Fizjoexpert Futuro

Nerw błędny (nervus vagus) jest nerwem czwartego i następnych łuków skrzelowych. Odpowiada zatem nerwowo nie jednemu łukowi skrzelowemu jak np. nerw trójdzielny, lecz kilku.

Nerw błędny

Jak zbudowany jest nerw błędny?

Nerw błędny posiada dwa zwoje:

  • zwój górny – odpowiadający zwojowi rdzeniowemu. Leży w otworze szyjnym wielkości małego ziarna grochu i zawiera przeważnie komórki czuciowe pozornie jednobiegunowe;
  • zwój dolny – stanowiący przypuszczalnie głównie zwój przywspółczulny. Leży około 1 cm poniżej górnego i posiada kształt wrzecionowaty. Składa się z pozornie jednobiegunowych komórek czuciowych oraz wielobiegunowych komórek zwojowych autonomicznych, jak również z tkanki łącznej zawierającej liczne komórki tłuszczowe.

Nerw błędny posiada także 3 rodzaje włókien oraz odpowiednie komórki korzeniowe: czuciowe, ruchowe i przywspółczulne, przy czym te ostatnie znacznie przeważają.

Czuciowe komórki korzeniowe znajdują się w zwoju górnym, a także częściowo w zwoju dolnym. Gałęzie dośrodkowe, wychodzące z pozornie jednobiegunowych komórek jako korzenie czuciowe, dążą do rdzenia przedłużonego i kończą się głównie w jądrze pasma samotnego, a częściowo w jądrze krańcowym pasma rdzeniowego nerwu trójdzielnego.

Ruchowe komórki korzeniowe wytwarzają główną część jądra dwuznacznego. Ich neuryty wytwarzają tak zwane “kolano wewnętrzne” wstępując najpierw grzbietowo, a następnie wytwarzając ostry łuk zawracając ku przodowi i przylegając do włókien czuciowych.

Przywspółczulne komórki korzeniowe leżą w początkowym jądrze grzbietowym nerwu błędnego. Ich neuryty nie wytwarzają opisanego wyżej “kolana”.

Zobacz również: Nerwy czaszkowe.

Przebieg i położenie nerwu błędnego

Nerw błędny wychodzi z rdzenia przedłużonego 10-18 delikatnymi pęczkami włókien, które ukazują się w bruździe boczno-tylnej, tuż poniżej nerwu językowo-gardłowego.

Następnie włókna zbiegają się tworząc spłaszczone i luźne pasmo. Następnie kieruje się ono ku bokowi, przebiega pod kłaczkiem móżdżku i dochodzi do części bocznej otworu szyjnego. Tutaj nerw leży razem z nerwem dodatkowym we wspólnej pochewce opony twardej mózgowia. Blaszka opony twardej oddziela go od nerwu językowo-gardłowego.

W otworze szyjnym nerw błędny tworzy zwój górny i bezpośrednio po wyjściu z niego przyjmuje gałąź wewnętrzną nerwu dodatkowego, po czym tworzy zwój dolny.

Sklep Spirulina

W dalszym przebiegu nerw podjęzykowy krzyżuje nerw błędny. Niżej na szyi, nerw błędny układa się między żyłą szyjną wewnętrzną, a następnie tętnicą szyjną wspólną.

Końcowy przebieg włókien nie zawsze daje się dokładnie prześledzić. Niekiedy tylko w bezpośrednim przedłużeniu pni błędnych istnieje możliwość wypreparowania włókien do śledziony, nerek czy jelita cienkiego.

Gałęzie

W swoim przebiegu od głowy przez szyję, aż do klatki piersiowej i jamy brzusznej, nerw błędny oddaje liczne gałęzie. Odróżnić można 4 odcinki (czyli części) nerwu błędnego:

  • głowowy;
  • szyjny;
  • piersiowy;
  • brzuszny.

Odcinek głowowy

Gałęzie odcinka głowowego odchodzą od zwoju górnego lub bezpośrednio od pnia, aż do zwoju dolnego. Są to:

  • gałąź oponowa – zaopatruje oponę twardą. Dodatkowo, podrażnienie tej gałęzi w przypadkach zapalenia lub przekrwienia opon odruchowo może wywołać wymioty;
  • gałąź uszna – jedyna gałąź skórna nerwu błędnego.

Odcinek szyjny

Odchodzą one od pnia nerwu błędnego i od zwoju dolnego, aż do miejsca odejścia nerwu krtaniowego wstecznego. Można tutaj wyróżnić:

  • gałęzie gardłowe – biorą udział w tworzeniu splotu gardłowego;
  • nerw krtaniowy górny;
  • gałęzie sercowe szyjne górne;
  • nerw krtaniowy wsteczny;
  • nerw krtaniowy dolny.

Odcinek piersiowy

Odcinek ten ciągnie się od miejsca odejścia nerwu krtaniowego wstecznego do rozworu przełykowego przepony. Zaopatruje on narządy klatki piersiowej i oddaje następujące gałęzie:

  • sercowe piersiowe;
  • tchawicze dolne;
  • oskrzelowe;
  • przełykowe;
  • śródpiersiowe;
  • osierdziowe.

Odcinek brzuszny

Na odcinek brzuszny składają się oba jego pnie. Już przy przejściu przez rozwór przełykowy licznie łączy się z włóknami współczulnymi i oba te składniki nie dają się ściśle od siebie oddzielić.

W odcinku brzusznym pnie błędne wytwarzają sploty żołądkowe (przedni i tylny). W rezultacie od splotu przedniego odchodzą gałęzie żołądkowe przednie i wątrobowe, z kolei od splotu tylnego gałęzie żołądkowe tylne oraz gałęzie trzewne.

Obszar unerwienia

Nerw błędny zaopatruje ruchowo mięśnie podniebienia i gardła oraz całą mięśniówkę krtani. Natomiast czuciowo zaopatruje oponę twardą tylnego dołu czaszki, tylny odcinek zewnętrznej powierzchni błony bębenkowej, skórę ściany tylnej i dolnej przewodu słuchowego zewnętrznego i przylegającej w głębi części małżowiny usznej oraz krtań.

Przywspółczulnie i czuciowo unerwia wszystkie trzewia klatki piersiowej i jamy brzusznej.

Bibliografia

  1. Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.
Polecane produkty:
Rehabilitacja Wrocław