eFizjoterapia

Lizosom to organella komórkowa zawierająca enzymy odpowiedzialne za rozkład wieku substancji. Szacuje się, że jedna taka struktura może zawierać około 50 różnych enzymów hydrolitycznych. Pełnią w komórce ważne funkcje, gdyż odpowiadają za trawienie wewnątrzkomórkowe. Przyczyniają się zarówno do degradacji materiału pobranego przez komórkę z zewnątrz, jak i do rozkładu jej własnych (zbędnych lub uszkodzonych) struktur.

 

Jak zbudowany jest lizosom?

Lizosomy przybierają zazwyczaj postać kulistych ciał o średnicy 0,1–5 µm, otoczonych pojedynczą błoną lipoproteinową. Można zatem powiedzieć, że są pęcherzykami, a w porównaniu do innych organelli wewnątrzkomórkowych przyjmują duże rozmiary (często nieregularne).

Zawierają w sobie liczne enzymy hydrolityczne trawiące białka, kwasy nukleinowe i węglowodany. Ich wnętrze, w stosunku do otaczającej cytoplazmy, ma odczyn kwaśny. Może zawierać również fragmenty strawionych struktur komórkowych lub bakterii podlegających endocytozie.

Enzymy zawarte w lizosomach

Jak wspomniano, enzymów lizosomalnych jest wiele. Jednakże do najważniejszych i najbardziej poznanych zalicza się następujące:

Sklep Spirulina
  • rybonukleaza;
  • fosfataza;
  • deoksyrybonukleaza;
  • glikozydazy;
  • kolagenazy;
  • katepsyny.

Wrodzony niedobór enzymów lizosomalnych powoduje rozpieranie lizosomów przez materiał, który w warunkach prawidłowych jest przez nie trawiony. Ostatecznie prowadzi to do rozwoju jednej z lizosomalnych chorób spichrzeniowych. Przykładowo, niedobór enzymy alfa-galaktozydazy powoduje chorobę Fabry’ego, zaś niedobór beta-galaktozydazy powoduje chorobę Gauchera. Choroby te są niezwykle rzadkie, jednak wykazują poważny przebieg i mogą doprowadzić nawet do śmierci.

Funkcje lizosomów

W obrębie lizosomów zachodzi trawienie zarówno fragmentów własnej komórki, jak i fragmentów obcych komórek i obcych cząsteczek, które uległy wchłonięciu do wnętrza na drodze fagocytozy lub pinocytozy. Strawiony materiał przemieszcza się do cytozolu, natomiast niestrawione resztki zostają usuwane z komórki w procesie egzocytozy lub pozostają w niej jako ciała resztkowe. Wyspecjalizowaną i nietypową formę lizosomów stanowią akrosomy zlokalizowane w plemnikach.

Niedostateczna prężność cząsteczek tlenu w komórce, czyli niedotlenienie, powoduje przechodzenie enzymów przez błonę lizosomalną do cytoplazmy i w efekcie – samostrawienie komórki.

Czym są akrosomy?

Akrosom to organellum lizosomopodobne pokrywające główkę plemnika na kształt czapeczki. Akrosom jest bogaty w enzymy zaangażowane w penetrację komórki jajowej przez plemniki oraz w inne procesy uczestniczące w zapłodnieniu. Innymi słowy, jest to pęcherzyk wydzielniczy zlokalizowany w szczytowej części główki plemnika, przylegający do otoczki jądrowej. Akrosomy powstają w procesie spermatogenezy z aparatu Golgiego. Zmiany w obrębie główki plemnika poprzedzające zapłodnienie, pozwalające na wydzielenie enzymów z akrosomu, są zwane reakcją akrosomalną.

Polecane produkty:

Bibliografia

  1. Traczyk W., Fizjologia człowieka w zarysie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
  2. Ganong W., Fizjologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017.
Rehabilitacja Wrocław