Testy poznawcze to praktyczne, ogólnodostępne i bardzo proste narzędzia do wstępnej diagnostyki wielu problemów związanych z układem nerwowym. Analizują pamięć, uwagę, koncentrację, jakość myślenia oraz zdolności rozwiązywania problemów. Takie testy są nierzadko początkiem do dalszej, bardziej szczegółowej diagnostyki. Mogą służyć do rozpoznawania m.in. choroby Alzheimera czy demencji starczej.
Testy poznawcze
W praktyce klinicznej oraz fizjoterapii testy poznawcze stanowią bardzo wartościowe narzędzie do wstępnej oceny funkcji wyższych ośrodkowego układu nerwowego. Pozwalają w uporządkowany i powtarzalny sposób ocenić takie obszary jak pamięć, uwaga, funkcje wykonawcze, zdolności językowe czy orientacja w czasie i przestrzeni. Ich zastosowanie jest szczególnie istotne w pracy z pacjentami neurologicznymi, geriatrycznymi oraz po urazach głowy.
Do najczęściej wykorzystywanych narzędzi przesiewowych należą m.in.:
- test MMSE (Mini-Mental State Examination);
- test MoCA (Montreal Cognitive Assessment);
- test Stroopa.
Każdy z nich ocenia nieco inne aspekty funkcjonowania poznawczego i znajduje zastosowanie w odmiennych sytuacjach klinicznych. Wykorzystuje się je zarówno do wczesnego wykrywania łagodnych zaburzeń poznawczych, jak i do diagnostyki otępień, aż po ocenę funkcji wykonawczych i kontroli poznawczej. Z tego względu warto znać charakterystykę, przebieg oraz interpretację wyników poszczególnych testów.
Zobacz również: Testy funkcjonalne w fizjoterapii.
Test MMSE
Współcześnie skalą powszechnie używaną do przesiewowej i szybkiej oceny funkcji poznawczych jest Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego (ang. Mini-Mental State Examination, MMSE).
Test MMSE polega na uzupełnieniu papierowego kwestionariusza zawierającego 30 pytań umożliwiających ilościową ocenę rozmaitych aspektów funkcjonowania poznawczego. Ocenie poddaje się między innymi: orientację w czasie, orientację w miejscu, zapamiętywanie, uwagę i liczenie, przypominanie, nazywanie, powtarzanie, rozumienie, czytanie, pisanie oraz rysowanie. Za każdą prawidłową odpowiedź pacjent otrzymuje 1 punkt, w związku z czym łącznie może uzyskać punktów 30. Wynik poniżej 24 punktów wskazuje na proces otępienny, co trzeba potwierdzić i/lub wykluczyć w innych badaniach. Nieadekwatnie wysokie lub niskie wyniki mogą się zdarzyć u osób z różnymi poziomami tzw. rezerwy poznawczej.
Warto podkreślić, że skala MMSE nie jest wystarczająco czuła w ocenie dyskretnych zaburzeń funkcji poznawczych oraz w diagnozie chorób przebiegających z osłabieniem sprawności poznawczych, innych niż otępienie w chorobie Alzheimera.
Test MoCA
Montrealska skala oceny funkcji poznawczych (ang. Montreal Assessment Cognitive, MoCA) została zaprojektowana jako narzędzie pozbawione ograniczeń MMSE. Właściwości psychometryczne skali testowano w odniesieniu do licznych chorób, dla których typowe jest obniżenie sprawności poznawczych. Dotyczyło to łagodnych zaburzeń funkcji poznawczych, choroby Parkinsona, choroby Alzheimera, guzów mózgu oraz chorób układu krążenia. MoCA pozwala na ocenę większej liczby funkcji poznawczych (głównie procesów uwagi, pamięci operacyjnej i funkcji wykonawczych) w porównaniu ze skalą MMSE, która koncentruje się jednak zwłaszcza na ocenie zdolności językowych oraz procesów pamięci deklaratywnej.
Test MoCA trwa 10-15 minut i składa się z kilku różnych zadań sprawdzających różnorodne funkcje mózgu. Bada się zwłaszcza: pamięć (zapamiętywanie i odtwarzanie kilku słów po upływie czasu), uwagę i koncentrację (powtarzanie ciągu cyfr, zadania matematyczne), funkcje wykonawcze (łączenie punktów w odpowiedniej kolejności, rysowanie), język (powtarzanie zdań, nazywanie przedmiotów), myślenie abstrakcyjne (znajdowanie podobieństw) oraz orientację w czasie i przestrzeni. Także w tym teście pacjent może uzyskać 30 punktów, przy czym normą jest wynik powyżej 26 punktów.
Test Stroopa
Test Stroopa jest metodą obecnie powszechnie stosowaną w psychiatrii i neurologii, służącą do oceny sprawności funkcji wykonawczych związanych z umiejętnością hamowania nawykowej reakcji oraz zdolnością przestawienia się na nowe, wcześniej niestosowane kryterium reakcji. Jego poprawne wykonanie wymaga od pacjenta znacznej plastyczności procesów poznawczych, aktywizacji procesów uwagi(głównie jej funkcji selektywne), jak również efektywnej kontroli procesów poznawczych.
Wersja źródłowa testu stworzona przez Stroopa składa się z 3 części. Pierwsza zawiera 10 wersów po 5 słów będących desygnatem kolorów (niebieski, zielony, żółty, czerwony, brązowy, różowy, czarny) zapisanych czarną czcionką na białej karcie. Pacjent musi przeczytać napisane czarną czcionką nazwy kolorów. Druga karta różni się tym, że te same słowa zapisane są kolorową czcionką, przy czym kolor czcionki, którą zapisane są słowa, nie jest zgodny z ich znaczeniem. Pacjent musi przeczytać nazwy kolorów, ignorując kolor czcionki, jakim są napisane. W trzeciej części testu zamiast słów przedstawiono rzędy kolorowych kwadratów. Zadaniem pacjenta jest nazwanie koloru kwadratów.
Polecane produkty:
|
Omega 3
Olej Omega 3 to czysty, 100% naturalny produkt pozyskiwany z rośliny o nazwie Pachnotka zwyczajna (Perilla frutescens). Tłoczony jest na zimno co sprawia, że zachowuje wszystkie, cenne składniki. Stanowi m.in. wsparcie dla mózgu ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Barczak A., Gabryelewicz T., Metody oceny przesiewowej, 2020.Ciborowski D., Testy neurologiczne w fizjoterapii. Badanie neurologiczne – Praktyczny przewodnik, Wydawnictwo Body Medica, 2023.
- Tomaszewska M., Markowska A., Borkowska A., Test Stroopa – wartość diagnostyczna w psychiatrii, Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2010; 5, 1: 35–41.
