Praksja to zdolność do planowania, organizowania oraz wykonywania celowych, wyuczonych i skoordynowanych czynności ruchowych. Wymaga prawidłowej współpracy wielu struktur układu nerwowego odpowiedzialnych za przetwarzanie informacji, planowanie ruchu oraz jego precyzyjną realizację. Dzięki praksji człowiek potrafi wykonywać codzienne czynności. Przykładem może być zapinanie guzików, używanie sztućców czy sięganie po szklankę i podnoszenie jej bez rozlania zawartości. Zaburzenia praksji mogą znacząco utrudniać samodzielne funkcjonowanie, mimo zachowanej siły mięśniowej i prawidłowego czucia.
Praksja – co to jest?
Praksja odnosi się do zdolności planowania i wykonywania różnorodnych, wyuczonych czynności ruchowych. W fizjologii i neuropsychologii wyróżnia się kilka jej rodzajów:
- praksja oralna – wykonywanie ruchów narządami mowy (np. wysuwanie języka, oblizywanie warg, dmuchanie);
- praksja ideomotoryczna – wykonywanie prostych gestów na polecenie lub przez naśladowanie (np. machanie ręką na pożegnanie);
- praksja ideacyjna – planowanie i wykonywanie złożonych czynności z użyciem przedmiotów (np. przygotowanie kanapki);
- praksja konstrukcyjna – układanie elementów według wzoru, rysowanie figur oraz budowanie z klocków.
Wszystkie te umiejętności są nabywane w toku rozwoju człowieka. Najbardziej intensywnie rozwijają się w pierwszych miesiącach i latach życia. Wraz z wiekiem stają się one coraz bardziej precyzyjne i zautomatyzowane.
Z czego wynika umiejętność praksji?
Umiejętność praksji wymaga prawidłowej współpracy wielu struktur organizmu. Zalicza się do nich przede wszystkim:
- korę mózgu (zwłaszcza płatów czołowych i płatów ciemieniowych);
- ośrodkowy układ nerwowy;
- obwodowy układ nerwowy;
- narząd ruchu;
- układ odpowiedzialny za koordynację wzrokowo-ruchową i czucie.
Istotną rolę odgrywają również receptory odbierające bodźce z mięśni, ścięgien, stawów i skóry. Dostarczają one do mózgu informacje niezbędne do planowania i kontrolowania ruchu.
Mózg musi prawidłowo odbierać i przetwarzać informacje pochodzące z narządów zmysłów, takich jak wzrok, propriocepcja, dotyk czy narząd przedsionkowy, aby zaplanować odpowiednią sekwencję ruchów. Duże znaczenie mają także pamięć ruchowa oraz plastyczność układu nerwowego, dzięki którym możliwe jest zapamiętywanie i odtwarzanie wyuczonych czynności. Chociaż sama praksja nie zależy od siły mięśni to wykonanie zaplanowanego ruchu wymaga prawidłowej sprawności narządu ruchu oraz odpowiedniej koordynacji ruchowej.
Zobacz również: Pamięć mięśniowa.
Zaburzona praksja
Zaburzenia praksji mogą mieć charakter rozwojowy (dyspraksja) lub być następstwem uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego (apraksja). Do ich najczęstszych przyczyn należą:
- uszkodzenia mózgu (np. po udarze mózgu lub urazie);
- zaburzenia neurorozwojowe (np. rozwojowe zaburzenie koordynacji ruchowej – DCD);
- nieprawidłowe przetwarzanie bodźców sensorycznych;
- zaburzenia funkcji wykonawczych i uwagi;
- niektóre choroby neurodegeneracyjne.
Zobacz również: Zaburzenia koordynacji ruchowej.
Charakterystyczne objawy zaburzeń praksji to:
- trudności z wykonywaniem prostych czynności dnia codziennego, np. zapinaniem guzików, sznurowaniem butów, przewracaniem stron książki czy podnoszeniem kubka bez rozlania jego zawartości;
- zaburzenia motoryki małej, objawiające się m.in. nieczytelnym pismem;
- zaburzenia motoryki dużej, takie jak osłabiona koordynacja ruchowa, częste potykanie się lub trudności z utrzymaniem równowagi;
- zaburzenia mowy (jeśli dotyczą praksji oralnej).
Objawy zaburzeń praksji często są widoczne już w dzieciństwie. Dzieci mogą pracować wolniej od rówieśników, mieć trudności z pisaniem, wykonywaniem prac plastycznych, nauką geometrii, organizacją pracy oraz aktywnościami wymagającymi dobrej koordynacji ruchowej podczas zajęć wychowania fizycznego. W późniejszym okresie może pojawić się niska samoocena, frustracja związana z powtarzającymi się niepowodzeniami, unikanie aktywności ruchowej oraz trudności w relacjach z rówieśnikami. U osób dorosłych zaburzenia praksji mogą natomiast wpływać zarówno na sferę fizyczną (codzienne funkcjonowanie), jak i psychiczną.
Polecane produkty:
|
Wałek igłowy – aplikator wieloigłowy
Wałek igłowy to aplikator przeznaczony do wykonywania masażu na różne części ciała. Wysoka efektywność znalazła zastosowanie w kompleksowej terapii różnych schorzeń, a także profilaktyce ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Turaj W., Merritt Neurologia, Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2023.
- Kozubski W., Neurologia. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023.
