Promocja CyberMonday kwas hialuronowy bioalgi 1+1 Gratis

Kortyzol (wraz z kortykosteronem) stanowi zasadniczy hormon glikokortykosteroidowy syntezowany przez korę nadnerczy. Znany jest również jako hormon stresu, ponieważ jest wydzielany w dużych ilościach właśnie podczas sytuacji stresowych.

 

Synteza

Kortyzol syntezowany jest przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy i podlega dobowej sekrecji uzależnionej od ACTH (hormon adrenokortykotropowy). Jest ona maksymalna w godzinach porannych (około 8:00), a minimalna późnym wieczorem.

Wydzielanie

Kortyzol po wydzieleniu do krwi wiąże się z białkami osocza należącymi do frakcji alpha-globulin. Takim białkiem jest transkortyna, zwana także globuliną wiążącą kortyzol. Należy wiedzieć, że tylko niewielki procent tego hormonu krąży we krwi w postaci wolnej i niezwiązanej z białkiem.

Występuje stała równowaga we krwi między hormonami związanymi z białkiem (nieczynnymi), a hormonami wolnymi (aktywnymi). W efekcie hormony niezwiązane z białkami osocza są fizjologicznie aktywne.

Zawartość wolnego kortyzolu we krwi jest regulowana dzięki:

  • wydzielaniu ACTH przez część gruczołową przysadki;
  • wazopresynie uwalnianej do sieci pierwotnej przysadkowych naczyń wrotnych i działającej za pośrednictwem określonego receptora na komórki kortykotropowe części gruczołowej przysadki;
  • wytwarzaniu transkortyny przez wątrobę.

Usuwanie kortyzolu

Glikokortykosteroidy są metabolizowane w wątrobie i wydalane z moczem w przewadze jako metabolity związane z resztą kwasu glukuronowego lub resztą kwasu siarkowego.

Funkcje

Kortyzol oddziałuje na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów w tkankach całego organizmu. W wątrobie przyspiesza syntezę glikogenu, jednocześnie aktywując glukozo-6-fosfatazę, dzięki czemu zawartość glukozy we krwi się zwiększa. Dodatkowo hormon ten utrzymuje prawidłową pobudliwość mięśni poprzecznie prążkowanych szkieletowych, mięśni gładkich i mięśnia sercowego. Ponadto zwiększa wydzielanie soku żołądkowego i przesączanie kłębuszkowe w nerkach, współdziałając w wydalaniu wody z organizmu.

Sklep Spirulina

Na końcu należy wspomnieć, że kortyzol zmniejsza liczbę krążących we krwi obwodowej granulocytów kwasochłonnych, dzięki zatrzymywaniu ich w narządach wewnętrznych (płuca, śledziona) oraz limfocytów w wyniku hamowania ich podziałów. Węzły chłonne wraz z grasicą pod wpływem kortyzolu zmniejszają swoje rozmiary, ponieważ część komórek ginie w tkankach limfoidalnych.

Pozostałe funkcje kortyzolu:

  • nasilenie lipolizy i tym samym wzrost stężenia kwasów tłuszczowych oraz glicerolu we krwi;
  • hamowanie syntezy kolagenu, może również przyczynić się do resorpcji tkanki kostnej;
  • zwiększenie pojemności wyrzutowej serca i wzrost napięcia ścian naczyń obwodowych;
  • zwiększanie koncentracji;
  • wywoływanie euforii;
  • hamowanie wydzielania gonadotropin prowadzące do obniżenia stężenia hormonów płciowych.

Nadmiar kortyzolu w organizmie

Przewlekły nadmiar kortyzolu (hiperkortyzolemia) powoduje zmiany w funkcjonowaniu narządów i układów, a także zmiany w sferze psychicznej. Po pierwsze, objawia się zaburzeniami snu, a nawet atrofią hipokampa czy depresją. Prowadzi to do osłabienia funkcji poznawczych, zapamiętywania i uczenia się oraz pogarsza nastrój. Po drugie, nadmiar kortyzolu upośledza funkcjonowanie układu immunologicznego. W efekcie zwiększa się narażenie na rozwój wielu chorób.

Dodatkowo zwiększa się apetyt, co skutkuje gromadzeniem się tkanki tłuszczowej, przyrostem masy ciała i rozwojem nadwagi, a następnie otyłości. Wykazano, że długotrwały nadmiar kortyzolu skutkuje nadciśnieniem tętniczym aż w 74-90% przypadków.

Oznaczanie kortyzolu

Badania laboratoryjne polegające na oznaczaniu kortyzolu we krwi lub w moczu są niezwykle pomocne w różnicowaniu zespołu Cushinga i otyłości prostej. Tylko w pierwszym przypadku zauważa się bowiem wzrost jego stężenia. Dodatkowo dzięki temu można zdiagnozować guzy nadnerczy.

Kortyzol – badanie i norma

Materiał do badania powinno pobrać się rano niedługo po przebudzeniu się, najlepiej na czczo. Pacjent nie powinien znajdować się w sytuacji stresowej, co mogłoby wpłynąć na wynik testu. Zakres prawidłowy w godzinach porannych waha się w granicach 7-25 ug/dL, natomiast wieczorem wynosi 2-9 ug/dL.

Zobacz również: Sposoby na stres.

Bibliografia

  1. Traczyk W., Fizjologia człowieka w zarysie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
  2. Musiała N., Hołyńska-Iwan I., Olszewska-Słonina D., Kortyzol – nadzór nad ustrojem w fizjologii i stresie, Journal if Laboratory Diagnostics, 1/2018.
  3. Ziaja J., Cholewa K., Mazurek U., Cierpka L., Molekularne podstawy syntezy aldosteronu i kortyzolu w prawidłowych nadnerczach i w gruczolakach kory nadnerczy, Endokrynologia Polska, 4/2008.
Polecane produkty:
Rehabilitacja Wrocław