Adaptogeny

Adaptogeny to naturalne substancje pochodzenia roślinnego i grzybowego. Mogą one wspierać zdolność organizmu do przystosowywania się do działania różnorodnych czynników stresowych (zarówno fizycznych, jak i psychicznych). Ich działanie wiąże się przede wszystkim z wpływem na mechanizmy odpowiedzialne za utrzymanie równowagi organizmu oraz prawidłową reakcję na obciążenia środowiskowe. Z tego względu adaptogeny od lat są przedmiotem wielu badań naukowych. Coraz częściej stanowią składnik suplementów diety stosowanych przez osoby dbające o zdrowie i dobrą kondycję organizmu.

Adaptogeny – jak działają?

Dokładne mechanizmy działania adaptogenów nie zostały dotychczas w pełni poznane. Jednak wyniki badań sugerują, że związki te mogą wpływać na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), która reguluje odpowiedź organizmu na stres. Przypuszcza się również, że mogą oddziaływać na układ nerwowy, wspierać utrzymanie homeostazy organizmu, ograniczać nasilenie stresu oksydacyjnego oraz wpływać na procesy zapalne i metabolizm energetyczny komórek.

Potencjalne korzyści wynikające ze stosowania adaptogenów obejmują m.in.:

• zmniejszanie odczuwania zmęczenia fizycznego i zmęczenia psychicznego;
• wspieranie koncentracji oraz sprawności funkcji poznawczych;
• zwiększanie odporności organizmu na stres;
• u części osób poprawę samopoczucia i jakości snu, zwłaszcza gdy problemy ze snem są związane z przewlekłym stresem;
• wspieranie wydolności fizycznej.

Rośliny o właściwościach adaptogennych są wykorzystywane w medycynie tradycyjnej od tysięcy lat i nadal cieszą się dużym zainteresowaniem. Należy jednak pamiętać, że mimo naturalnego pochodzenia nie są one pozbawione działań niepożądanych ani przeciwwskazań. Z tego względu ich stosowanie powinno być dostosowane do stanu zdrowia i indywidualnych potrze organizmu.

Za właściwości adaptogenne odpowiada wiele różnych grup związków biologicznie czynnych. Są to głównie saponiny, flawonoidy, polisacharydy oraz charakterystyczne dla poszczególnych gatunków substancje, takie jak witanolidy czy rozawiny. Złożony skład chemiczny roślin adaptogennych sprawia, że ich działanie jest wielokierunkowe, a dokładne określenie wpływu poszczególnych składników na organizm nadal pozostaje przedmiotem badań.

Niektóre adaptogeny mogą wykazywać działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne i immunomodulujące, a także wpływać na metabolizm glukozy i lipidów. Zakres oraz siła tych efektów zależą jednak od gatunku rośliny, składu preparatu i zastosowanej dawki.

Zobacz również: Spirulina.

Adaptogeny – przykłady

Klasycznymi przykładami adaptogenów są następujące rośliny:

• traganek błoniasty – jeden z najlepiej poznanych adaptogenów wykorzystywanych w tradycyjnej medycynie chińskiej. Badania sugerują, że może wykazywać właściwości immunomodulujące i przeciwutleniające oraz wspierać odporność organizmu na działanie czynników stresowych;
• ashwagandha (witania ospała) – należy do najlepiej przebadanych adaptogenów. Wyniki badań wskazują, że może wspierać odporność organizmu na stres oraz u części osób poprawiać jakość snu, samopoczucie i funkcje poznawcze;
• maczużnik chiński – grzyb wykorzystywany od wieków w tradycyjnej medycynie Azji. Badania sugerują, że może wspierać metabolizm energetyczny organizmu oraz wydolność fizyczną. Potrzebne są jednak dalsze badania kliniczne potwierdzające jego skuteczność;
• eleuterokok kolczasty – nazywany niekiedy żeń-szeniem syberyjskim. Może wspierać adaptację organizmu do wysiłku fizycznego i psychicznego oraz zwiększać odporność na działanie czynników stresowych.

Do popularnych roślin o właściwościach adaptogennych zalicza się również:

• żeń-szeń właściwy;
• różeniec górski;
• cytryniec chiński;
• szczodraka krokoszowego;
• aralię mandżurską;
• lukrecję gładką.

Właściwości poszczególnych adaptogenów mogą się jednak znacząco różnić. Z tego względu ich działanie należy oceniać indywidualnie.

Jak stosować adaptogeny?

Adaptogeny najczęściej stosuje się w postaci suplementów diety. Mogą one występować jako kapsułki, tabletki, proszek czy ekstrakty. Niektóre surowce roślinne można również spożywać w formie naparów lub odwarów.

Podczas przyjmowania adaptogenów należy przestrzegać zaleceń producenta dotyczących dawkowania i nie przekraczać zalecanej dziennej porcji do spożycia. Istotna jest także regularność stosowania, ponieważ potencjalne efekty adaptogenów zwykle obserwuje się po dłuższym okresie systematycznej suplementacji. Przed rozpoczęciem zażywania warto zapoznać się z przeciwwskazaniami oraz skonsultować suplementację z lekarzem lub farmaceutą. Dotyczy to szczególnie osób z chorobami przewlekłymi czy przyjmujących leki, kobiet w ciąży lub matek karmiących piersią.

	Czarnuszka (Nigella Sativa) w kapsułkach Czarnuszka siewna to roślina, z której pozyskuje się olej o właściwościach potwierdzonych badaniami. W składzie zawiera m.in. niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), czyli takie, których organizm nie jest w stanie sam wytwarzać i musimy dostarczać Zobacz więcej...
	Olej z czarnuszki siewnej w płynie Naturalny, nierafinowany, tłoczony na zimno olej otrzymywany z nasion czarnuszki siewnej pochodzących z ekologicznych upraw. Wykorzystuje się go przy różnego rodzaju problemach skórnych, alergiach, ... Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Dąbrowska-Bernstein B., Moskalik M., Wydro D., Adaptogeny korygujące reakcję organizmu na stres i zaburzenia homeostazy – pomocą w prewencji chorób cywilizacyjnych, 2015.
2. Winston D., Maimes S., Adaptogeny od A do Z, Wydawnictwo Vital, Białystok 2019.