Medfile

Termoregulacja organizmu jest jedną z podstawowych jego funkcji. Ssaki (a więc i człowiek) zostały wyposażone podczas rozwoju filogenetycznego w fizjologiczny mechanizm utrzymujący stałą temperaturę środowiska wewnętrznego. Dzięki niemu temperatura przepływającej przez serce krwi waha się jedynie nieznacznie i wynosi około 37 stopni Celsjusza. Z punktu widzenia praktyki lekarskiej temperaturę ciała uważa się za stałą jeśli jej dzienne, cykliczne zmiany wahają się w granicach 0,5-0,7 stopnia Celsjusza.

Termoregulacja organizmu

Termoregulacja organizmu – podstawy

Temperatura ciała jest najniższa w czasie snu oraz we wczesnych godzinach wieczornych. U kobiet zmienia się ona w zależności od fazy cyklu miesiączkowego, ponieważ ulega podwyższeniu w dniu owulacji i utrzymuje się na tym poziomie w fazie lutealnej.

Zobacz również: Objawy ciąży.

Za utrzymywanie temperatury organizmu na stałym poziomie odpowiada ośrodek termoregulacji umiejscowiony w przedniej części podwzgórza. Działa on na zasadzie termostatu i kontroluje inne ośrodki.

Obniżenie temperatury krwi, która przepływa przez podwzgórze, hamuje termodetektory. W rezultacie dochodzi do zwiększenia wytwarzania ciepła lub zmniejszenia jego utraty za pośrednictwem:

  • ośrodka wyzwalającego drżenie mięśniowe – pojawiają się dreszcze (termogeneza);
  • ośrodków kontrolujących układ współczulny – pobudzenie układu współczulnego powoduje wydzielanie noradrenaliny z zakończeń neuronów zwojowych. Pod jej wpływem przyspiesza się metabolizm komórek mięśni szkieletowych i komórek tkanki tłuszczowej;
  • hormonów gruczołu tarczowego – dłużej trwające obniżenie średniej temperatury otoczenia powoduje stałe zwiększenie metabolizmu wewnątrzkomórkowego w organizmie;
  • ośrodka naczyniowego – naczynia skórne zwężają się i zmniejsza się tym samym utrata ciepła przez skórę;
  • ośrodków kontrolujących wydzielanie gruczołów dokrewnych – adrenaliza przyspiesza metabolizm glukozy w wątrobie i mięśniach szkieletowych, a także metabolizm tkanki tłuszczowej.

Odprowadzanie ciepła

Organizm traci ciepło w stosunku do otoczenia o niższej temperaturze przez:

Sklep Spirulina
  • skórę – promieniowanie, przewodnictwo i pocenie się;
  • układ oddechowy – wraz z wydychanym powietrzem;
  • przewód pokarmowy i układ moczowy.

Podwyższenie temperatury ciała dopływającej do podwzgórza (ośrodka termoregulacji) powoduje pobudzenie termodetektorów i przyspiesza utratę ciepła, co z kolei zachodzi w wyniku:

  • rozszerzenia naczyń skóry oraz wydzielania potu przez gruczoły potowe;
  • przyspieszenia pracy serca i pogłębienia oddechów – przez płuca przepływa więcej krwi i z powietrzem wydychanym odprowadzana jest większa ilość ciepła;
  • pobudzenia ośrodka hamującego drżenie mięśniowe w śródmózgowiu.

Zobacz również: Prawo Dastre Morata.

Wytwarzanie ciepła w organizmie

Wytwarzanie ciepła w organizmie zależy od:

  • podstawowej przemiany materii związanej ze spoczynkową czynnością wszystkich komórek i narządów niezbędną do utrzymania organizmu przy życiu;
  • pracy mięśni szkieletowych w czasie poruszania się;
  • czynności przewodu pokarmowego związanej z trawieniem i wchłanianiem pokarmów.

Nadmiar wytworzonego ciepła jest odprowadzany do otoczenia. Jego niedobór w organizmie uruchamia również fizjologiczne mechanizmy obronne.

Stosunek jonów wapnia do jonów sodu w podwzgórzu warunkuje wrażliwość termodetektorów na zmiany temperatury krwi dopływającej do mózgu. Przesunięcie tego stosunku na korzyść jonów wapnia powoduje przestawienie się termostatu biologicznego na niższą temperaturę i temperatura ciała obniża się o ułamek stopnia. Z kolei zwiększenie koncentracji jonów sodu w podwzgórzu wywołuje reakcję przeciwną.

Bibliografia

  1. Traczyk W., Fizjologia człowieka w zarysie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
Polecane produkty:
Rehabilitacja Wrocław