Neurulacja to biologiczny proces powstawania cewy nerwowej u zarodka, z której później rozwija się ośrodkowy układ nerwowy, czyli mózg i rdzeń kręgowy. Stanowi niezmiernie istotny element całego rozwoju płodu, najintensywniej przebiegając w I trymestrze. W tym czasie warto szczególnie unikać czynników ryzyka wad cewy nerwowej, ponieważ jest ona najbardziej podatna na uszkodzenia i tym samym wrodzone patologie niemożliwe do wyleczenia po porodzie.
Neurulacja – na czym polega?
We wczesnym etapie rozwoju układu nerwowego wyróżnia się kolejne stadia: płytki nerwowej, rynienki nerwowej oraz cewy nerwowej. Proces fałdowania się płytki nerwowej i przekształcania jej w cewę nerwową określa się mianem neurulacji pierwotnej. Zachodzi on wzdłuż całej osi przednio-tylnej (A-P) zarodka aż do przyszłej okolicy lędźwiowej. Z kolei rozwój końcowego, ogonowego odcinka cewy nerwowej po zamknięciu tylnego otworu nerwowego nazywany jest neurulacją wtórną.
Mimo że procesy zachodzące na poziomie komórkowym podczas neurulacji zostały stosunkowo dobrze poznane to mechanizmy molekularne regulujące ten etap rozwoju zarodkowego nadal są przedmiotem intensywnych badań naukowych.
Na prawidłowy przebieg neurulacji wpływa wiele czynników biologicznych. Szczególne znaczenie przypisuje się m.in. peptydowi SHH (Sonic Hedgehog), białkom BMP, płytkopochodnemu czynnikowi wzrostu (PDGF), a także receptorom oraz białkom odpowiedzialnym za przekazywanie i przetwarzanie sygnałów komórkowych.
Neurulacja rozpoczyna się po zakończeniu gastrulacji, w stadium neuruli. W trakcie gastrulacji komórki zarodkowe zaczynają różnicować się i grupować zgodnie ze swoim przyszłym przeznaczeniem, tworząc trzy listki zarodkowe. To właśnie z ektodermy (czyli zewnętrznego listka zarodkowego) rozwija się układ nerwowy.
W uproszczeniu cały proces neurulacji obejmuje następujące etapy:
- powstanie płytki nerwowej z ektodermy;
- zagłębianie się płytki nerwowej i formowanie rynienki nerwowej;
- zrastanie się brzegów rynienki prowadzące do utworzenia cewy nerwowej.
Neurulacja najintensywniej przebiega około 3.-4. tygodnia życia zarodkowego, a więc na bardzo wczesnym etapie ciąży. Ma to miejsce często jeszcze przed jej rozpoznaniem przez kobietę. W tym okresie ekspozycja na alkohol, papierosy, niektóre leki czy inne, podobne czynniki może zwiększać ryzyko zaburzeń rozwoju cewy nerwowej. Z tego względu kobietom planującym ciążę lub znajdującym się w wieku rozrodczym zaleca się odpowiednią profilaktykę zdrowotną. Zalicza się do niej m.in. suplementację kwasem foliowym oraz unikanie substancji mogących negatywnie wpływać na rozwijający się zarodek.
Znaczenie neurulacji
Proces neurulacji stanowi jeden z najważniejszych etapów embriogenezy, ponieważ prowadzi do utworzenia cewy nerwowej będącej prekursorem mózgu oraz rdzenia kręgowego. Innymi słowy, to właśnie dzięki neurulacji możliwy jest rozwój ośrodkowego układu nerwowego człowieka. Struktury powstające w tym okresie odpowiadają w późniejszym życiu m.in. za:
- rozwój intelektualny;
- koordynację ruchową;
- zdolności motoryczne;
- świadomość;
- mowę;
- prawidłowe funkcjonowanie wielu narządów i układów organizmu.
Nieprawidłowy przebieg neurulacji może prowadzić do poważnych wad rozwojowych układu nerwowego. Do najczęściej wymienianych należą m.in. rozszczep kręgosłupa oraz bezmózgowie, zaliczane do wad cewy nerwowej.
Zobacz również: Wady rozwojowe płodu.
Wady cewy nerwowej
Poważną konsekwencją zaburzeń neurulacji są różnego rodzaju wady cewy nerwowej. Termin ten odnosi się do wrodzonych malformacji powstających na skutek nieprawidłowego zamknięcia cewy nerwowej w krytycznym okresie embriogenezy, czyli właśnie podczas neurulacji. Zmiany mogą występować na różnych odcinkach rozwijającego się układu nerwowego, zarówno w obrębie przyszłego mózgowia, jak i rdzenia kręgowego.
Do najczęściej występujących wad cewy nerwowej zalicza się m.in.:
- rozszczep kręgosłupa;
- bezmózgowie;
- przepuklinę mózgową;
- przepuklinę oponowo-rdzeniową.
Zobacz również: Przepuklina oponowo-rdzeniowa – fizjoterapia.
Wady te mogą prowadzić do ciężkich zaburzeń neurologicznych, niepełnosprawności, a w najcięższych przypadkach nawet do obumarcia płodu lub śmierci noworodka.
Do potwierdzonych czynników zwiększających ryzyko wad cewy nerwowej oraz zaburzeń neurulacji należą przede wszystkim:
- niedobór kwasu foliowego;
- predyspozycje genetyczne;
- cukrzyca matki;
- stosowanie niektórych leków w ciąży;
- spożywanie alkoholu;
- palenie papierosów;
- wysoka gorączka lub przegrzewanie organizmu we wczesnym etapie ciąży.
Polecane produkty:
|
Spirulina 100% naturalna
Spirulina platensis - alga o niebiesko-zielonej barwie. Dostarcza kompleks niezwykle ważnych składników odżywczych takich jak m.in. białko, witaminy, minerały, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wspomaga regulację metabolizmu … Zobacz więcej... |
|
Spirulina + Chlorella – naturalne oczyszczanie organizmu
Spirulina i Chlorella to naturalny produkt, który dostarcza witaminy, minerały, a także inne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania składniki odżywcze. Dodatkowo skutecznie wspomaga oczyszczanie organizmu, regulację metabolizmu i wzmacnianie układu … Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Dębska A., Podstawka M., Zaczkowski K., Ciszek B., Jaskólski D., Embriologia układu limbicznego z uwzględnieniem wybranych patologii rozwojowych, Polski Przegląd Neurologiczny, 21/2025.
- Witczak M., Ferenc T., Wilczyński J., Patogeneza i genetyka wad cewy nerwowej, Ginekol Pol. 2007, 78, 981-985.
