Reakcja hemolityczna jest ciężką reakcją poprzetoczeniową, w której układ immunologiczny biorcy rozpoznaje antygeny znajdujące się na przetoczonych krwinkach czerwonych (erytrocytach) jako obce i uruchamia proces ich niszczenia. Najczęściej rozwija się w wyniku przetoczenia niezgodnej grupy krwi. Może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak ostra niewydolność nerek, zaburzenia krzepnięcia czy wstrząs. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia wymagający natychmiastowego rozpoznania oraz wdrożenia odpowiedniego leczenia.
Reakcja hemolityczna
Szacuje się, że w Polsce roczne zużycie składników krwi wynosi 1,5-1,7 mln jednostek, w tym 1,2 mln koncentratu krwinek czerwonych oraz 0,12–0,13 mln koncentratu krwinek płytkowych. Niewątpliwie transfuzje w wielu sytuacjach ratują życie pacjentów, ale jednocześnie są terapią obarczoną ryzykiem wystąpienia reakcji niepożądanych, również zagrażających życiu. Reakcje niepożądane są związane z przetoczeniem od 0,2% do prawie 10% składników i bywają konsekwencją odpowiedzi układu immunologicznego. Wiąże się ona z różnicą genetyczną między przetaczanym składnikiem a tkankami ustroju biorcy bądź z reakcją o charakterze zapalnym, która jest najprawdopodobniej rezultatem łącznego wpływu czynników pochodzących od dawcy, składnika krwi oraz biorcy.
Mianem reakcji hemolitycznej określamy groźne powikłanie występujące w trakcie lub po przetoczeniu krwi. Polega na niszczeniu przetoczonych krwinek czerwonych, najczęściej przez układ odpornościowy biorcy. Dochodzi do niego przeważnie z powodu niezgodności w układzie grupowym krwi ABO. Wyróżniamy przy tym 2 podstawowe rodzaje reakcji hemolitycznej i są to:
- ostry odczyn hemolityczny – rozwija się jeszcze w trakcie transfuzji krwi lub najpóźniej w ciągu pierwszych 24 godzin po jej zakończeniu. Pojawiają się dreszcze, gorączka, silny ból w okolicy lędźwiowej, duszności, spadek ciśnienia oraz czerwony mocz (hemoglobinuria). W ciężkich przypadkach może nawet dojść do wstrząsu, niewydolności nerek czy zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), a są to już sytuacje zagrażające życiu;
- opóźniony odczyn hemolityczny – nie rozwija się od razu, lecz od kilku do kilkunastu dni (średnio 5–14) po przetoczeniu. Ma ścisły związek z obecnością przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom krwinek czerwonych, które po ponownym kontakcie z nimi ulegają szybkiej aktywacji. Charakteryzuje się zazwyczaj łagodniejszym przebiegiem, dając objawy takie jak żółtaczka czy spadek stężenia hemoglobiny.
Obydwa rodzaje reakcji hemolitycznej wymagają pilnej oceny lekarskiej oraz wdrożenia odpowiedniego postępowania medycznego.
Reakcja hemolityczna – przyczyny
Najczęstszą przyczyną ostrej reakcji hemolitycznej są błędy proceduralne. Może to być pomyłka w oznaczeniu grupy krwi, nieprawidłowa identyfikacja pacjenta lub przetoczenie niewłaściwej jednostki krwi. Do reakcji hemolitycznej może również dojść na skutek niezgodności w zakresie antygenów innych układów grupowych krwi, takich jak Rh, Kell czy Duffy. Do najczęstszych przyczyn reakcji hemolitycznej należą:
- niezgodność grup krwi ABO – najgroźniejsza postać reakcji hemolitycznej, np. przetoczenie krwi grupy A osobie z grupą 0;
- niezgodność w układzie Rh – np. przetoczenie krwi Rh dodatniej osobie Rh ujemnej posiadającej przeciwciała anty-D;
- obecność przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom innych układów grupowych krwi, takich jak Kell, Duffy czy Kidd;
- błędy laboratoryjne lub proceduralne związane z identyfikacją pacjenta, oznaczeniem grupy krwi albo wydaniem niewłaściwego składnika krwi.
Obecnie reakcje hemolityczne po przetoczeniu krwi występują rzadko dzięki rygorystycznym procedurom obowiązującym w transfuzjologii. Obejmują m.in. prawidłową identyfikację pacjenta, oznaczenie grupy krwi oraz wykonanie próby zgodności przed przetoczeniem.
Reakcja hemolityczna – pierwsza pomoc i leczenie
W przypadku ostrej reakcji hemolitycznej podstawą postępowania jest natychmiastowe przerwanie przetaczania krwi oraz szybkie wdrożenie leczenia szpitalnego. Obejmuje ono monitorowanie stanu pacjenta, intensywne nawadnianie, ochronę czynności nerek oraz leczenie ewentualnych powikłań. Należą do nich m.in. wstrząs, zaburzenia krzepnięcia oraz ostra niewydolność nerek. W zależności od stanu chorego lekarz może również zastosować leki przeciwgorączkowe oraz inne leki wspomagające.
Jeżeli objawy pojawią się po opuszczeniu szpitala (nawet kilka dni po przetoczeniu krwi) należy niezwłocznie zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy lub skontaktować się z lekarzem, informując o przebytym niedawno przetoczeniu. Reakcja hemolityczna jest stanem wymagającym diagnostyki i leczenia w warunkach szpitalnych. Dlatego nie istnieją skuteczne domowe sposoby jej leczenia.
Polecane produkty:
|
Spirulina + Żelazo - wsparcie dla hemoglobiny
Spirulina + Żelazo od bioalgi jest 100% naturalnym, roślinnym źródłem żelaza. Jest bardzo dobrze przyswajalne przez organizm człowieka, dzięki czemu uzupełnia niedobory żelaza, ale również innych, ważnych składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Andrys B., Korybalska K., Analiza częstości występowania niepożądanych reakcji poprzetoczeniowych i ich związku z transfuzjami u pacjentów leczonych składnikami krwi otrzymanymi z Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Poznaniu w latach 2011–2018, Journal of Transfusion Medicine 2022, tom 15, nr 3, 210–224.
- Nowicki G., Gadzała N., Ślusarska B., Piasecka H., Postępowanie w przypadku powikłań poprzetoczeniowychleczenia krwią – udział pielęgniarki, Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne 2016; 2: 52-27.
