Punkcja stawu

Punkcja stawu (inaczej: nakłucie stawu) to procedura medyczna polegająca na wprowadzeniu jałowej igły do jamy stawowej przez skórę. Zabieg wykonuje się najczęściej w obrębie stawu kolanowego, choć może dotyczyć również innych stawów organizmu. Jego głównym celem jest usunięcie nadmiaru płynu zgromadzonego w stawie, co może przyczyniać się do zmniejszenia obrzęku, ograniczenia dolegliwości bólowych oraz poprawy zakresu ruchu. Punkcja stawu odgrywa jednak istotną rolę nie tylko w leczeniu, ale również w diagnostyce wielu schorzeń ortopedycznych i reumatologicznych. Pobrany podczas zabiegu płyn stawowy może zostać poddany badaniom laboratoryjnym, które pomagają ustalić przyczynę wysięku oraz zaplanować dalsze postępowanie terapeutyczne.

Na czym polega punkcja stawu?

Punkcja stawu to powszechnie wykonywany zabieg ortopedyczny. Polega na wkłuciu cienkiej igły do wnętrza stawu w celu pobrania płynu stawowego do badania, usunięcia nadmiaru płynu, a także podania leku bezpośrednio do stawu (np. steryd, osocze bogatopłytkowe lub kwas hialuronowy). Przeważnie wykonuje się ją w obrębie stawu kolanowego, stawu biodrowego, stawów barku oraz stawu skokowego.

Całą procedurę można przedstawić krok po kroku w następujący sposób:

• kwalifikacja pacjenta do procedury i ustalenie celu zabiegu;
• dezynfekcja skóry w miejscu planowanego wkłucia;
• ewentualne podanie znieczulenia, co ma zastosowanie np. przy wstrzykiwaniu osocza bogatopłytkowego lub wykonywaniu barbotage;
• wprowadzenie igły bezpośrednio do stawu;
• wykonanie właściwej procedury, czyli odciągnięcie płynu, podanie leku lub pobranie materiału do badań;
• dezynfekcja miejsca wkłucia i założenie opatrunku.

Całość zwykle trwa od kilku do kilkunastu minut i nie jest bardzo bolesna, choć może powodować dyskomfort. Mimo że punkcja stawu należy do stosunkowo prostych zabiegów to jej prawidłowe wykonanie wymaga od lekarza dobrej znajomości anatomii oraz odpowiednich technik dostępu do poszczególnych stawów. Coraz częściej procedurę wykonuje się pod kontrolą USG, co pozwala zwiększyć precyzję wkłucia, potwierdzić położenie igły oraz ograniczyć ryzyko powikłań.

Punkcja stawu biodrowego – technika

Punkcja stawu biodrowego jest zabiegiem bardziej wymagającym technicznie niż punkcja wielu innych stawów. Wynika to przede wszystkim z głębokiego położenia stawu oraz obecności ważnych struktur naczyniowo-nerwowych w jego sąsiedztwie. Z tego względu współcześnie zabieg najczęściej wykonuje się pod kontrolą USG, co umożliwia lekarzowi bieżące monitorowanie położenia igły.

W praktyce klinicznej najczęściej wykorzystuje się dojście przednie lub przednio-boczne. Po uwidocznieniu w badaniu USG głowy i szyjki kości udowej oraz przedniej części torebki stawowej lekarz wprowadza igłę do jamy stawowej pod kontrolą obrazu ultrasonograficznego. Następnie możliwe jest odciągnięcie płynu stawowego, pobranie materiału do badań diagnostycznych lub podanie preparatu leczniczego.

Prawidłowe wykonanie punkcji stawu biodrowego wymaga bardzo dobrej znajomości anatomii narządu ruchu oraz doświadczenia w zakresie USG. Dzięki zastosowaniu obrazowania skuteczność i precyzja zabiegu są obecnie bardzo wysokie, a ryzyko uszkodzenia sąsiadujących struktur anatomicznych pozostaje niewielkie.

Punkcja stawu – wskazania

Wskazania do wykonania punkcji stawu zależą od celu zabiegu. Procedura może mieć charakter leczniczy, diagnostyczny lub stanowić element terapii dostawowej.

