Zwoje nerwowe to wyspecjalizowane skupiska ciał komórek nerwowych, które znajdują się poza ośrodkowym układem nerwowym, czyli poza mózgowiem i rdzeniem kręgowym. Stanowią one istotny element obwodowego układu nerwowego i pełnią kluczową rolę w przekazywaniu oraz modulowaniu impulsów nerwowych pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym a strukturami obwodowymi organizmu. W ujęciu funkcjonalnym można je traktować jako lokalne ośrodki integrujące informacje czuciowe, ruchowe oraz autonomiczne. Ma to bezpośrednie znaczenie dla prawidłowej kontroli ruchu, napięcia mięśniowego oraz regulacji pracy narządów wewnętrznych. Z punktu widzenia fizjoterapii i praktyki klinicznej zrozumienie budowy oraz funkcji zwojów nerwowych jest niezbędne w diagnostyce i terapii wielu dolegliwości bólowych, zaburzeń neurologicznych oraz dysfunkcji autonomicznego układu nerwowego.
Zwoje nerwowe
Zwoje nerwowe pod względem anatomicznym mają raczej dość prostą, ale charakterystyczną budowę. Przede wszystkim zawierają ciała neuronów, a nie tylko ich wypustki. Ciała komórek nerwowych (neurony) to podstawowy, jednocześnie najważniejszy element każdego zwoju nerwowego. W zwojach czuciowych zazwyczaj są to neurony rzekomojednobiegunowe, natomiast w zwojach autonomicznych neurony wielobiegunowe. Do budowy zwojów nerwowych zaliczyć jednak można nie tylko neurony, ale również:
- komórki glejowe (inaczej znane jako komórki satelitarne) – ściśle otaczają ciała neuronów, dzięki czemu pełnią głównie rolę ochronną, odżywczą i izolującą;
- włókna nerwowe – czyli aksony neuronów wchodzących i wychodzących ze zwoju nerwowego, które mogą być mielinowe lub bezmielinowe (zależnie, czy otacza je typowa osłonka mielinowa wpływająca na szybkość przekaźnictwa nerwowego);
- torebka łącznotkankowa – jak wskazuje nazwa, składająca się głównie z tkanki łącznej. Jej podstawową rolą jest ochrona zwoju i oddzielanie go od otoczenia. Jest to możliwe po części również dlatego, że zawiera naczynia krwionośne, które go odżywiają.
Jeśli chodzi o samą budowę zwojów nerwowych, należy też wyszczególnić fakt, że w zwojach czuciowych neurony układają się raczej regularnie, a w zwojach autonomicznych bardziej nieregularnie. Pozwala to w obrazie mikroskopowym odróżniać je od siebie i w pewnym stopniu wpływa to na funkcję poszczególnych zwojów.
Gdzie występują zwoje nerwowe?
Układ nerwowy każdego człowieka dzieli się na obwodowy układ nerwowy i ośrodkowy układ nerwowy. Na ośrodkowy układ nerwowy składa się mózgowie połączone z rdzeniem kręgowym, natomiast obwodowym układem nerwowym nazywamy wszystkie elementy nerwowe odchodzące od wspomnianych struktur. Są to więc nerwy czaszkowe, nerwy obwodowe, zakończenia nerwowe w ścięgnach, mięśniach, skórze, więzadłach i innych tkankach. Zwoje nerwowe lokalizują się wyłącznie poza ośrodkowym układem nerwowym, a więc należą do układu obwodowego.
Wyróżniamy zwoje nerwowe czuciowe, które umiejscawiają się głównie przy tylnych korzeniach nerwów rdzeniowych (tzw. zwoje rdzeniowe), a także przy nerwach czaszkowych (np. przy nerwie trójdzielnym), jak również zwoje nerwowe autonomiczne, które znaleźć można: wzdłuż kręgosłupa (zwoje pnia współczulnego), przed kręgosłupem (np. w jamie brzusznej), w ścianach lub w pobliżu narządów wewnętrznych. Podobne skupiska, jednak zlokalizowane w ośrodkowym układzie nerwowym, nazywamy jądrami nerwowymi.
Zwoje nerwowe – funkcje w ciele człowieka
Zwoje nerwowe pełnią w organizmie człowieka bardzo ważne funkcje. Można wyszczególnić je następująco:
- odbiór i przesyłanie informacji czuciowych do struktur ośrodkowego układu nerwowego, w tym takie jak bodźce temperaturowe, bólowe, dotykowe;
- regulacja czynności ważnych narządów wewnętrznych (za co odpowiadają zwoje autonomiczne) – nadzorują między innymi czynność mięśnia sercowego, jelit, naczyń krwionośnych i gruczołów wewnętrznych, których działanie jest niezależne od woli człowieka;
- uczestnictwo w odruchach bezwarunkowych, jako że pośredniczą w przewodzeniu impulsów w łukach odruchowych;
- integracja i modulacja impulsów nerwowych – zależnie od potrzeby organizmu i sytuacji, wzmacniają lub hamują sygnały, dostosowując tym samym reakcję organizmu do warunków.
Dodatkowo to właśnie zwoje nerwowe pomagają zachować równowagę wewnętrzną organizmu (homeostazę), jak również umożliwiają szybką adaptację do zmian środowiska.
Polecane produkty:
|
Omega 3
Olej Omega 3 to czysty, 100% naturalny produkt pozyskiwany z rośliny o nazwie Pachnotka zwyczajna (Perilla frutescens). Tłoczony jest na zimno co sprawia, że zachowuje wszystkie, cenne składniki. Stanowi m.in. wsparcie dla mózgu ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, tom IV, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
- Konturek S., Fizjologia człowieka. Tom 4. Neurofizjologia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2006.
- Domitrz I., Cegielska J., Stolarski J., Neurologia. Podręcznik dla studentów fizjoterapii. Tom 1, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023.
