sportowych.
Więzadło krzyżowe tylne (PCL) przebiega wewnątrz stawu kolanowego krzyżując się z ACL, tworząc charakterystyczny układ przypominający literę X. Rozpoczyna się na bocznej powierzchni kłykcia przyśrodkowego kości udowej i kończy na polu międzykłykciowym tylnym kości piszczelowej. Jego podstawową rolą jest zapobieganie nadmiernemu przesuwaniu się kości piszczelowej do tyłu względem kości udowej. Ponadto PCL wspomaga stabilizację kolana, szczególnie podczas zginania stawu oraz przenoszenia dużych obciążeń.
Więzadła przednio-boczne
Więzadło przednio-boczne jest strukturą zlokalizowaną po bocznej stronie stawu kolanowego. Odpowiada przede wszystkim za kontrolę stabilności rotacyjnej kolana, szczególnie podczas ruchów skrętnych wykonywanych przy częściowo zgiętym stawie. Współpracuje z więzadłem krzyżowym przednim, wspomagając ograniczanie nadmiernej rotacji wewnętrznej kości piszczelowej względem kości udowej.
ALL rozpoczyna się w okolicy kłykcia bocznego kości udowej, a następnie biegnie ku dołowi i przodowi do bocznej części kości piszczelowej. Jego przebieg jest zbliżony do więzadła pobocznego strzałkowego (LCL). Znajduje się ono jednak bardziej do przodu. Więzadło przednio-boczne stanowi element tzw. kompleksu przednio-bocznego kolana, który odgrywa istotną rolę w stabilizacji stawu podczas ruchów rotacyjnych oraz dynamicznych zmian kierunku ruchu.
Uszkodzenie więzadeł kolana
Do uszkodzenia więzadeł kolana najczęściej dochodzi w wyniku urazu, podczas którego siły działające na staw przekraczają wytrzymałość danej struktury. Przyczyną może być m.in.
- gwałtowny skręt kolana;
- nagły przeprost;
- nieprawidłowe lądowanie po skoku;
- silne uderzenie w boczną albo przyśrodkową stronę stawu.
W zależności od mechanizmu urazu może dojść do naciągnięcia, naderwania lub całkowitego zerwania więzadła.
Diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym oraz badaniach obrazowych. W praktyce często wykonuje się badanie ultrasonograficzne (USG), które pozwala szybko ocenić wiele powierzchownych struktur, takich jak więzadła poboczne. W przypadku podejrzenia uszkodzenia więzadeł krzyżowych lub współistniejących uszkodzeń innych struktur wewnątrzstawowych zazwyczaj konieczne jest wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI). Podczas badania ortopedycznego lub fizjoterapeutycznego wykorzystuje się również specjalistyczne testy funkcjonalne oceniające stabilność kolana.
Przykładem jest test szuflady przedniej, zaliczany do jednych z podstawowych badań klinicznych wykorzystywanych w diagnostyce uszkodzeń więzadła krzyżowego przedniego (ACL). Polega on na ocenie stopnia przemieszczania się kości piszczelowej względem kości udowej przy zgiętym kolanie. W prawidłowo funkcjonującym stawie ruch ten jest niewielki. Jednak w przypadku uszkodzenia lub całkowitego zerwania ACL obserwuje się zwiększoną ruchomość piszczeli ku przodowi. Dodatni wynik testu może wskazywać na niestabilność przednią stawu kolanowego i stanowić wskazanie do dalszej diagnostyki za pomocą badań obrazowych.
Na poniższym filmie, na przykładzie jednego z pacjentów Centrum Fizjoterapeuty, widać dodatni test szuflady przedniej:
Leczenie uszkodzonych więzadeł kolana uzależnione jest od rodzaju urazu, jego rozległości, wieku pacjenta oraz poziomu aktywności fizycznej. Więzadła poboczne (zwłaszcza MCL) cechują się stosunkowo dobrym potencjałem do gojenia. Dlatego wiele ich uszkodzeń można leczyć zachowawczo przy odpowiednio prowadzonej rehabilitacji. W przypadku całkowitego zerwania więzadła krzyżowego przedniego (ACL) lub więzadła krzyżowego tylnego (PCL) często rozważa się leczenie operacyjne (najczęściej jest to rekonstrukcja więzadła). Z kolei rekonstrukcja więzadła rzepkowo-udowego przyśrodkowego (MPFL) wykonywana jest najczęściej u pacjentów z nawracającymi zwichnięciami rzepki.
Dzięki właściwie dobranemu leczeniu i rehabilitacji większość pacjentów może powrócić do codziennej aktywności. W wielu przypadkach możliwe jest także ponowne podjęcie aktywności sportowej na poziomie sprzed urazu.
Polecane produkty:
|
Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę
Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej... |
|
Kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy
Wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów i ich płynność ruchu. Dodatkowo pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i powierzchni oka. Wpływa także na elastyczność i właściwe uwodnienie tkanek. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, repetytorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
- Sokołowska-Pituchowa J., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.
- Drake R., Vogl A., Mitchel A., Anatomia Gray, podręcznik dla studentów, Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2015.
- Buckup K., Buckup J., Testy kliniczne w badaniu kości, stawów i mięśni, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014.