Wskazaniami do odciągnięcia nadmiaru płynu ze stawu są m.in.:

• znaczny obrzęk stawu powodujący ból i ograniczenie ruchomości;
• wysięk utrzymujący się po urazie;
• przewlekły lub nadmierny obrzęk po zabiegach operacyjnych, np. po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego (ACL) lub szyciu łąkotki;
• nawracające gromadzenie się płynu w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów;
• wysięki występujące w przebiegu chorób reumatycznych.

Wskazaniami do podania leku bezpośrednio do stawu są:

• choroba zwyrodnieniowa stawów;
• przewlekłe dolegliwości bólowe utrzymujące się pomimo leczenia zachowawczego;
• zaostrzenia wybranych chorób zapalnych stawów;
• utrzymujące się dolegliwości po przebytych urazach lub zabiegach operacyjnych;
• konieczność podania preparatów takich jak kwas hialuronowy, glikokortykosteroidy czy osocze bogatopłytkowe.

W takich sytuacjach rodzaj podawanego preparatu jest dobierany indywidualnie do stanu klinicznego pacjenta oraz przyczyny dolegliwości.

Z kolei wskazaniami do pobrania płynu stawowego do badań diagnostycznych są:

• podejrzenie zakażenia stawu;
• podejrzenie chorób reumatycznych i chorób autoimmunologicznych;
• podejrzenie dny moczanowej lub innych chorób związanych z odkładaniem kryształów w stawie;
• niewyjaśniony wysięk stawowy;
• podejrzenie choroby nowotworowej.

Każdy pacjent zgłaszający się na zabieg powinien zabrać ze sobą posiadaną dokumentację medyczną. Zalicza się do niej wypis ze szpitala, wyniki badań obrazowych (RTG, USG, rezonans magnetyczny) czy wcześniejsze konsultacje lekarskie dotyczące danego problemu. Ułatwia to lekarzowi ocenę stanu pacjenta oraz wybór optymalnego sposobu postępowania.

Punkcja stawu – przeciwwskazania

Przeciwwskazaniami bezwzględnymi, czyli takimi, które co do zasady wykluczają możliwość wykonania punkcji stawu, są:

• zakażenie skóry lub tkanek miękkich w miejscu planowanego wkłucia;
• brak zgody pacjenta na wykonanie zabiegu;
• ciężkie, niekontrolowane zaburzenia krzepnięcia krwi.

Wyróżnia się również przeciwwskazania względne. W takich sytuacjach lekarz indywidualnie ocenia czy korzyści wynikające z wykonania zabiegu przewyższają potencjalne ryzyko powikłań. Do tej grupy zalicza się między innymi:

• przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych;
• małopłytkowość;
• rozległe zmiany skórne w okolicy planowanego wkłucia;
• podejrzenie złamania stawowego;
• trudny dostęp anatomiczny do stawu;
• niektóre choroby ogólnoustrojowe zwiększające ryzyko powikłań.

W większości przypadków decyzja o wykonaniu punkcji stawu podejmowana jest po przeprowadzeniu badania lekarskiego, analizie dokumentacji medycznej oraz ocenie wyników badań dodatkowych. Pozwala to zwiększyć bezpieczeństwo zabiegu i ograniczyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.

	Kolagen w proszku na stawy, kości i skórę Kolagen bioalgi zawiera aż 97% hydrolizowanego kolagenu. Jego opatentowana formuła sprawia, że wchłanialność jest na bardzo wysokim poziomie. Wspomaga łagodzenie objawów już istniejących chorób stawów, dodatkowo zapobiegając pojawianiu się nowych. Zobacz więcej...
	Kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy Wspiera prawidłowe funkcjonowanie stawów i ich płynność ruchu. Dodatkowo pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie skóry i powierzchni oka. Wpływa także na elastyczność i właściwe uwodnienie tkanek. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. https://www.szpitalsalus.pl/files/download/533/3-DI-PP-OS-1_52-ZGODA-punkcja-stawu.pdf.
2. Aluisio F., Christensen C., Urbaniak J., Ortopedia (Seria Lekarza Praktyka), Wydawnictwo Urban & Partner, Wrocław 2000.