RSQ Technologies

Manewr Valsalvy to próba nasilonego wydechu przy zamkniętej głośni. Powoduje to wzrost ciśnienia w klatce piersiowej, co prowadzi do wzrostu tętna i ciśnienia krwi. Zjawisko to zdarza się podczas wysiłku siłowego jak np. dźwiganie lub przesuwanie ciężkich przedmiotów. Gdy ciśnienie skurczowe osiąga wysokie wartości, niesie to ryzyko pękania naczyń i np. udaru krwotocznego.

Manewr Valsalvy

Manewr Valsalvy – charakterystyka

Próba Valsalvy polega na wykonaniu nasilonego wydechu przy zamkniętej głośni przez około 15 sekund. Wykorzystuje się ją powszechnie do oceny sprawności regulacji autonomicznej w układzie sercowo-naczyniowym.

Manewr ten prowadzi początkowo do krótkotrwałego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. Następnie reakcje kompensacyjne przywracają prawidłowe ciśnienie krwi i są pośredniczone głównie przez odruch z baroreceptorów tętniczych. Na tej podstawie manewr Valsalvy uznaje się za jedną z metod oceny wrażliwości (czułości) baroreceptorów tętniczych.

Manewr Valsalvy może też zachodzić przy próbie wydmuchiwania powietrza przez nos z jednoczesnym zatkaniem go, co wykonują nurkowie w celu wyrównania różnicy ciśnień między wodą, a uchem środkowym.

Opisywaną próbę po raz pierwszy wykonał włoski anatom Antonio Valsalva w celu otwarcia i udrożnienia trąbki Eustachiusza u chorych z zablokowanym odpływem z ucha środkowego, np. z powodu zapalenia. To właśnie od jego nazwiska pochodzi nazwa próby.

Zobacz również: Próba ortostatyczna.

Reakcje hemodynamiczne podczas próby Valsalvy

Zmiany hemodynamiczne i odpowiedź ze strony autonomicznego układu nerwowego w czasie manewru dzieli się na 4 fazy.

Faza I

Wzrost ciśnienia w klatce piersiowej podczas nasilonego wydechu powoduje ucisk na serce, duże naczynia krwionośne i tkankę płucną. W związku z wcześniej wykonanym głębokim wdechem naczynia krążenia płucnego są lepiej wypełnione krwią. Dlatego na początku zgromadzona w płucach krew jest przemieszczana do lewej jamy serca, co powoduje chwilowy wzrost rzutu lewej komory i ciśnienia tętniczego (zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego).

Od początku fazy I zaczyna wzrastać całkowity opór naczyniowy.

Sklep Spirulina

Faza II

Utrzymywanie się zwiększonego ciśnienia w klatce piersiowej utrudnia powrót żylny krwi do prawej i lewej komory. Dochodzi do zmniejszenia objętości późnorozkurczowej, co z kolei powoduje spadek objętości wyrzutowej, rzutu serca, ciśnienia tętniczego skurczowego i średniego, a także ciśnienia tętna. W tym czasie dochodzi do dalszego przyspieszenia pracy serca wiążącego się z odbarczeniem baroreceptorów i narastającą stymulacją współczulną.

Odruchowy skurcz naczyń, mimo zmniejszenia CO, normalizuje ciśnienie tętnicze na poziomie wyższym niż przed próbą.

Faza III

Okres wydechu doprowadzający do obniżenia ciśnienia w klatce piersiowej przyczynia się do nagłego spadku oporu naczyniowego, co powoduje dynamiczne zmniejszenie ciśnienia tętniczego, obciążenia następczego i stopniową normalizację podatności tętniczej. Sprawia to, że jeszcze w tej fazie praca serca ulega dalszemu przyspieszeniu. Najpierw wtórnie do odbarczenia baroreceptorów, a później jako następstwo uruchomienia odruchu Bainbridge’a, gdy prawy przedsionek zaczyna być rozciągany przez powracającą krew zgromadzoną w naczyniach żylnych w czasie manewru Valsalvy.

W ciągu kilku skurczów gwałtownie zwiększony powrót żylny sprawia, zgodnie z prawem Franka-Starlinga, że zwiększają się objętość wyrzutowa i rzut serca oraz wartości ciśnienia tętniczego.

Faza IV

Czwarta faza występuje tuż po zakończeniu natężonego wydechu. Zwiększenie ciśnienia tętniczego powoduje chwilowe, względne „nadciśnienie”, które pobudza baroreceptory i prowadzi do odruchowego spowolnienia pracy serca. W tej fazie dochodzi ostatecznie do
normalizacji ciśnienia tętniczego, ciśnienia tętna czy objętości wyrzutowej. Podwyższone wartości rzutu serca i zmniejszony opór naczyniowy mogą utrzymywać się jeszcze kilkanaście sekund po wydechu.

Jak przeprowadzić manewr Valsalvy?

Osoba badana znajduje się w pozycji siedzącej. Nos zostaje zaciśnięty za pomocą specjalnego klipsa. Zadaniem osoby badanej jest wykonanie przedłużonego i trwającego 15 sekund wydechu pod stałym ciśnieniem (>40 mm Hg). Test składa się z trzech prób przedzielonych co najmniej 3-minutowymi przerwami. W trakcie każdej z prób należy odnotować:

  1. Najwyższy HR podczas próby.
  2. Najniższy HR po próbie (w obrębie maksymalnie 60 sekund po jej zakończeniu).

W próbie Valsalvy ocenia się stosunek najwyższego HR podczas próby do najniższego HR po jej zakończeniu. Jest to tak zwany współczynnik Valsalvy i odpowiada on różnicy między stanem odbarczenia baroreceptorów, a stanem silnego pobudzenia baroreceptorów.

Prawidłowa wartość współczynnika Valsalvy wynosi ≥ 1,21, przy czym zakres graniczny wynosi od 1,11 do 1,20. Natomiast wartości ≤ 1,10 uznaje się za nieprawidłowe.

Przeciwwskazania

Próba Valsalvy wiąże się z pewnym obciążeniem badanego. Nie należy jej zatem wykonywać u pacjentów z:

  • ostrym zawałem serca;
  • tętniakiem rozwarstwiającym aorty;
  • zaburzeniami krążenia mózgowego;
  • predyspozycją do niskiego powrotu żylnego;
  • współistniejącymi żylakami przełyku;
  • niestabilną dławicą piersiową bolesną.

Bardzo rzadko obserwuje się powikłania w postaci zakrzepów, krwawień czy też zatrzymania akcji serca. Podczas wykonywania testu pacjent może skarżyć się jednak na zawroty głowy.

Bibliografia

  1. Paleczny B., Próba (manewr) Valsalvy, Katedra i Zakład Fizjologii UMed we Wrocławiu.
  2. Krauze T., Guzik P., Wysocki H., Zastosowanie próby Valsalvy w ocenie układu krążenia, Folia Cardiologica, 2/2006.
Polecane produkty:

Aktualizacja:

Rehabilitacja Wrocław