Szwy czaszkowe

Szwy czaszkowe (łac. suturae cranii) to włókniste połączenia pomiędzy poszczególnymi kośćmi czaszki, zbudowane głównie z tkanki łącznej włóknistej. Pełnią niezwykle ważną funkcję w rozwoju człowieka, ponieważ umożliwiają stopniowy wzrost czaszki wraz z rozwojem mózgowia w okresie niemowlęcym i dziecięcym. Dzięki swojej elastyczności szwy czaszkowe pozwalają również na częściowe dopasowanie kształtu głowy dziecka podczas porodu siłami natury, ułatwiając przejście przez kanał rodny. Wraz z wiekiem dochodzi do ich stopniowego kostnienia i zrastania się kości czaszki, co stanowi naturalny etap dojrzewania układu kostnego. Nieprawidłowości dotyczące szwów czaszkowych mogą wpływać na rozwój czaszki oraz funkcjonowanie organizmu. Z tego względu ich budowa i rozwój mają duże znaczenie w anatomii, pediatrii, neurologii oraz fizjoterapii.

Budowa czaszki obejmuje wiele połączeń kostnych. Wyróżnia się następujące szwy czaszkowe:

• szew strzałkowy (łac. sutura sagittalis) – przebiega w linii pośrodkowej na szczycie czaszki;
• szew wieńcowy (łac. sutura coronalis) – rozdziela kość czołową od kości ciemieniowych;
• szew węgłowy (łac. sutura lambdoidea) – znajduje się z tyłu czaszki, oddzielając kości ciemieniowe od potylicznej;
• szew łuskowy (łac. sutura squamosa) – boczny szew łączący kość skroniową z ciemieniową.

Na bocznej ścianie czaszki znajdują się również mniejsze, ale równie ważne klinicznie połączenia oraz struktury kostne:

• szew klinowo-czołowy (łac. sutura sphenofrontalis);
• szew klinowo-łuskowy (łac. sutura sphenosquamosa);
• szew potyliczno-sutkowy (łac. sutura occipitomastoidea);
• kość klinowa (łac. os sphenoidale) – stanowiąca kluczowy punkt dla wielu struktur czaszki.

Szwy czaszkowe u noworodka

Szwy czaszkowe u noworodka są elastycznymi połączeniami pomiędzy kośćmi czaszki. Nie są jeszcze całkowicie zrośnięte, dzięki czemu czaszka może częściowo dopasowywać swój kształt podczas porodu do kanału rodnego kobiety, a także rosnąć wraz z intensywnie rozwijającym się mózgowiem. Szwy czaszkowe zbudowane są z tkanki łącznej włóknistej, która ściśle łączy sąsiadujące ze sobą kości czaszki. Wyróżnia się następujące szwy czaszkowe:

• szew strzałkowy (łac. sutura sagittalis);
• szew wieńcowy (łac. sutura coronalis);
• szew węgłowy (łac. sutura lambdoidea);
• szew łuskowy (łac. sutura squamosa).

U noworodków występują również ciemiączka, czyli niezarośnięte przestrzenie pomiędzy kośćmi czaszki. Najważniejsze z nich to:

• ciemiączko przednie – największe, zlokalizowane pomiędzy kością czołową a kośćmi ciemieniowymi. Zwykle zarasta między 9. a 18. miesiącem życia;
• ciemiączko tylne – mniejsze, które najczęściej zarasta do 2.–3. miesiąca życia.

Ciemiączka fizjologicznie występują wyłącznie u niemowląt i nie są obecne u dorosłego człowieka. Zarówno szwy czaszkowe, jak i ciemiączka odgrywają bardzo ważną rolę w prawidłowym rozwoju czaszki oraz rozwijającego się układu nerwowego dziecka.

Kraniostenoza – co to jest?

Kraniostenoza (kraniosynostoza) to przedwczesne zarośnięcie jednego lub kilku szwów czaszkowych. Jest wrodzonym zaburzeniem rozwojowym zaliczanym do grupy tzw. deformacji czaszkowo-twarzowych. W wyniku zbyt wczesnego zamknięcia szwów dochodzi do zaburzenia prawidłowego wzrostu czaszki. Może to prowadzić do deformacji jej kształtu oraz zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego związanego z ograniczeniem przestrzeni dla rozwijającego się mózgowia. Kraniostenoza może występować jako wada izolowana lub stanowić element bardziej złożonych zespołów genetycznych.

Leczenie kraniostenozy najczęściej ma charakter operacyjny i zależy od rodzaju oraz stopnia nasilenia deformacji. W przypadku bardziej złożonych postaci leczenie obejmuje wieloetapowe zabiegi rekonstrukcyjne wykonywane na różnych etapach rozwoju dziecka. W pierwszych latach życia przeprowadza się zwykle operacje mające na celu odtworzenie prawidłowego kształtu czaszki i oczodołów. Z kolei w późniejszym wieku mogą być konieczne dodatkowe zabiegi dotyczące kości twarzoczaszki, szczęki lub nosa.

Zobacz również: Połączenia kości.

Badanie szwów czaszkowych

Badanie szwów czaszkowych i ciemiączek wykonywane jest przede wszystkim u niemowląt oraz małych dzieci w ramach rutynowej wizyty u pediatry. Lekarz ocenia m.in.:

• przebieg i napięcie szwów czaszkowych;
• obecność lub brak przedwczesnego zrastania się kości;
• symetrię kształtu głowy;
• tempo wzrostu obwodu głowy dziecka.

W razie potrzeby diagnostyka może zostać poszerzona o badania obrazowe. Najczęściej jest to USG główki tzw. ultrasonografia przezciemiączkowa, a w wybranych przypadkach także tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.

Ocena szwów czaszkowych i ciemiączek pozwala wykryć nie tylko kraniostenozę, czyli przedwczesne zarośnięcie szwów czaszkowych, ale również inne nieprawidłowości mogące wpływać na rozwój ośrodkowego układu nerwowego. Należą do nich m.in.

• wodogłowie;
• odwodnienie objawiające się zapadniętym ciemiączkiem;
• wzrost ciśnienia śródczaszkowego powodujący uwypuklenie ciemiączka.

Wszystkie te stany wymagają specjalistycznego leczenia. Nie należy ich bagatelizować, ponieważ konsekwencje dla ośrodkowego układu nerwowego mogą być poważne i trwałe. Wczesne rozpoznanie tego rodzaju zaburzeń ma bardzo duże znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka i umożliwia szybkie wdrożenie odpowiednio dobranej terapii.

Szwy czaszkowe – dieta i suplementacja

W okresie intensywnego wzrostu i rozwoju organizmu bardzo duże znaczenie ma również odpowiednio zbilansowana dieta dostarczająca składniki odżywcze wspierające funkcjonowanie układu nerwowego i rozwój dziecka. Uzupełnieniem codziennej diety mogą być także naturalne produkty zawierające ważne dla organizmu witaminy, minerały oraz białko, np. spirulina i chlorella.

Spirulina + Chlorella – naturalne oczyszczanie organizmu Spirulina i Chlorella to naturalny produkt, który dostarcza witaminy, minerały, a także inne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania składniki odżywcze. Dodatkowo skutecznie wspomaga oczyszczanie organizmu, regulację metabolizmu i wzmacnianie układu … Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Laskowska-Ziętek A., Misiuk-Hojło M., Przedwczesne zarośnięcie szwów czaszkowych – aspekty okulistyczne i stomatologiczne, Dent. Med. Probl. 2007, 44, 2, 242–246.
2. Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, repetytorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.