Staw międzypaliczkowy (łac. articulatio interphalangea) to jeden z kluczowych stawów palców ręki człowieka, warunkujący ich precyzyjną ruchomość oraz sprawność chwytu. Tworzy się poprzez połączenie głowy paliczka bliższego z podstawą paliczka środkowego, a w dalszym odcinku palca głowy paliczka środkowego z podstawą paliczka dalszego. Anatomicznie jest to staw zawiasowy, umożliwiający ruch zginania i prostowania, co ma fundamentalne znaczenie dla codziennych czynności, pracy manualnej oraz funkcji precyzyjnych ręki.
W obrębie palców wyróżniamy stawy międzypaliczkowe bliższe (PIP) oraz stawy międzypaliczkowe dalsze (DIP), natomiast w kciuku (ze względu na jego odmienną budowę) występuje jeden staw międzypaliczkowy kciuka (IP). Każdy z tych stawów posiada specyficzne znaczenie kliniczne i funkcjonalne, a jego uszkodzenia, przeciążenia lub zmiany zwyrodnieniowe mogą w znaczący sposób wpływać na sprawność ręki. Dlatego dokładna znajomość budowy i biomechaniki stawów międzypaliczkowych stanowi podstawę zarówno diagnostyki, jak i skutecznego postępowania fizjoterapeutycznego.
Staw międzypaliczkowy – anatomia
Kciuk posiada tylko jeden staw międzypaliczkowy, co wynika z tego, że jest zbudowany wyłącznie z dwóch paliczków. Pozostałe palce ręki składają się z trzech paliczków, dlatego występują w nich dwa stawy międzypaliczkowe (bliższy i dalszy). Każdy staw międzypaliczkowy otoczony jest cienką, lecz wytrzymałą torebką stawową, która od strony grzbietowej pozostaje stosunkowo luźna i łączy brzegi powierzchni stawowych pokrytych chrząstką stawową. Stabilność stawu zapewniają przede wszystkim więzadła poboczne, wzmacniające torebkę stawową po obu stronach.
Od strony dłoniowej stawów międzypaliczkowych znajdują się niewielkie blaszki włóknisto-chrzęstne dłoniowe, po których ślizgają się ścięgna mięśni zginaczy palców. Struktury te pełnią istotną rolę w ochronie stawu oraz zapobiegają jego nadmiernemu przeprostowi. Należy podkreślić, że stawy międzypaliczkowe są stawami czysto zawiasowymi. Oznacza to, że umożliwiają wyłącznie ruchy zginania i prostowania w jednej osi.
Zobacz również: Osie ciała.
W obrębie palców ręki wyróżniamy więc:
- stawy międzypaliczkowe bliższe;
- stawy międzypaliczkowe dalsze;
- staw międzypaliczkowy kciuka.
Staw międzypaliczkowy – funkcje (czynność)
W stawach międzypaliczkowych możliwe jest wykonywanie ruchów zgięcia i prostowania, które stanowią podstawę sprawnych i precyzyjnych czynności manualnych. Zakres ruchu w stawie międzypaliczkowym bliższym wynosi około 120 stopni, natomiast w stawie międzypaliczkowym dalszym około 70 stopni. Pozwala to na skuteczne dostosowanie ułożenia palców do chwytu oraz manipulowania przedmiotami.
Prostowanie paliczków środkowych i dalszych palców II-V odbywa się głównie dzięki współdziałaniu mięśni glistowatych oraz mięśni międzykostnych, które stabilizują palce i umożliwiają precyzyjną kontrolę ruchu. Z kolei ruch zginania realizowany jest przede wszystkim przez mięśnie zginacze długie palców, wspomagane przez mięsnie zginacze powierzchowne palców i mięśnie zginacze głębokie palców. Należy podkreślić, że mięśnie zginacze są wielokrotnie silniejsze, niż mięśnie prostowniki. Ma to istotne znaczenie zarówno w biomechanice dłoni, jak i w kontekście przeciążeń, urazów oraz planowania fizjoterapii.
Staw międzypaliczkowy kciuka
Staw międzypaliczkowy kciuka (łac. articulatio interphalangea pollicis) jest stawem zawiasowym, który pod względem budowy anatomicznej nie różni się istotnie od pozostałych stawów międzypaliczkowych palców ręki. Umożliwia on wykonywanie ruchów zginania i prostowania kciuka, a ich fizjologiczny zakres wynosi przeciętnie około 90 stopni, co ma kluczowe znaczenie dla precyzji i siły chwytu.
Za ruch prostowania w stawie międzypaliczkowym kciuka odpowiada przede wszystkim mięsień prostownik długi kciuka, natomiast za ruch zginania mięsień zginacz krótki kciuka oraz mięsień zginacz długi kciuka. Sprawne funkcjonowanie tego stawu odgrywa istotną rolę w czynnościach wymagających precyzyjnych ruchów kciuka, takich jak chwyt szczypcowy, manipulowanie drobnymi przedmiotami czy stabilizacja ręki podczas pracy manualnej.
Polecane produkty:
|
Plastry kinesiotaping
Taśmy Kinesio Tex Classic to oryginalne, japońskie plastry znane i cenione od lat przez fizjoterapeutów na całym świecie. Stworzone zostały i do tej pory nadzorowane są przez doktora Kenzo Kase. Taśmy te zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce Zobacz więcej... |
|
Plastry do kinesiotapingu
Zapewniają skuteczną i bezinwazyjną metodę w walce z bólem układu mięśniowo-nerwowego. Dodatkowo korzystnie wpływają na poprawę krążenia krwi oraz limfy, zapewniając przy tym wygodę podczas noszenia. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
- Sokołowska-Pituchowa J., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.
- Ignasiak Z., Janusz A., Jarosińska A., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2013.
