Motoryka mała to zdolność wykonywania precyzyjnych i skoordynowanych ruchów rąk oraz palców przy jednoczesnej kontroli wzrokowej. Obejmuje czynności wymagające dokładności, m.in. chwytanie niewielkich przedmiotów, rysowanie, pisanie, zapinanie guzików czy posługiwanie się sztućcami. Prawidłowy rozwój motoryki małej odgrywa istotną rolę w codziennym funkcjonowaniu, samodzielności oraz nauce szkolnej dziecka. Umiejętność ta rozwija się stopniowo wraz z dojrzewaniem układu nerwowego i zdobywaniem nowych doświadczeń ruchowych. Ocena motoryki małej stanowi ważny element monitorowania rozwoju dziecka. Trudności w wykonywaniu precyzyjnych czynności mogą wskazywać na występowanie zaburzeń rozwojowych lub neurologicznych wymagających dalszej diagnostyki bądź terapii.
Co to jest motoryka mała?
Motoryka mała polega na kontrolowaniu niewielkich grup mięśni, głównie mięśni rąk, palców i nadgarstków, w celu wykonywania precyzyjnych ruchów. Stanowi uzupełnienie motoryki dużej, która dotyczy sprawności wykonywania ruchów angażujących duże grupy mięśni, zwłaszcza mięśnie tułowia oraz mięsnie kończyn. Obejmuje ona ruchy całego ciała, a także zdolność do utrzymywania postawy i przemieszczania się. W prawidłowym rozwoju dziecka motoryka duża zazwyczaj rozwija się wcześniej niż motoryka mała. Oznacza to, że dziecko najpierw uczy się podnosić głowę, siadać, stać, chodzić i utrzymywać równowagę. Dopiero później rozwija ono umiejętność wykonywania bardziej precyzyjnych czynności, m.in. samodzielne jedzenie łyżką, zapinanie rzepów czy kolorowanie bez wychodzenia poza wyznaczone linie.
Zobacz również: Rozwój ruchowy niemowlęcia – kamienie milowe.
Można powiedzieć, że motoryka mała to umiejętność wykonywania, kontrolowania i koordynowania precyzyjnych ruchów rąk i palców, która rozwija się na bazie ogólnej sprawności ruchowej. Sprawność rąk i palców jest powiązana z rozwojem funkcji poznawczych, komunikacyjnych oraz językowych. Wynika to m.in. z faktu, że ręce od najwcześniejszych etapów życia stanowią dla dziecka podstawowe narzędzie poznawania otaczającego świata. Dotykając przedmiotów, poznając ich fakturę, kształt czy ciężar oraz słysząc ich nazwy, dziecko stopniowo poszerza zasób słownictwa i buduje wiedzę o otoczeniu. Zabawy manipulacyjne wykonywane rękami pod kontrolą wzroku nie tylko wspomagają rozwój kompetencji językowych, ale również wpływają na rozwój poznawczy. Ręce pełnią także ważną funkcję komunikacyjną, ponieważ gesty często wspierają przekazywanie informacji, a niekiedy częściowo zastępują komunikację werbalną. Z tego względu rozwój motoryki małej jest istotnym elementem ogólnego rozwoju dziecka.
Motoryka mała – przykłady
Klasyczne przykłady motoryki małej obejmują:
- rysowanie i kolorowanie bez wychodzenia za linie;
- pisanie liter i cyfr o płynnych, powtarzalnych kształtach;
- wycinanie nożyczkami;
- lepienie z plasteliny lub modeliny;
- nawlekanie koralików na sznurek;
- układanie puzzli;
- budowanie z małych klocków;
- zapinanie i odpinanie guzików;
- wiązanie sznurowadeł;
- zapinanie zamków błyskawicznych;
- przewracanie stron książki;
- chwytanie małych przedmiotów palcami;
- korzystanie ze sztućców;
- malowanie pędzlem;
- gra na instrumentach, np. pianinie lub gitarze.
Przykłady te pokazują, że motoryka mała odgrywa ważną rolę w codziennym funkcjonowaniu człowieka. Jest niezbędna do wykonywania wielu czynności wymagających precyzyjnych i skoordynowanych ruchów rąk oraz palców.
Jak kształtować motorykę małą?
Kształtowanie motoryki małej rozpoczyna się już we wczesnym dzieciństwie, gdy dziecko zaczyna sięgać po otaczające je przedmioty, manipulować zabawkami czy przewracać strony książeczek. Stanowi to naturalny element prawidłowego rozwoju psychoruchowego. Proces ten można dodatkowo wspierać poprzez zachęcanie dziecka do wykonywania czynności wymagających precyzyjnych ruchów, np. kolorowanie, malowanie, układanie klocków, wycinanie czy różnego rodzaju zabawy zręcznościowe.
Rozwojowi motoryki małej sprzyja również kontakt z przedmiotami o różnych fakturach i właściwościach. Przykładem mogą być zabawy z wodą, piaskiem, plasteliną, modeliną, folią bąbelkową czy materiałami o zróżnicowanej powierzchni. Motorykę małą można rozwijać także w późniejszym wieku, m.in. u osób starszych, u których sprawność ta może ulec pogorszeniu na skutek naturalnych procesów starzenia lub chorób neurologicznych. W takich przypadkach warto regularnie wykonywać ćwiczenia rozwijające precyzję ruchów rąk i palców. Dobrym uzupełnieniem są również ćwiczenia równowagi, ćwiczenia koordynacyjne oraz ćwiczenia funkcji poznawczych.
Polecane produkty:
|
Poduszka sensomotoryczna
Poduszka sensomotoryczna przeznaczona została do rehabilitacji zarówno profesjonalnej, jak i domowej. Wykorzystuję się ją w treningu koordynacji ruchowej, ćwiczeniach stabilizacji i równowagi oraz wzmacniania mięśni. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Matyasik K., Motoryka duża i mała, Wychowanie w Przedszkolu, 5/2024.
- Stelmasiak I., Różańska M., Kształtowanie sprawności motorycznych dziecka w wieku przedszkolnym w aspekcie nauki pisania, Kultura i Wychowanie, 19/2021.
- Ostrowska-Hązła J., Motoryka mała i jej rola w procesie rozwoju mowy dziecka, Kultura i Wychowanie, 2/2021.
