Moczenie nocne u dzieci może być zarówno zjawiskiem fizjologicznym (w przypadku dzieci bardzo małych, które nie potrafią jeszcze kontrolować swojego układu moczowego i potrzeb), jak i patologicznym, wymagającym interwencji lekarskiej lub fizjoterapeutycznej. Z całą pewnością jest to dość uciążliwe i zwiększa ryzyko ewentualnych infekcji dróg moczowych.
Moczenie nocne u dzieci – przyczyny
Do patologicznych przyczyn nocnego moczenia w przypadku dzieci zaliczamy przede wszystkim:
- silny stres w życiu codziennym, na przykład związany z przeprowadzką, przeżyciem traumatycznych dla wieku dziecięcego wydarzeń, pierwszą nocą w nowym pokoju bez obecności rodziców czy rodzeństwa;
- problemy emocjonalne, które może odczuwać każde dziecko bez względu na wiek. Mogą to być na przykład problemy z rówieśnikami i w szkole, lęki, fobie, koszmary nocne;
- zaburzenia hormonalne, na przykład niedobór wazopresyny;
- kamicę moczową;
- wady anatomiczne, na przykład w obrębie pęcherza moczowego i moczowodów;
- padaczkę;
- alergie pokarmowe;
- zaparcia o charakterze przewlekłym;
- infekcje dróg moczowych.
Nie zawsze jednak przyczyny rzeczywiście są patologiczne. Moczenie nocne u dzieci równie dobrze może wynikać z niedojrzałości układu moczowego, co jest powszechne zwłaszcza w przypadku małych dzieci. Uważa się, że moczenie nocne w przypadku dzieci może być normą do około 5 roku życia. Później powinno uczyć się ono kontrolować swoje potrzeby fizjologiczne również porą nocną.
Możliwe przyczyny moczenia nocnego pierwotnego u dzieci to:
- nadmierna podasz płynów w godzinach wieczornych;
- nieprawidłowy dobowy rytm wydzielania hormonu antydiuretycznego;
- zbyt mała pojemność czynnościowa pęcherza moczowego;
- niestabilność mięśnia wypieracza pęcherza występująca jedynie podczas snu;
- zaburzenia snu, problemy z wybudzaniem się;
- opóźnienie wdrażania nawyków higienizacyjnych.
Rodzinne występowanie nocnego nietrzymania moczu wyraźnie natomiast świadczy o dużej roli czynników genetycznych. Stwierdzono, że występuje u 77% potomstwa obojga rodziców dotkniętych w dzieciństwie nocnym moczeniem i tylko u 15% potomstwa rodziców bez takiego wywiadu.
Moczenie nocne u dzieci – objawy
Zgodnie z definicjami niektórych specjalistów izolowane moczenie nocne u dzieci nie jest chorobą, lecz dolegliwością ustępującą wraz z wiekiem. Moczenie nocne określane jako wieloobjawowe, powikłane lub wtórne rozpoznaje się wówczas, gdy towarzyszą mu inne objawy ze strony układu moczowego bądź innych narządów. Nocne moczenie u dziecka o charakterze pierwotnym stwierdza się przy występowaniu następujących dolegliwości:
- moczenie się od urodzenia (bez przerwy wynoszącej 6 miesięcy);
- moczenie się częściej niż 3 razy w tygodniu;
- niepopuszczanie moczu w ciągu dnia;
- brak gwałtownie pojawiającej się potrzeby oddania moczu (tzw. naglące parcie);
- brak zgłaszania dolegliwości podczas oddawania moczu;
- obfite moczenie łóżka, przeważnie w pierwszej połowie nocy, często nawet kilkakrotnie w ciągu jednej nocy.
Z kolei nietrzymanie moczu nocne o charakterze wtórnym diagnozowane jest gdy występują:
- moczenia dzienne;
- częstomocz;
- naglące parcie;
- trudności z rozpoczęciem mikcji;
- używanie tłoczni brzusznej przy oddawaniu moczu;
- wyciekanie moczu z cewki kroplami;
- zakażenie (nawracające) układu moczowego;
- krwinkomocz lub krwiomocz;
- wielomocz;
- nadmierne pragnienie;
- zaparcia, popuszczanie stolca;
- chrapanie podczas snu;
- drgawki lub inne niepokojące objawy neurologiczne.
Jednocześnie takie moczenie nocne z reguły pojawia się już po okresie prawidłowego kontrolowania oddawania moczu.
Moczenie nocne u dziecka – leczenie
Leczenie niefarmakologiczne jest pierwszym podejmowanym działaniem u każdego dziecka. Obejmuje ono przede wszystkim postępowanie behawioralne oraz motywacyjne. W postępowaniu behawioralnym największe znaczenie mają:
- unikanie wypijania napojów gazowanych oraz spożywania jarzyn i owoców po kolacji, w godzinach wieczornych;
- unikanie wypijania mleka w godzinach wieczornych (może nasilać moczenie) u dzieci ze skłonnością do alergii;
- ograniczenie podaży płynów przed snem u dzieci przyjmujących ich nadmierne ilości (szczególnie w godzinach popołudniowych i wieczornych);
- dopilnowanie, aby dziecko oddało mocz bezpośrednio przed udaniem się na spoczynek.
Natomiast postępowanie motywacyjne to między innymi:
- prowadzenie karty (kalendarza, zeszytu) obserwacji, w którym notuje się noce „suche” (należy za nie udzielać pochwały);
- brak karania dziecka za zmoczenie łóżka.
Ćwiczenia są również ważne i obejmują działania dążące do zwiększenia pojemności pęcherza moczowego, np. za pomocą zwiększonego dostarczania napojów w ciągu dnia w celu zwiększenia wydzielania moczu z jednoczesnymi próbami wydłużania przerw między mikcjami.
Przeciwwskazane są jednak wszelkie „ćwiczenia zwieraczy”, czyli przerywanie strumienia moczu w czasie mikcji. Tutaj pomocna może się okazać fizjoterapia uroginekologiczna prowadzona przez specjalistę zajmującego się dziećmi.
Zobacz również: Fizjoterapeuta uroginekologiczny.
Dopiero w dalszej kolejności można rozważyć zastosowanie leczenia farmakologicznego. Rozpoczyna się je od zastosowania desmopresyny. Takie leczenie powinno być zawsze prowadzone przez doświadczonego lekarza urologa dziecięcego.
Bibliografia
- Gadomska-Prokop K., Moczenie nocne u dzieci, Przegląd Urologiczny, 1/2007.
- Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2006.
